Johannes Morken

Redaktør
443

Når ordet «helvete» er brukt opp på feil skismøring

Dette er eit slags ope brev til NRK, Dagbladet, TV 2 og andre offentlege forvaltarar av dei sterkaste kraftuttrykka i det norske språket.

Publisert: 27. aug 2011

Kong Harald trefte ein viktig sorgnerve under den nasjonale minneseremonien søndag. Monarken let tårene komme, og han slo fast: No er nesten alle orda brukte opp.

Katastrofen. Katastrofen var så overveldande. Vi fekk sjå 77 bilete av levande menneske som brått er meiningslaust borte. Kva ord har vi igjen for å setje ord på ein slik katastrofe?

Eg veit ikkje.

I tida etter bombeangrepet og massakren er mange samde om å prøve å dempe den hatefulle ordbruken i debatt om innvandring og religion, utan å undertrykkje debatten. Kanskje er det også ei tid for å vaske det daglege språket om alle slags emne i lys av tragedien i regjeringskvartalet og på Utøya.

Kvar enkelt som tek sterke ord i bruk i annakvar setning, kan kanskje ha fått noko å tenkje på. Her skal det handle om det offentlege språket.

Helvete. I vinter og vår gjorde ramnane på baksida av denne avisa intense forsøk på å oppdra Dagbladet i omgangen med kraftuttrykk. Det vil seie: Å oppdra den liberale tabloiden er eit langt i overkant ambisiøst prosjekt for to spede ramnar, så det var vel like nyttelaust som velmeint. 

Dagbladet gjorde nemleg, som vanleg: Avisa pøsa på med ordet «helvete» så snart det var ein ørliten motgang på ein idrettsarena. Svensk smørebom i ski-VM eller ein skadd akilleshæl på ei fotballbane etter seriestart: Det skulle ikkje meir til for å smelle til med ordet «helvete» i kraftige typar. Dagsavisen kunne ikkje vere dårlegare under ski-VM og skreiv om «Marit Bjørgens smertehelvete» då ho fortalde at ei hard tremil på ski gjer vondt kroppen.

Kanskje har private og offentlege forvaltarar av ord kunna tillata seg slik omgang med kraftuttrykk sidan vel noko av det verste vi har trudd vi kunne bli utsette for her i landet, er ein nedtur i sport.  Og for å bli synlege i det gneldrande informasjonssamfunnet blir det eine sterkare ordet enn det andre teke i bruk anten det er sport eller politikk det er snakk. Det skal ikkje mykje politisk tautrekking til bak stengde dører i ei omstridd sak før eit presseorgan kan avsløre at det er «krig» på kammerset.

Kongen. Kongen fekk i grunnen rett for lenge sidan: No er snart alle orda brukte opp. På tøv og tant.

Statsminister Jens Stoltenberg sa på si side så kraftfullt om Utøya-massakren at hans «barndoms paradis var gjort om til eit helvete». Men kva ord skulle Dagbladet nytte for å skildre denne svartaste dagen då ordet «helvete» der i garden for lengst var brukte opp på feil skismøring og vondt i hælen?

Vi som ikkje er blant dei overlevande og pårørande, har prøvd å komme oss tilbake til meir normale dagar. På fjernsynet rullar fotballkampane. Og, ser det ut til, alt er tilbake til slik det var før.

For nokre dagar sidan tapte Molde ein cupkamp etter å ha hatt bøttevis med sjansar til å vinne. NRK-veteranen Arne Scheie utbraut minst ein gong i ei slag medlevande fortviling: «Hvorfor klarte ikke Molde å drepe kampen?» 

Hæ? 

Drepe. Eg blir så uvel når eg framleis tenkjer på at Scheie – truleg i innøvd tankeløyse – slengde ut ordet «drepe» at eg slit med å hugse kven Molde tapte mot. Ikkje spelar det noka rolle heller. I staden ser eg føre meg Anders Behring Breivik på Utøya - med gevær eller med ladegrep på eit VG-foto frå rekonstruksjonen. Grufulle inntrykk trengjer seg fram hos meg midt under ein, får vi tru, uskuldig fotballkamp. Måndag kveld fekk vi høyre det igjen, no var det ein TV 2-kommentator som etterlyste kvifor Molde ikkje tidleg klarte å «drepe kampen» - no mot Lillestrøm.

I mitt enkle sinn tenkjer seg at det finst mange tydelege ord som på variert vis kan forklare kor viktig det er for eit lag å få taket på ein fotballkamp enn ordet «drepe». Kraftuttrykk som er tømde for innhald ved å bli misbrukt til det meste, er etter 22. juli igjen fylte med så mykje gru, blod og død at dei fleste bør ha fått nok av utidige kraftsalver. Kan ikkje minst offentlege forvaltarar av ord klare å vaske språket i lys av ein verkeleg katastrofe?

For det kan då ikkje ha vore meininga at journalistane, straks dei første sørgjedagane var over, skulle ta alle kraftorda tilbake?

Denne kommentaren stod på trykk i Vårt Lands papirutgåve 24. august.

PS. Heldigvis tyder noko på at somme i media etter 22. juli har dempa bruken av blodige uttrykk i utrengsmål anten det er sportsjournalistar eller finansjournalistar.

Bli med i debatten!

Du kan svare på innlegget ved å skrive et selvstendig debattinnlegg. Vårt Lands debattredaksjon vurderer alle innsendte tekster opp mot Verdidebatts retningslinjer.
Vennlig hilsen Berit Aalborg, politisk redaktør Vårt Land

Skriv innlegg
Kommentar #1

Oddbjørn Johannessen

192 innlegg  13478 kommentarer

Tiltredes!

Publisert over 9 år siden

Et på alle måter glimrende innlegg.

Kommentar #2

Njål Kristiansen

160 innlegg  20651 kommentarer

Publisert over 9 år siden

SINNSYKT BRA!!!:-)

Kommentar #3

Johannes Morken

443 innlegg  937 kommentarer

Sinnsykt?

Publisert over 9 år siden

Takk for gode tilbakemeldingar. Men ordet «sinnsyk» er eitt av dei orda eg tykkjer blir brukt for ofte på feil stader, i alle fall i daglegtale. Så er det sagt, det og.

Kommentar #4

Oddbjørn Johannessen

192 innlegg  13478 kommentarer

Publisert over 9 år siden

Om jeg kjenner den godeste Kristiansen rett, serverte han vel en liten ironi ;-)

Kommentar #5

Elias Per Vågnes

235 innlegg  10902 kommentarer

God drøfting

Publisert over 9 år siden

at eit aktuelt tema!

Kommentar #6

Ragnhild Kimo

8 innlegg  2038 kommentarer

Velkommen!

Publisert over 9 år siden

Håper riktig mange leser dette innlegget og tar lærdom!

Mvh Ragnhild

Kommentar #7

Johannes Morken

443 innlegg  937 kommentarer

Ironi – og tankeløyse

Publisert over 9 år siden
Oddbjørn Johannessen. Gå til den siterte teksten.

Om jeg kjenner den godeste Kristiansen rett, serverte han vel en liten ironi ;-)

Ja, eg forstår at det var ein liten ironi, og det kunne eg godt ha nemnt i min refleks til den godeste Kristiansen. Bevisst ironi stiller i ei anna klasse enn tankeløyse. Tankeløysa er det diverre mykje av.

Ordet «sinnsykt» er etablert i tankeløyse-språket på ein måte som gjer meg uvel, ikkje minst fordi mange med meg har hatt sinnsjukdom nær innpå livet. Difor kom min kommentar litt på instinktet.

Det er andre døme også på det som kan kallast tankeløyse. I somme ungdomsmiljø blir ordet «nazi» stundom brukt om noko som er litt strengt. Ein tur til Auschwitz bør kurere den slags tankeløyse.

Som soknerådsleiar fronta eg for nokre år sidan saka då vi innførte at vi vanlegvis står under salmesang i kyrkja og ikkje sit. Ein arg kyrkjegjengar kalla dette i eit avisinnlegg for «terror». Eg sa at han gjerne måtte bli med til Jerusalem.

Både Dagens Næringsliv og Aftenposten har hatt saker etter kommentaren min denne veka om korleis ein del journalistar faktisk er bitt meir bevisst og varsame med blodige kraftuttrykk etter 22.7. Det bør heldigvis bli sjeldnare å lesa om «blodbad på Wall Street» Eller om «massakre» same stad, ord som lett er blitt brukte for å fyre opp under saker i eit støyande informasjonssamfunn.

Måtte ettertanken vara.

Kommentar #8

Njål Kristiansen

160 innlegg  20651 kommentarer

Publisert over 9 år siden
Johannes Morken. Gå til den siterte teksten.

Takk for gode tilbakemeldingar. Men ordet «sinnsyk» er eitt av dei orda eg tykkjer blir brukt for ofte på feil stader, i alle fall i daglegtale. Så er det sagt, det og.

"Sinnsyk" er det nye "vannvittig"!:-)

Vi har sikkert hørt det hjemmefra hundre millioner ganger alle sammen at vi ikke skal overdrive. Til sist er språket tomt. Ikke rart det måtte komme bud fra oven i NRK for at man skulle benevne massemordet på Utøya rett.


Kommentar #9

Lene Bernsen

5 innlegg  1193 kommentarer

Publisert over 9 år siden

Så flott : ) 

Ord har makt å diskutere hva det betyr å bruke de feil er en av de beste tingene vi kan gjøre.

Kommenter gjerne meg, la meg bli opplyst om egne feil, slik at jeg kan få korrigere : )

Gleder meg til fortsettelsen her inne på VD, bra at du er tydelig!

Ha en fin helg : )

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere