Hans Olav Brendberg

63

Mørkleggjing i dagslys

Publisert: 1. jun 2015

I går la Arne Ørum ut ein utmerka artikkel som syner korleis ei rekkje medie har vidareformidla oppdikta nyhende om ein israelsk soldat som gav ei gamal kvinne vatn, før han etterpå skaut henne. Verda er full av den slags tullball, og det er bra at slike saker blir avslørt.

Dei media som Ørum nemner – Middel East Monitor, Mondoweiss m.fl. er ikkje akkurat mainstream. Problemet er at slik nyhendefabrikkasjon ikkje berre er eit marginalt fenomen. Av og til skjer slikt noko midt i dei mest prestisjetunge medie: New York Times, Aftenposten og mange fleire.

Det styggaste dømet eg veit om på slik ”jaga i flokk”-journalistikk eg veit om er boomerangsaka i sakførselen mot John Demjanjuk. Demjanjuk vart tiltalt for å vera ”Ivan den grusomme” frå Treblinka – trass i at påtalemakta hadde dokument som synte at han ikkje var det. Trass i at dei sentrale prova mot han var KGB-produserte falskneri. Trass i at om lag det einaste som peika han ut som skuldig var at han heitte ”Ivan”. Den skueprosessen som vart halde mot Demjanuk i Israel var ein skam for israelsk rettsvesen. Den som kom frå det heile med ære var Demjanjuks israelske forsvarsadvokat, som greidde å få avgjerande prov ut av sovjetiske arkiv då Sovjetunionen gjekk i oppløysing. Konfrontert med desse dokumenta, som prova Demjanjuks uskuld, måtte Israelsk høgsterett sleppa Demjanjuk fri, etter at han hadde site fleire år på dødscelle.

Frifinninga av Demjanjuk truga med å eksponera det omfattande maktmisbruket i den amerikanske påtalemakta OSI. Yoram Sheftel gav ut eit bok – ”Defending Ivan the Terrible – The conspiracy to convict John Demjanjuk” der han ned i detaljar dokumenterer påtalemaktas kriminelle åtferd.

Ørum avslører sanningsvrenging i marginale media. Demjanjuksaka er skumlare, av di ho syner at ein kan driva total mørkleggjing i fullt dagslys. Det dreier seg om justismord i ordets eigentlege tyding (forsøk på å få hengt folk mot betre vitande for å forsvara juridisk prestisje). Det dreier seg om ei lydig presse som lograr for påtalemakta – sjølv etter at påtalemakta er avslørt.

I slike saker blir gjerne pressa gjerne svært forsiktige. Kommentaren under vart skrive då første runde i rettssaka i München var ferdig – men dette var naturlegvis umogleg å få på trykk i norsk presse, som sat og skreiv av påtalemakta sine pressemeldingar, og trykte stoff frå dei internasjonale byråa. Berre i israelsk presse såg eg teikn til kritisk dekning.

Lars Gule skreiv i går: ”Derfor kreves det litt mer enn bare Brendbergs påstander om saken.Eller er det boka til forsvarsadvokaten som er kilden til Brendbergs påstander? I så fall, skriver han mer om dette enn det Brendberg her "gjengir"?”

For å utdjupa påstandane noko legg eg ut dette. Demjanjuk døyddeutan å ha fått nokon endeleg dom for noko som helst.Eller med andre ord: Utan kriminelt rulleblad. Etter 35 års sakførsel, og fleire år på dødscelle. Jødiske organisasjonar protesterte mot at familien skulle få gravleggja faren/bestefaren i USA, men saka ende opp med at familien fekk ei grav å gå til.

Yoram Sheftel vart ikkje intervjua i internasjonal presse, men gav til israelske aviser uttrykk for at det heile framleis var ein farse. Sjølv snakka eg med grev Nikolai Tolstoy, som hadde vore sakkyndig under den israelske rettssaka. Han var framleis svært skeptisk til eit opplegg som han syntest det lukta KGB av. Eg legg ut kommentaren uforandra, som døme på ei sak der pressa mørklegg ei sak i fullt dagslys.

Demjanjuk: Rettferdig dom eller kvitvasking av OSI?

Den 12. mai vart Ivan Demjanjuk dømt til fem års fengsel , etter 35 års saksgang, 10 år i varetektsfengsel og fem år på dødscelle.Så vart han sett fri – og domen anka. For det er ingen grunn til å leggja saka daud – til det er mistankane om grove brotsverk alt for sterke. Då snakkar eg naturlegvis ikkje om Demjanjuk.

Saka byrja med at den sovjetvenlege avisa ”Ukrainian Weekly” i 1976 trykte ei faksimileutgåve av eit SS-identitetskort – ”Travnikidokumentet” - skrive ut til ein viss Ivan Demjanjuk . Dette faksimiletrykket er eitt av fleire bygt på ei sovjetisk kjelde – mellom anna finst ein interessant variant frå ei ukrainsk avis med eit anna bilete på dokumentet. Originalen til dette dokumentet vart første gong lagt fram for amerikanske styresmakter tidleg på åttitalet av Konstantin Rudenko personleg. Rudenko er anerkjent som ein av dei store forfalskarane i førre hundreår, og er vidgjeten for ungdomsverket ”Moskvaprosessene” der han stod for viktige delar av manus, sentrale rekvisittar og dokument.

Men ting tyder på at divisjon 14 i KGB hadde ein dårleg dag på jobben då dei laga Travniki-dokumentet. Den fremste sakkyndige på rettsleg verifisering av dokument i førre hundreår, briten Julius Grant, hadde ein fantastisk karriere frå han i studentdagane var med i teamet som granska Tut-Ank-Amons mumie til han som gamal avslørte Hitlers dagbøker. Etter ei grundig gransking av Travniki-dokumentet konkluderte han med at dette ”heilt sikkert ikkje kunne vera eit dokument som tilhøyrde Demjanjuk”. William Flynn, ein av USAs fremste sakkyndige på dokumentverifisering og falskneri, meinte dei israelske ekspertane sin rapport om dokumentet ville stroke på opptaksprøven til ”American Society of Document Examiners”. Over 20 år etter desse undersøkjingane er denne forfalskinga framleis eitt av dei sentrale prova mot Demjanjuk. Kvifor? Har dei ikkje noko betre?

No vil sikkert den vakne lesar spørja: Kvifor i all verda skulle ein mann som Rudenko bry seg om ein metallarbeidar i Cleveland med fire års grunnskule? Vel, Rudenko var ein forfalskar og intrigemakar av format, og dreiv ikkje privat praksis. Når Rudenko var involvert var det alltid eit spørsmål om sovjetisk statsinteresse.

Tidleg på syttitalet tinga Nixon og Kissinger fram ei omfattande normalisering av tilhøvet til Sovjetunionen. Dette stranda då Kongressen i 1973 vedtok det sokalla ”Jackson-Vanik amendment”, som i følgje J.J.Goldberg gav det jødiske samfunnet veto når det galdt USAs handelshopehav med Sovjetunionen. Med Jackson-Vanik kom tilhøvet til Sovjetunionen i spel, og grunnlaget var lagt for den rørsla som enda opp med at Ronald Reagan i 1980 kunne byrja ein ny ”kald krig”.

Jackson-Vanik var ein siger for det jødiske samfunnet i USA, men ikkje berre for dei. Fleire grupper i USA støtta den nye ”kalde krigen” – ikkje minst det ukrainske og det litauiske eksilsamfunnet. Dette såg sovjetarane – og dei likte ikkje det dei såg. Kva gjorde dei? Travnikidokumentet har til no gjeve over tredve år med gjensidige skuldingar og mistenkeleggjering mellom ukrainarar og jødar i USA . Gjorde ikkje Rudenko som Karius – banka på ein stad der han visste det gjorde vondt?

Men kunne KGB gjera dette utan at amerikanarane fekk mistankar? Nei. Den FBI-rapporten som nyleg kom for dagen syner at amerikanarane midt på åttitalet meinte at heile opplegget stinka. Men då FBI freista få saka mot Demjanjuk lagt daud i 1985 hadde det allereide gått prestisje i saka for Office for Special Investigations – OSI. Dei var allereide godt i gang med å dikta opp historia om at Demjanjuk var ”Ivan den Grusomme” frå Treblinka, og trong alle dokument dei kunne få tak i som kunne brukast mot han. Alt som tydde på at han var uskuldig vart hemmelegstempla.

FBI-rapporten går inn i eit mønster. Påtalemakta har heile tida halde hemmeleg dokument som underbygde at Demjanuk var uskuldig. Hadde ikkje Sovjetunionen gått i oppløysing ville Demjanjuk truleg vore hengt for 20 år sidan. Allereide her burde difor varsellampene byrja blenka. Men då FBI-rapporten vart imøtegått i media burde i tillegg sirenene vorte slått på. For kven gjekk ut og garanterte at OSI hadde vurdert rapporten frå FBI nøye? Neal Sher. Med andre ord: Same mannen som på åttitalet freista frå Demjanjuk hengt som Ivan frå Treblinka – trass i at han visste om og heldt hemmeleg dokument som prova at Ivan frå Treblinka var ein annan mann. Same mannen som i 1986 organiserte produksjon av falske vitnemål mot Demjanjuk på bestilling frå den israelske påtalemakta. Same mannen som nytta stillinga som direktør for ”Conference on Jewish Material Claims Against Germany” til å produsera så mange og store falske reiserekningar at han vart frådømt advokatløyvet sitt for nokre år sidan. Likevel rekna dei store avisene med at Sher også denne gongen selde god fisk, og kom ikkje med oppfølgjingsspørsmål. FBI-sporet vart lagt daudt. Berre stanken vart igjen.

Men det er fleire grunnar til å sjå på det som skjer i München med svært stor skepsis. Kvifor kravde td. Spania Demjanjuk utlevert på ein ny tiltale nyleg? Dei som har ført straffesaker mot Demjanjuk – i Tyskland og i Israel – har formelt sett etterforska saka sjølve. Men alle veit at OSI har vore tungt inne i prosessen. Var OSI redde for ei frifinning i Tyskland – og fekk Spania til å krevja utlevering slik at prosessen kan gå sin gang heilt til kreften tek Demjanjuk?

Vi snakkar om det andre forsøket på justismord mot Demjanjuk. Pressekommentatorar hevdar ofte at Demjanjuk vart slept fri i Israel på grunn av tvil. Det er tøv – det var ikkje tvil som gjorde at Demjanjuk slapp levande ut av Israel. Etter at høgsterettsdomar Dov Levin hadde dømt Demjanjuk til dauden, reiste han rundt på føredragsturné i jødiske forsamlingar i USA. Der sa han: ”Det er ikkje nok å hevda at du er uskuldig. Du må prova at du er uskuldig!”. Det kunne ikkje Demjanjuk – forsvaret hans kunne berre reisa sterk tvil om dei sentrale prova, ikkje minst Travniki-dokumentet. Men då saka var oppe i israelsk høgsterett kunne forsvararane prova at Demjanjuk var uskuldig etter tiltalen. Domen frå israelsk høgsterett er eit akrobatisk meisterstykke som freistar kamuflera at det israelske rettssystemet er tatt med buksa nede etter ein av dei mest skandaløse skodeprosessane i moderne tid. Og juristar i Israel var klar over kor pinleg det heile var. Domar Chaim Cohen sa det slik: ”Om noko likna på ei rettferdig rettssak var det reint slumpetreff.”

Midt på nittitalet var Demjanjuksaka pinleg – pinleg for det israelske rettsvesenet, pinleg for det amerikanske rettsvesenet og pinleg for OSI. Heile forsøket på justismord låg der og truga med å bli ein boomerang som slo tilbake mot relativt mektige interesser som hadde regissert justismord nr. 1. Difor byrja dei den prosessen som no har ført fram til dom i München. Då Demjanjuk hadde vorte frifunne, sa ”ein røynd aktor nær saka” til avisa Maariv: ”Det viktigaste no er i det minste å prova at Demjanjuk var del av nazistane si utryddingsmaskin (….) elles (….) vil vi gje eit stort bidrag til den nye, verdsomspennande rørsla som nektar for at Holocaust nokon gong har skjedd.”

Reint sakleg er dette sjølvsagt absurd. Demjanjuks forsvar i Israel la eksplisitt til grunn at alt det aktoratet sa om utrydding av jødar i Europa var riktig. Ei frifinning av Demjanjuk vil ikkje endra kunnskapen vår om jødeutryddinga i Europa med ein millimeter. Derimot vil ei frifinning føra til at flasketuten byrjar peika på dei som i over tredve år har ført kampanje mot Demjanjuk.

OSI er, slik namnet seier, ikkje noko alminneleg kontor hjå den amerikanske statsadvokaten. OSI vart i følgje J.J.Goldberg oppretta som følgje av politisk press frå det jødiske miljøet i USA. Neal Sher var sjef for OSI frå 1983 til 1994 og gjekk vidare til sjefsstillinga i AIPAC før karrieren kollapsa då han vart teke med hendene djupt i kakeboksene til ”Claims Conference”. OSI er ei grein av den amerikanske statsmakta, men er oppretta av og leidd av folk i kjerna av israellobbyen. Det kan godt vera fleire enn Sher som har interesserte i å unngå ei gransking av OSI. Det er prova grove brotsverk, som produksjon av falske vitnemål for å få Demjanjuk dømt til døden. Dette veit vi av di ukrainarar i USA i fleire år systematisk undersøkte innhaldet i søppelbøttene i McDonaldsrestauranten over gata frå OSI. Slik er mange av lovbrota til OSI dokumentert. Men noko skikkeleg gransking har aldri vore gjennomført.

Demjanjuk held framleis fast ved den same forklaringa som han første gong la fram i avhør på slutten av syttitalet. I denne saka er det aktoratet som har hoppa frå isflak til isflak. Grunnen til at det skar seg for aktoratet førre gongen, var at dei freista driva vidare etterforsking ut frå dei dokumenta dei hadde fått frå Rudenko. Dei gjennomførte fotokonfrontasjonar der eit portrett av Demjanjuk vart sett saman med andre tidstypiske bilete av mannspersonar med smale andlet og mørkt hår. For å hjelpa på minnet til dei som skulle identifisera Demjanjuk, var portrettet hans dobbelt så stort som dei andre. Men ingen av dei tjue israelske overlevande frå Sobibor kjende att Demjanjuk. Derimot kjende overlevande frå Treblinka att Demjanjuk som ”Ivan Grozny”, og dermed tok saka eit spor som sikkert ville overraska Rudenko.

Denne gongen har aktoratet kjørt langt tryggare, og brukt Rudenkos prov og vitnemål som ryggrad. Slik har dei unngått dei sjølvmotseiingane dei rota seg opp i sist, men overtydande blir det ikkje. Travnikidokumentet er og blir eit tviegga sverd, og den skarpaste eggen vender mot aktoratet.

Demjanuks israelske forsvarar, Yoram Sheftel, er den einaste som har kome frå denne saka med æra i behald, sjølv om han nesten mista auga i eit syreåtak utført av ein av dei som beviseleg har kome med løgn i israelsk rettssal. Då domen i München vart kjend, rykka Sheftel ut og kalla det heile ein farse. Og det er kanskje rett sjanger? Eit multinasjonalt aktorat som spring ut og inn av dører, og stadig kjem med nye skuldingar, prov og vitnemål som undergrev kvarandre. Eit vitne, Yisrael Yehezkeli, som først hevdar at Demjanjuk har drepe båe foreldra hans i Treblinka, før han etter sceneskiftet hevdar at Demjanjuk har drepe foreldra hans i Sobibor ( i mellomtida har han blinda forsvarsadvokaten med syre). Demjanjuksaka som farse vil gje forviklingar der Moskvaprosessene møter Holocaustindustrien, med stadig meir forbausande resultat. I siste akt sit den gamle metallarbeidaren for det meste og snorksøv i rettslokalet, medan aktoratet byrjar snakka tysk. Og til slutt kan høgsterettsdomar Dov Levin oppsummera: ”You have to prove innocence”!

Kommentar #1

Hans Olav Brendberg

63 innlegg  1085 kommentarer

Verdas heldigaste mann

Publisert over 6 år siden

Det eg fekk på trykk i denne saka var vedlagte tekst, som kom på trykk som kronikk i Klassekampen.

Verdas heldigaste mann

I ein rullestol i ein rettssal i Bayern sit verdas heldigste mann, Ivan Demjanjuk.  Han har berre hellet å takka for at han sit der – utan hell ville han for lengst vore i grava. For Demjanjuk vart fødd i borgarkrigens Ukraina for nitti år sidan – midt i hungersnauda som gjorde Nansen til eit verdsnamn. Det var jo ikkje så heldig, naturlegvis. Men Demjanjuk kan seia som haren i eventyret, han som hadde vore gift: Det var ikkje så ille, lell! For motsett titusenvis av barn som vart fødd same året som han, svalt han ikkje i hel. Nokre år seinare vart jordbruket i Ukraina kollektivisert med tvang, og millionar svalt i hel. Det var jo ikkje så heldig, naturlegvis. Men Ivan var heldig og vaks opp. Ja, han vart til og med  gamal nok til å bli kalla inn til militærteneste i den raude hæren! Difor var han stridande soldat då Tyskland gjekk til åtak på Sovjetunionen i 1941. Etter kort tid vart han teke til fange. Det var jo ikkje så heldig, naturlegvis.  Men motsett dei aller fleste som vart tatt til fange av tyske styrkar første krigsåret overlevde han krigen. Flaks. Eller – kanskje ikkje?  Mange av dei som overlevde tysk fangenskap gjorde det som måtte til for å overleva. Eg held det ikkje for usannsynleg at verdas heldigste mann den eine gongen måtte lita på meir enn flaksen.

Då krigen slutta hadde ikkje lukka tatt slutt for Ivan. Den tidlegare tyske krigsfangen tok seg over til USA. Han stifta familie og arbeidde i bilindustrien fram til han nærma seg pensjonalder. Hellet følgde han heilt fram til slutten av syttitalet.  Då kom den store Holocaustbølgja i amerikansk kultur. Det vart spreidd svært overdrivne tal på kor mange europeiske krigsforbrytarar som gjekk fritt rundt i USA, og som resultat av ein velorganisert kampanje vart eit særskild etterforskingsorgan, OSI, oppretta.

Uheldigvis var det ikkje var så mange krigsforbrytarar der ute, og OSI trong ein siger for å legitimera sin eigen eksistens. Dei kom over ein mistanke om at fabrikkarbeidaren eigentleg var ”Ivan den grusomme”, ein illgjeten fangevoktar frå Treblinka. Dei  byrja å etterforska mistanken.

Etterforskinga synte at ”Ivan den grusomme” ikkje var Ivan Demjanjuk, men Ivan Marsjenko .Det var jo heldig for Demjanjuk. Men det var ikkje så heldig, lell. For OSI hadde allereide tapt ei anna sak, og difor vart det lagt sterkt politisk press frå Kongressen om at ein ville ha positive resultat i saka mot Demjanjuk. OSI valde difor å halde hemmeleg dei dokumenta som synte at Demjanjuk ikkje var ”Ivan den Grusomme”. Etter kvart som mengda  med prov som underminerte saka mot Demjanjuk hopa seg opp, vart også tilsette i OSI urolege. Ein av dei, George Parker, skreiv i 1980 eit femsides notat der han i detaljar argumenterte for at OSI ikkje hadde noko sak mot Demjanjuk. Det var jo heldig for Demjanjuk. Men ikkje så heldig. For også dette notatet vart halde hemmeleg, og Parker slutta i OSI utan å fortelja offentleg det han visste.

Etter fleire rundar i retten vart endeleg Demjanjuk utlevert frå USA til Israel i 1986 som ”Ivan den grusomme”. Dette skjedde trass i at dei  ansvarlege i OSI visste at Ivan Demjanjuk ikkje var ”Ivan den grusomme”. Det viktigaste var at OSI skulle overleva, og difor måtte Demjanjuk uheldigvis døy.

I Israel  vart det rigga til ein strålande skueprosess, der vitne som hadde overlevd Treblinka kjende att metallarbeidaren som ”Ivan den grusomme”. Rettssaka vart sendt direkte på TV. Den eine forsvarsadvokaten til Demjanjuk gjorde sjølvmord  ved å hoppa ut frå 12. etasje utan at nokon såg på. Uflaks.

Samstundes saksøkte sversonen  OSI for å få utlevert heile mappa med dokument om Demjanjuk. Uheldigvis fekk han ikkje dette. OSI sin mann på saka, Bruce Einhorn, skreiv eit internt notat der han peikte på at slik utlevering ville underminera det israelske aktoratet sin strategi – å døma han som ”Ivan den grusomme” i Treblinka. Dokumenta vart verande under lås og slå, og Demjanjuk vart dømt til døden. Det kunne verka som om verdas heldigste mann hadde gått tom for lukke.

Men Demjanjuk var ikkje verdas heldigste mann for ingenting. Han hadde ein forsvarsadvokat til, som ikkje hoppa ut av vindauga. Rett nok vart denne advokaten utsett for åtak med syre i gravferda til kollegaen. Men trass i syreåtaket berga han synet, heldigvis. Han kunne halda fram arbeidet sitt.  Etter at Demjanjuk var dømt til dauden, byrja den Sovjetunionen som vart fødd samtidig med Demjanjuk heldigvis å gå i oppløysing. Difor kunne advokaten hans få tak i nokre av dei dokumenta som OSI hadde halde hemmeleg. Dokumentasjonen tvang ein samrøystes israelsk høgsterett til å frikjenna Demjanjuk. Verdas heldigste mann kunne returnera til USA. Dommaren som hadde vorte ført bak lyset av OSI gjennomførte ei etterforsking som munna ut i ein kraftig kritikk av OSI.

Der kunne og skulle saka ha vorte avslutta. Men nokre menneske tar uheldigvis ikkje eit nei for eit svar. Sidan OSI hadde tapt den første saka, måtte dei  gje mannen ein ny identitet. Dei hadde forresten ein identitet liggjande på lager, som dei hadde fått frå Sovjetunionen. Det er som kjent meir enn ein Ivan i Ukraina. Som fugl Fønix gjenoppstod saka  – denne gongen var Ivan fangevoktar i Sobibor. Ingen vitne kunne knyta han til noko brotsverk, men sidan Sobibor var ein mindre triveleg institusjon, vart han tiltalt som ”medskuldig” i nokre titusen drap. Det er like greitt med store tal, når ein ikkje kan prova noko konkret drap. Igjen vart Ivan utlevert, denne gongen til Tyskland, som fann det naturleg å gjera seg til domar over ein ukrainsk krigsfange. Han hadde jo gått i tysk teneste i staden for å gjera som han burde – la seg svelta i hel eller bli slått i hel i tysk fangenskap.  Tyskarane er grundige menneske – det held ikkje å skulda på flaksen når du har overlevd fire år som gjest i Tyskland.

Men sanneleg – verdas heldigste mann hadde ikkje gått tom for lukke. No har det nett dukka opp eit nytt dokument, ein rapport frå FBI som OSI har halde hemmeleg i 25 år. Denne rapporten slær fast at det dokumentet som blir brukt til å knytta Ivan til Sobibor godt kan vera forfalska av sovjetiske styresmakter.

Og kanskje er dette strået som nok ein gong knekker kamelens rygg, slik rettssaka mot hans førre konstruerte identitet knakk saman tidleg på nittitalet. Ivan overlevde 25 år med borgarkrig, svolt og krig i Ukraina. Til no har klart seg rimeleg godt etter 33 år med forsøk på justismord. Kven veit – kanskje Ivan den Heldige til slutt døyr som ein fri mann? I tilfelle er det rein flaks.

 

Mest leste siste måned

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere