Terje Marøy

Alder:
  RSS

Om Terje

Pensjonist og borgerrtighetsaktivist emeritus (men kanskje enno meir eremitus). Driver nettstaden stigmavakta.no

Følgere

Holocaustdagen: Dei gløymde brotsverka

Publisert over 5 år siden

Vi skal ikkje gløyme, er vårt mantra denne dagen. Motsett av kjærleik er ikkje hat, men likesæle, minna Eli Wiezel oss om. Begge utsegna slær mot meg i dag.

Denne dagen, 27. januar 2015, brukte eg dei fyrste timane til å lesa artiklar om holocaust og markeringar kring i landet. Eg fann ikkje ein einaste som nemnde funksjonshindra.

Alle nemnde jødar. Nokre nemnde rom og homofile. Dette er viktig, i ei tid der rasisme, antisemittisme og fobiar av ymse slag er på frammarsj. Jødar blir framleis drepne, fordi dei er jødar. Homofile blir drepne fordi dei er nett det. Rom blir systematisk diskriminert i ei lang rekkje europeiske land.

Funksjonshindra har blitt drepne gjennom heile 6000-årsnatta her til lands, eller kor lenge det nå har budd menneske her. Dei har vore mål for utstøyting, overgrep og fordomar. Under den humanistiske framveksten i Europa, blei funksjonshindra hengjande etter. Dei var invalide, ugyldige, verdlause, minusvariantar. Omgrepa har vore mange, sams er systematisk diskriminerande og ringeaktande. Hadde funksjonshindra vore ei etnisk gruppe, ville dei fleste europeiske statar vore rasistisk, heilt til vår tid. Ein monaleg del av norske kommunar ville framleis vore det. Eg kjenner sjølv norske internflyktningar, som har flytta frå vrange heimkommunar til kommunar med eit meir ope menneskesyn.

 

Ikkje nazismen åleine

Som antisemittisme er heller ikkje funksjonsrasismen ei nazistisk oppfinning. Den har vore der alltid. I mellomkrigstida gjekk sterke diskusjonar om korleis ein (i Noreg) skulle hindre at minusvariantane skulle leggje ei bør på arbeidaren, og slik hindre velferdsauke for det prioriterte fleirtalet, dei som kunne marsjere i gatene og slåss for sin rett.

Jau, holocaustdagen er for å minnast, men ikkje alle tykkjest vera verd eit minne.

Nazistane fant ikkje opp ny vondskap, dei berre reindyrka den som var. T-4-aksjonane mot funksjonshindra tente to føremål. Dei fann beste måten å avliva store folkemengder, og dei vart kvitt sine minusvariantar. Mange hundre tusen funksjonshindra vart avliva på få år i Tyskland og nærområda.

Etter frigjeringa frå verdens verste tyranni, heldt T-4-avlivinga fram på fleire tyske institusjonar.

 

Ingen vil forske

Korleis var så stoda i Noreg? Ikkje veit eg, for ingen vil forska på dette. I dag heldt kunnskapsministeren ei glitrande minnetale om kor naudsynt det er med frisk kunnskap om holocaust, men heller ikkje han nemnde dei gløymde brotsverka mot funksjonshindra.

Sjølv har eg to gonger spurt Holocaust-senteret om dei kunne lage eit eksternt finansiert forprosjekt om lagnaden til minusvariantane før, under og etter krigen i Noreg. Stigmavakta/eg ville bruke mine kontaktar til å finansiere forprosjektet. Korkje førre eller noverande sjef for senteret har funne det bryet verdt å svare.

I lækjarmiljøa er det fleire som fortel at ein uoffisiell avlivingspraksis av små born heldt fram ved fleire norske sjukehus etter krigen, men ingen veit kva tid dette stogga. Vi veit at terskelen var låg. Menneske som i dag er samfunnsbyggjarar og yrkesaktive i eit mangfald yrkje, var ikkje verdt å ta vare på i min eigen ungdom. I vennekrinsen min finns kvinner og menn som er nær aldersrekordar kvar dag dei går på jobb. I 1991 brukte Bioteknologinemnda bilete av ein ven og kollega som døme på kva diagnosar som naturleg høyrer inn i ordskiftet om diagnostisert abort. I dag er han ein drivande dyktig datakonsulent, der einaste utfordringa er å finne seg til rette i eit samfunn der bustader og infrastruktur framleis er utilgjengeleg for vår funksjonshindra minoritet.

 

Borgarrettskamp

Ingen minoritet har fått fridom utan å slåss for han sjølv. Under borgarrettskampen i USA reiste og funksjonshindra seg. Ingen norsk journalist hadde fått jobb, om dei i jobbintervju hadde mangla kunnskap om Nelson Mandela, Martin Luther King jr og Rosa Parks. Framleis kan ein finne bladfykar på redaktørnivå som ikkje kjenner til Ed Roberts, Adolf Ratzka og Bente Skansgaard. Då Bente døydde for vel eit år sidan, vart ho ikkje nemnd i ein einaste norsk mediekommentar. Berre Bent Høie i det offentlege Noreg viste vørdnad og sendte blomar.

No har funksjonshindra i Noreg reist seg. Men som i all borgarrettskamp, blir fridomsrørsla motarbeida, må tåle usaklege åtak, hets i media og vonde forvrengingar. Uloba er ei slik rørsle, eigd av ei kampgruppe der dei fleste korkje kan krype eller gå, mange kan ikkje sjå. (Den usaklege mediehetsen skal eg ikkje gå inn på, sidan eg både er deltidstilsett i Uloba og gift inn i leiinga). Dei har slåss for funksjonshindra med assistansebehov sin rett til utdanning, arbeid og samfunnsdeltaking. Alt før arbeidsliv og infrastruktur er tilrettelagt, har deira BPA-ordning, og ordningar avleida av denne, redusert arbeidsløysa i denne gruppa frå om lag 100 prosent til 75 prosent (Østlandsforskning). Ordninga har 99 prosent nøgde brukarar (Regjeringas høyringsnotat om BPA-lova).

Ikkje ein einaste gong har redaktørar eller kommentatorar nemnt denne frigjeringskampen i sine kommentarar. Ser eg likesæla som Wiesel åtvara mot?

Eg gløymde det mest. Sidan BPA ikkje er på medias agenda, så minner eg om at bokstavane står for borgar-/brukarstyrt personleg assistanse. Med BPA skal den einskilde gjennom sjølv å styre naudsynt assistanse, kunne utfordre seg på evner, interesser og kompetanse. Målet er å delta på alle samfunnets arenaer, jamstelt med andre innbyggjarar i landet.

 

Minusvariantar skal ikkje ...

Ser ein på innspel i lovprosessen og høyringsuttalingar, kjenner eg at haldningar frå dei mørkaste tidene i menneskeætta. Difor skal eg meg for ein gong skuld bruke det forkvakla omgrepet minusvariant i døma nedanfor:

  • Minusvariantar skal ikkje kryssa kommunegrensa med assistanse, (Vestregionen og Helse- og omsorgsdepartementet). De facto kommunale bantustanar om ikkje Uloba og deira få allierte hadde fått stogga dette.
  • Jau, minusvariantar skal få lov å krysse kommunegrensa, men berre om det skjer innanfor arbeidsmiljølova, sa Jonas Gahr Støre då departementets forslag møtte motbør. I alle andre samanhengar, særleg profittsamanhengar, blir først oppgåvene definert. Deretter ser ein om dei kan løysast innafor lova eller gjennom unntak. Ikkje ein dråpe olje hadde blitt produsert om politikarane hadde brukt Jonas syn elles i arbeidslivet.
  • Minusvariantar skal ikkje kunne nytte BPA til utdanning og arbeid (Vestregionen). Dei ville obstruere hovudmålet til dei som utvikla BPA, der og den største økonomiske vinsten med ordninga ligg.
  • Minusvariantar skal berre nytte BPA til kommunebestemte oppgåver. Vestregionen ynskjer kommunestyrt i staden for sjølvstyrt privatliv for sin funksjonshindra minoritet.
  • BPA-leverandørar skal ikkje dekkje sine tilsette assistentars jobbutgifter (Oslo). Ved å velte slike utgifter på den einskilde (ofte fattige) funksjonshindra, vil dei fleste ikkje ha råd til å nytte assistansen utanfor heimen, og slik kollapsar deira von om fritt liv. BPA blir eit klassedelt gode for dei få velståande.
  • Fleire minusvariantar vil misbruke BPA-ordninga (Vestregionen). Difor ville dei straffe funksjonshindra kollektivt ved å tilby ei oppflisa miniordning. Eg trur korkje lokal- eller rikspressa hadde tagd stilt om einskilde sitt mandagsfråvær etter ei fuktig helg, skulle ta sjukelønsordninga frå fleirtalet av ærlege arbeidarar. 

Det fell for langt å kome inn på alle inngrepa det likesæle samfunnet ville påføre sin minoritet.

Er det politiske skilnader i denne herva? Nei. Rikspolitisk er det no eit samstemt storting om at ordninga skal på plass. Kommunalt er det heilt tilfeldig om motbøren kjem frå raude eller blå kommunar. Ein må likevel stille seg undrande til at Erna Solberg, Bent Høie og Siv Jensen, som alle er bautaer i funksjonshindras fridomskamp, møter sterkast motbør frå blå kommunebastionar.

Kva redaktørane meiner veit vi ikkje. Dei tykkjest likesæle.

 

Kven er minusvariantane?

I morgon er det kan hende deg og meg, etter at vi har skadd oss på holka. I dag er det dei hardast skadde krigsveteranane, nokre nordsjødykkarar, nokre  yrkesskadde, nokre trafikkskadde og skadde i andre ulykker, menneske med medfødt funksjonshindringar og menneske som har fått slike etter alvorleg sjukdom. Mangfaldet i minoriteten med assistansebehov er like stort som elles i folket vårt.

Eg vil runde av med desse orda frå tidlegare menneskerettsdomar (EMD): - Fyrst funksjonshindra, så jødar, så sigøynarar; eit samfunn som støyter bort einskilde grupper, kan ende opp med ikkje å  ha plass til nokon.

***

Gå til innlegget

Mens vi venter på hevnen

Publisert nesten 6 år siden

Gjengjeldelse er å straffe uskyldige for handlinger andre har begått. Noen kaller det demokrati.

To palestinere har bikket over grensa; de har svart på sin generasjons undertrykkelse med å ta sin hevn i egne hender. For dette har de også tatt sin straff, de er drept.

Ethvert demokrati stopper der. Der intet er, har også keiseren tapt sin rett. heter det.

I blodige diktaturer har vi sett uhyggelige varianter for å rette represalier mot den skyldiges familier. Enkelte har sendt regning for patronene til slektninger, etter at en henrettelse er fullbyrdet.

Israel har i flere tiår valgt å legge foreldrenes hus i ruiner. Jeg minnes et besøk i Burej i Gaza i 1988. En kvinne mistet sin sønn da han sammen med noen kamerater ble beskutt i en bil. Kort tid etterpå ble moren, en enke, oppsøkt av IDF. Hun fikk tatt ut det nødvendigste før bulldosere jevnet huset hennes med jorden. Jeg traff enka og hennes yngste datter i ruinhaugen. 

Ikke en gang holocausts blodigste bødlers slektninger ble utsatt for slikt etter rettsoppgjøret.

Nå oppsummerer nyhetene i ren refleks at familiene til de to drapsmennene i Jerusalem skal få sine hus revet. Hva er vitsen med slike represalier? Venter Israel at ruiner er beste grunnstein å bygge fred på.I Norge reagerte vi tvert i mot. Mor til terroristen Anders Behring Breivik ble forsøkt skånet. Leiligheten hennes ble hverken ødelagt eller konfiskert. Vi har heller ikke rettet represalier mot hans far.

På refleks legger B. Netanyahu skylda på palestinske myndigheter. Prinisipielt er det like saklig som å legge skylda for Behring Breiviks handlinger på norske myndigheter.

Og slik kan vi se hykleriet. De samme mennesker, også her på verdidebatt, som hyller det de påstår er Midt-Østens eneste demokratig, forsvarer landets fullstendig meningsløse hevntokt. 

I dette tilfellet vil de materielle ødeleggelsene også bli fulgt opp av drapsraid, der uskyldige skal drepes som hevn for en forbrytelse to nå døde personer begikk i en synagoge i Jersusalem.

Terje Marøy

Stigmavakta

Gå til innlegget

Ansvarslaust av Dagbladet

Publisert rundt 6 år siden

Fleire namngjetne politikarar og embetsmenn blir skulda for spionasje i Dagbladet. Soga skulle lært avisa at KGB frå Stalin-tida og dei svartaste åra av den kalde krigen ikkje er dei ein skal stole mest på.

Eg ringeaktar sjefredaktør John Arne Markussen si avgjerd om å skulde kjente nordmenn for spionasje på grunnlag av Mitrokhin-arkivet. Dette er ikkje eit arkiv, men notat som avhopparen Vasilij Mitrokhin skreiv medan han var arkivar i KGB.

Mitrokhin kan godt ha vore ein ærleg mann, men notata hans har ein strukturell mangel som burde få Dagbladet til å visa varsemd.

  • Det er kjent at KGB-offiserar gjerne pynta på rapportane sine for å auke eigen posisjon i systemet. Difor kan det stillast spørsmål ved arkivarens kjeldegrunnlag. Vi veit ikkje om han skreiv om fakta eller fiksjon.
  • Førebels har ikkje Dagbladet vist til originaldokument eller kopi av desse. Mitrokhin sjølv er ei sekundærkjelde, som ikkje var nær hendingane han har skrive om.
  • Personane som Dagbladet trekkjer ned i søla er daude, og har ingen til å verne sine interesser. 
  • Fleire skal ha vore overvaka, utan at det er funne grunnlag for påtale, disiplinære tiltak, omplassering eller avskil frå stilling. Det fins heller ikkje no prov på at dei har gjort dei grove brotsverka som Dagbladet skuldar dei for.

For levande, og truleg for daude, gjeld den såkalla skuldlaus-presumsjonen. Til brotsverk er provd utanfor rimeleg tvil, er ein person skuldlaus. Moderne Dagbladet bryr seg lite om dette. Dei lærer heller ikkje av sine eigne feil.

Verst gjekk det med Tore Tønne som tok sitt eige liv etter at Dagbladet og saueflokken bak dei dreiv han utfor stupet, på eit grunnlag som smuldra heilt etterpå. Daude får vi ikkje tilbake, sjølv om sanninga endrar soga. Mest like ille gjekk det Erik Schjenken, som vart berga av miljøet kring seg, og som slo attende. Denne saka fylgde eg sjølv på nært hald og har skrive om i tekstboks Mediemobben.

Fleire gonger har avisas journalistar vore uærlege. Teknikken som mellom anna ein av forfattarane i spion-saka har nytta tidlegare, er å ta informasjon ut av samanhengen, hausse han opp med sterke adjektiv, setje informasjonen inn i ein ny samanheng som gir lesaren skeivt inntrykk. Deretter nyttast skeiviunformasjon som grunnlag for kommentarar frå samfunnstoppar. Dette er fusk som ein gjerne ser i propaganda, men som ikkje sømer seg i opplysande journalistikk.  (Eg vil sjølv prove dette for moderator, om han finn påstanden for sterk for verdidebatt. Men både journalisten og førre redaktør Lars Helle vart konfrontert med dette, og eg er klar for å informere Dagbladets noverande redaktør om han skulle ynskje det. Mi skulding her er likevel ikkje så alvorleg som Dagbladets eigne skuldingar opp gjennom åra, slik at moderator bør syne takhøgd for mi ytring her). No skal og seiast at det i dette teamet fins journalistar eg høgaktar for integritet gjennom mange. Eg vonar dei kan halde kvarandre i øyro. Hovudkritikken min går på publiseringa i seg sjølv.

Eit anna eksempel på liknande fusk er Schjenken-saka der Dagbladet vart dømt til erstatning. 
Dagbladet har på leiarplass tidlegare teke avstand frå  tilsvarande det dei sjølve no lagar sensasjon av. 14.mars 2014 kritiserte dei at folk som var mistenkte for landssvik på Liste nr 1 skulle hengjast ut på mistanke. Eg og problematiserte dette i kommentaren Ein bauta på Liste nr 1. No gjer dei same synda sjølv. 

Dette handlar ikkje om skuld eller uskuld, men om skitkasting utan at prov fins, og utan  at dei uthengte kan svare for seg. Då er det berre born, borneborn og oldeborn som får svi. Dette er ikkje i tråd med human handtering av medmenneske. Sensasjon utan omsyn til sensasjonens pris er ikkje ein verneverdig del av pressefridomen, tvert om, det er misbruk av pressemakt.

Terje Marøy

Stigmavakta

Gå til innlegget

Omskjæring: Endelig kvitt dem!

Publisert over 6 år siden

Jødeparagrafen var ikke nok. Ei heller Donau i 1942. Nå kan endelig jødene fordrives, i humanismens navn.

Jøder har vel aldri blitt helt akseptert her i landet. De drepte jo Kristus, og har holdt seg med mystiske riter, må vite.

Jødeparagrafen klarte ikke å stenge dem ute. Henrik Wergeland ødela sin faders verk ved å plage oss med sin Julaften *) og annen projødisk propaganda.

Jøden var jo et skjellsord i handel og vandel. Godt hjulpet av gode nordmenn klarte Vidkunn Quislings flokk å sende brorparten av denne norske minoriteten ut av landet med Donau i 1942. Andre gode nordmenn kunne by på eiendelene deres for en billig penge. Men tror du ikke noen klarte å snike seg over til Sverige. 27 av de deporterte til dødsleirene kom seg også tilbake.

Fortsatt er de en kvise på samfunnets velfødde rumpe, og antisemittismen vokser på ny.

Endelig - i humanismens navn - har vi funnet den endelige løsning som Hitlers drabanter aldri fant. Religionen deres plager små guttebarns forhud. Erwin Kohn sammenligner smerten med ørekutting og tannregulering på friske barn av begge kjønn. Men da har han åpenbart ikke forstått at religionsfrihet ikke skal ha samme vern som kosmetiske verdslige kroppsjusteringer.

Mennekerett

Religions- og trosfrihet er sentrale bestemmelser i FNs menneskerettighetskonvensjon og Den europeiske menneskerettighetskonvensjon. Den siste er dessuten norsk lov gjennom Menneskerettighetsloven.

På den annen side står barnekonvensjonen, som skal sikre at barnets beste blir oppfylt. Den er også norsk lov. Småbarn skal helst ikke si au, eller gråte en liten skvett.

Et dilemma oppstår når en rett står mot en annen rett. Et valg må tas.

Hva er egntlig barnets beste, et lite snitt som alle disse småjødene har levd godt med i 5000 år - eller oppbrudd, der foreldre enda en gang i historien skal tvinges ut av et land mot ukjent mål?

Og barnet? Tja, er det bedre at det blir omskåret langs en landevei, enn under trygge kår i en menighet der det ivaretas fra fødsel, gjennom barndom, ungdom, manndom, alderdom og død.

Mange kaller meg antisemitt fordi jeg kritiserer Israels politikk i Gaza og på Vestbredden. Men like lite som jeg laster den enkelte jøde for Israels politiske valg, vil jeg akseptere at humanister - nå i Venstre - skal fordrive vår hardest prøvde minoritet!

Skam over humanistiske skylapper som hindrer syn for dypere verdier!

Terje Marøy

Borgerrettighetsaktivist eremitus

Stigmavakta

*) Min salig faders gjenfortelling av Wergelands Julaften for 60 år siden er mitt første minne fra norsk litteratur. Minnet følger meg til min død, som jeg øyner et sted der fremme, ikke lenger så langt unna. Dette minnet er en god følgesvenn - og har alltid vært det.

Gå til innlegget

Bakom ligg smerte

Publisert over 6 år siden

Ope brev til Forsvarssjef Haakon Stephen Brun-Hansen: Du har ikkje skuld, men rett ligg i di hand.

Eg kjenner deg ikkje admiral Haakon Stephen Bruun-Hanssen. Berre i forbifarten, helste eg på deg på Flesland flyplass i vinter. Eg ynskte deg lukke til og ba deg tene folket på beste vis. No har eg, som ein av folket, ei oppgåve til deg.

For det er tenar du er, om du er vår framste militære leiar. Som tenar vel du ikkje alltid sjølv oppgåvene dine, dei blir lagde framom deg. Nokre lette, nokre tunge. Oppgåva eg no legg fram, som ein av folket du skal tene, er av det lette slaget. Å heidre skal vera ei glede, ei lett bør å bera. Men bakom ligg smerta.

 

Du veit ...

Den tunge del av arbeidet ditt er å føre politikaranes krigar, utan omsyn til kva resten av folket meiner om lovleg fatta vedtak. Til det høyrer og harde førebuingar. Du veit at kvar gong du må gi marsjordre, vil nokre av dine kvinner og menn skadast, andre blir drepne. I heider og ære kjem dei falne i strid på fremste plass. Dei som fell under førebuingane har blitt stuva bort.

 

Sameining

Men det er meir som sameinar enn skil dei to gruppene. Båe hadde dei teke stilling til si oppgåve; dei var villige til å ta eit militært ansvar for landet sitt og politiske vedtak. I det ansvaret var og vissa om at det kunne koste dei livet.

Og smerta, den er den same. Hjå ei mor og ein far som sit att og ser eit ungt liv rykt frå dei, sysken som mista storebror eller veslesyster. Mange får aldri ei grav å gå til. Etterlatne har same smerte, same kva omstende deira nære døydde under. Etterlatne etter 161 unge jagarflygarar i perioden 1950 til 1972 har ikkje ein gong eit minnesmerke, der dei på ein årmålsdag kan sitje og minnast dei gode stundene - og gi sorga uttrykk.

 

Mor

Her stoggar eg eit bel, går utanom saka, og tek lærdom frå mi daude mor. Ho var ihuga pinsevenn heile livet. Under krigen, då kjærasten sigla ut, gjekk ho på ski mellom grisgrendte bygder nordpå og forkynte evangeliet. Ihuga etter å tene det ho såg som si oppgåve. Alle rekna med at forstandaren skulle seie orda over henne i gravferda meir enn 50 år seinare. Ho vlle det annleis. Presten i kyrkja skulle seie orda. Fordi; teologi og kyrkjestrid høyrer til menneskeleg småleg kiv og kav her på jorda. Inn for Gud er me alle like. Gravferda hennar blei siste preika til oss som var att. Sjølv eg, ateisten hennar, vart gripen av hennar storleik i små kår.

 

Likemenn- og kvinner

I dauden er dine menn og kvinner like. Du veit at fleire vil døy i di tid som forsvarssjef, i di tid som folkets tenar. Du veit berre ikkje tida og staden. Kva gir deg rett til å skille dei i verdige og uverdige til offentleg heider? Eit minnesmerke er likevel ikkje fyrst og fremst for å heidre den daude, men å døyve smerta til dei som er att. Som har gitt deg og dine forgjengarar det dyraste og kjæraste dei har, sine eigne born.

 

For oss

Du var sjølv berre guttungen då desse gutane var der i lufta. I Bergen gjorde du sikkert som eg gjorde ute på strileøya Marøy før deg. Du såg opp då dei flaug forbi, og dei tok tankane våre med seg i flukta. Det korkje du eller eg tenkte på, var at dei flaug for din og min tryggleik.

No er det di oppgåve og ditt ansvar å rette opp i gamal urett. I krig og fred har flygarane alltid hatt av dei mest utsette jobbane. Etter at NRK tok opp saka 29. mars, har forsvaret kome etterlatne halvt i møte. Dei får eit minnesmerke, men namna skal framleis løynast. Di oppgåve admiral, er å gjera "fullt og helt, ikke stykkevis og delt." Fyrst då kan eg, som ein av folket, nikke og seie. Du gjorde vel - unge mann.

Det finst ikkje ein einaste sakleg grunn til å løyne namna til dei falne i ettertid. Det er namnet som skal stå ved minnesmerket, ikkje CVen eller oppdraget. Namna skal ripast i stein - til minne om dei som betalte høgste prisen for landet vårt.

I NRK-oppslaget tok dei føre seg perioden 1950-72. Mange jagarflygarar har døydd etter den tida. Æva er tidlaus. Slik bør og minnesmerket vera tidlaust. I sorga treng vi å minnast at også nye tider krev nye offer.

Du har arva dette oppdraget, du bør ikkje gi det vidare til neste forsvarssjef.

Beste helsing

Terje Marøy

Tidlegare offiser, no borgarettsaktivist eremitus

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere