Per Steinar Runde

Alder: 71
  RSS

Om Per Steinar

Lækjar i Herøy 1977-2008. Utanom yrket interessert i m.a. sjakk, historie, samfunnsspørsmål og kulturdebatt.

Følgere

Teologisk tøv om asyl og innvandring

Publisert rundt 4 år siden

Korleis grunngjev relativt sentrale teologar i norsk kyrkje- og kulturliv sitt liberale syn på asyl- og innvandringspolitikk?

Singsaas, Lund og Skjeldal

Eg var valt desse tre representantane fordi eg har lagt merke til synspunkta deira. Tor Singsaas er biskop i Nidaros, vårt gamle erkebiskopsete, Jon Magne Lund er kommentarredaktør i Vårt Land og leiar i Oslo redaktørforening, og Eskil Skjeldal er doktorgradsstipendiat ved Menighetsfakultetet og litteraturkritikar i Vårt Land og nynorskavisa Dag og Tid. På grunnlag av noko dei har skrive vil eg vurdere om situasjonsbeskrivinga, resonnementet og bibeltolkinga deira er rimeleg. Alle tre er flinke, tale- og skriveføre, saklege og kunnskapsrike, og nokså representative for dei kyrkjesamfunna dei høyrer til: Singsaas sjølvsagt i Den norske kyrkja, Lund i Den evangelisk lutherske frikyrkja, medan Skjeldal konverterte til katolisismen i 2011. Sjølv om teologisk ståstad er noko forskjellig, har dei konkludert ganske likt, ikkje berre om behandling av "framande", men også om kor opne grensene våre bør vere.

Situasjonsbeskriving

Singsaas skreiv for fleire år sidan (VL 16. nov. 2009) at "flyktninger og innvandrere søker opphold i Norge fordi tilstandene i deres eget land er blitt fullstendig umulig.. Ingen drar frivillig hjemmefra. Når så skjer, er det fordi at det er blitt så uutholdelig og farlig å være der". Lund har i nettleiarane siste tida sagt omlag det same: "Afghanistan er et farlig sted å være" (29. jan). "Ja, det trengs massiv innsats i land langs Middelhavet og flere andre steder for å stabilisere situasjoner som gjør forholdene ulevelige for hundretusener, for ikke å si millioner"(22. april). Begge to beskriv situasjonen i opphavslanda som så ille at ingen kan bu der, men det strir mot det faktum at det store fleirtal faktisk blir verande. Sjølvsagt kan livet somme stader vere svært vanskeleg, men sjølv krig og uår tek eingong ende.

Korleis tolkar dei bibelske tekster?

Singsaas brukar juleevangeliet normativt: "Fortellingen om Jesu Kristi komme julenatt, hvor det ikke var rom for ham, og om 'den hellige familie' som snart etter var på flukt for å redde livet, er et sterkt tegn på at flyktningen og innvandreren tilhører 'Guds kjæreste venner'. Disse fortellingene er gitt oss for å ta på alvor utfordringen til å gi rom for den husløse og den som er på flukt. Og ikke noe menneske skal holdes utenfor denne omsorg."  Skal ein ta dette bokstaveleg, bryt det både med klassisk teologi og med sunn fornuft. Inkarnasjonsunderet, at Gud vart menneske, vert her redusert til moraliserande forteljingar. Og eksemplet med husrom for 2-3 personar ei avgrensa tid skal forplikte oss til å gje opphald for tallause millionar i all framtid.

Eskil Skjeldal er ikkje snauare. I artikkelen "Kristendom som samfunnskritikk" i boka "Gud er tilbake!" (frekk forlag 2013), skriv han: "Din neste er alle mennesker. Ansvaret har ingen grenser.. vi skal elske alle." Det bibelske belegg for slikt grenseoverskridande og omfattande ansvar finn han heilt attende i 3. Mosebok kap. 19, v. 34-35: "Når ein innflyttar bur i landet hos dykk, skal de ikkje gjera urett mot han. Innflyttaren som bur hos dykk, skal vera som ein av dykkar eigne landsmenn. Du skal elska han som deg sjølv. For de har sjølve vore innflyttarar i Egypt." At det i min gamle bibel står "framand" i staden for innflyttar, får så vere. Men dette er eigentleg eit krav om gjestfridom som finst i alle kulturar. I boka "Revolusjonen i Europa" har Caldwell skrive tre sider om "Gjestfrihetens forpliktelse", der det m.a. står: "Gjestfriheten er ment å beskytte reisende på fiendtlig territorium, ikke å la store grupper av besøkende, som også kan omfatte fiender, snyltere og opportunister, ta over... En gjest som blir værende, blir en inntrenger."

Saksbehandling a la Singsaas og eit grenslaust verdssamfunn

Singsaas synest også å ha ei sær oppfatning av korleis asylsøknader skal fremjast og behandlast: "Når menneskeskjebner blir gjort til 'saker', stilles de grunnleggende verdier for den enkelte og for samfunnet på en stor utfordring. Det er først når vi møtes ansikt til ansikt at vi kan forstå hverandre helt. Derfor fordrer myndighetenes behandling av flyktninger og innvandrere store ressurser for at vi skal kunne møte den enkelte med den respekt, verdighet og rettferdighet som er i overensstemmelse med vårt kristne og humanistiske verdigrunnlag." I eit intervju i Vårt Land 11. august i fjor sa UDI-direktør Forfang dette om saksbehandlinga: "Det er vanskelig å se at vi som land kan bruke mer ressurser på hver asylsak enn vi gjør i dag. Norge er i det sjiktet som bruker mest."

Singsaas sluttar seg også til det Jan Egeland, den gong direktør i NUPI, no generalsekretær i Flyktninghjelpa, skal ha sagt: "Europa har bygget en ny Berlin-mur, nå lagt rundt hele Europa..Vi har vært svært opptatt av å bygge broer innad i denne verdensdelen, og det har vært viktig og avgjørende for å skape et nytt demokratisk Europa. Nå utfordres vi enda mer til å bygge broer mot Afrika og Asia. Det gjøres ved å vise barmhjertighet og gi rom for flyktninger og innvandrere." No bygde ikkje Sovjet/DDR Berlin-muren for å halde flyktningar ute, men for å stengje sine eigne borgarar inne. Og påstanden om at det toppstyrte EU er demokratisk, er like feil. Til overmål er det her ikkje eingong snakk om eit Eurabia, men eit grensefritt Afro-Eurasia. Med andre ord rein utopi.

Kvit flukt er "ukritisk sjølvkjærleik"

Skjeldal, som sjølv bur i Skien, har meiningar om korleis nordmenn på Søndre Nordstrand og i Groruddalen bør oppføre seg: "Tenk om en kritisk etikk kunne anvendes i den gradvise delingen av Oslo, der hvite flytter ut av områder som blir dominert av innvandrere? Dette skjer ikke fordi noen er slemme, men det reflekterer en mentalitet der et norsk "vi" anser det fremmede "de" for å være truende for sin identitet. Holdningen bryter med den kristne tankegangen om likeverd på tvers av alle skillelinjer. Dette er også et kollektivt eksempel på ukritisk selvkjærlighet. Vi elsker oss selv (vi), mer enn de andre (de). Grenser trekkes opp på bakgrunn av forskjellig kultur, religion og etnisitet, der kristendommen løfter frem at det ikke finnes noen grenser mellom mennesker." Kanskje er Skjeldal for intellektuell til å forstå at folk flyttar ikkje frå innvandrardominerte område fordi dei kjenner sin identitet trua, men kanskje fordi barna deira blir trua, eventuelt berre blir sett utanfor eller i det minste opplever det slik. Ser ein på gifte- og flyttemønsteret er dei fleste innvandrarar endå meir fylt av "ukritisk selvkjærlighet".

Frelse/fortaping eller fornuftsspørsmål

Som kommentarredaktør har vel Lund eit visst ansvar også for leiarane i Vårt Land, spesielt når dei kjem inn på teologiske spørsmål. I tiggardebatten i fjor vart denne kunstige dikotomien publisert på leiarplass 14. april: "I et kristenkulturelt samfunn er vi forpliktet til å se vår neste som et menneske, ikke som et problem." Dette er ikkje logisk, for den eine synsmåten ekskluderer ikkje den andre. Men skulle vi greie å stire oss halvblinde på mennesket, forsvinn ikkje problemet denne personen eventuelt representerer, av den grunn. I argumentasjonen mot tiggarforbod tyr likevel leiarskribenten til tyngre skyts: "Det kan være nyttig nå i påsketiden å lese historien om Lasarus ved den rikes bord. Den rike fikk ikke øye på tiggeren, det gikk riktig ille." I Bibelen finn vi likninga i Luk. 16. 19-31, her sitert t.o.m. v. 23: "Det var ein rik mann som kledde seg i purpur og fint lin og levde i fest og prakt dag etter dag. Men ein fattig mann som heitte Lasarus, låg utanfor porten hans, full av verkjesår. Han ønskte berre å få metta seg med det som fall frå bordet til rikmannen. Hundane kom endåtil og slikka såra hans. Så hende det at den fattige døydde, og englane bar han til Abrahams fang. Den rike døydde òg, og vart gravlagd. Då han slo opp auga i dødsriket der han var i pine, såg han Abraham langt borte og Lasarus tett inntil han."

Tiggarforbod eller ei må vel vere eit spørsmål som høyrer til det verdslege regiment, i følgje luthersk teologi. Det kan ikkje her vere snakk om frelse eller fortaping, men eit spørsmål fornufta må få avgjere. Slik er det også med asyl- og innvandringspolitikken. Både kyrkjelege og verdslege moralistar bør difor halde sine ideale fordringar for seg sjølv. 

 

 

 

Gå til innlegget

Frå individuell flukt til "legalisert" masseinnvandring

Deloverskrifta er dekkjande for historia om asylsøkjarar i Vest-Europa frå 1950 til i dag. Første par tiåra var det 'avhopparar' frå kommunistregima i aust som fekk 'politisk asyl'. Å ta seg over grensene var den gong nesten umuleg, men nokre få av dei privilegerte som fekk reise til Vesten, greidde å 'hoppe av'. Dette var inga lett avgjerd å ta, for det innebar eit endeleg farvel med familie og venner, som vart haldne att som gissel og ofte straffa.

Situasjonen siste førti åra har vore heilt motsett. Sidan 1975 har ein person med asyl i tillegg fått hente familien hit, sama kor talrik den har vore. Også det økonomiske incitamentet er mykje større for dagens asylsøkjarar, som kjem frå langt fattigare land. Samanlikna med tidlegare har difor asylinnvandringa til Vesten auka frå nokre få snøfnugg til eit veritabelt snøskred. Idealet er å gje opphald til dei som reelt er utsette for forfølging, eller treng vern av andre grunnar, dvs vurdere behovet til kvar einskild. Problemet er berre at det er ei umuleg oppgåve å klarleggje. Ofte er det ikkje eingong råd å finne ut kva område eller land vedkomande kjem frå. Stikkprøver ved grensa har vist at 85% har identifikasjonspapir på det tidspunktet, men færre enn fem prosent legg det fram når dei søkjer asyl nokre dagar seinare. Det einaste UDI har å halde seg til er intervju gjort av Politiets utlendingsenhet og av eigne tilsette, pluss generell informasjon om oppgitt heimland.

Kommunikasjonar og asyllobby

Betre kommunikasjonar er sjølvsagt ei vesentleg årsak til at fleire personar frå fjerne land kan søkje om asyl her hos oss, sjølv om reisa for dei fleste er både lang, kostbar, strabasiøs og stundom livsfarleg. Men dei set seg i gjeld og risikerer så mykje fordi sjansen for varig opphald er ganske stor. I dei fleste vestlege land finst det er rekkje organisasjonar som syter for det. Om private bidragsytarar er støttespelarar av ueigennyttige grunnar, har dei tilsette talsmennene lobbyverksemd som levebrød, finansiert stort sett av våre felles, statlege midlar. Ved rask gjennomlesing av nokre avisutklipp kom eg over utspel og fråsegner frå m.a. NOAS, Amnesty, Redd Barna, Norsk Folkehjelp, Kirkens Nødhjelp, Flyktninghjelpen, ARS, Mellomkyrkjeleg Råd, DnK, SV, V, KrF, KIA, Norsk Senter for Menneskerettar, Plan Norge, Kirkens Bymisjon, Landslaget for norske barne- og ungdomsorganisasjonar, Organisasjonen for etiopiske asylsøkjarar, diverse støttegrupper og ei rekkje asyladvokatar. I tillegg må ein nemne dei fleste avisene og ikkje minst TV2 og NRK, som har størst slagkraft. Ingen av desse synest å sjå paradokset i at ein "human asyl- og innvandringspolitikk" er nettopp det som lokkar hundretusenvis ut på ei reise som for fleire tusen endar med drukningsdød i Middelhavet.

 

Kjem det mange eller få asylsøkjarar til Noreg? Er vår asylpolitikk streng eller liberal?

Journalistikken på dette området er uvanleg tabloid og emosjonell, opptatt av enkeltsaker, spesielt der barn er inne i bildet. Ein vanleg påstand er at vi fører ein hard, umenneskeleg innvandringspolitikk, og at Noreg tek i mot få asylsøkjarar. Eg har enno til gode å sjå journalistar konfrontere asyllobbyen med fakta på området, kanskje ikkje så rart sidan mange av dei har teke rolla som aktivistar. Men Aftenposten gav oss iallfall tala for innvilga asyl i europeiske land for 2012. Med unntak for ministaten Malta, kom Sverige på topp med 161 personar per hundre tusen innbyggjarar. Som ein god nummer to følgde Noreg med 123, vidare eit sprang ned til Austerrike på 71, Sveits 58, Belgia 53, Danmark 38, Nederland 35 og Finland 34. Tyskland, Frankrike og Storbritannia hadde omlag 25 og resten stort sett frå 0-5. Ser ein på asylsøkjarar frå 2010-2014 kjem også Noreg høgt etter folketalet. Utanom miniputtstatane fekk berre Sverige og Montenegro fleire. Siste åra har borgarkrigen i Syria gitt den største og mest naudlidande gruppa asylsøkjarar. Grannelanda Jordan, Libanon og Tyrkia har utan samanlikning teke største børa. Men både i form av gåver til FNs organisasjon for flyktningar, UNHCR, og mottak av flyktningar generelt, ligg Noreg høgt samanlikna med oljerike, arabiske land i regionen, som Saudi-Arabia, Bahrain og Qatar.

 

Stoltenberg (2010): "Må begrense antallet asylsøkere som ikke har behov for beskyttelse."

Då talet på asylsøkjarar auka sterkt i 2008 (14 tusen) og 2009 (17000), og omfanget såg ut til å halde seg i 2010, kom regjeringa Stoltenberg med ti innstrammingstiltak i september dette året. I alle dei tre føregåande åra var det fleire som fekk opphald på humanitært grunnlag enn pga behov for vern. I hovudsak gjaldt tiltaka ei harmonisering med reglar og praksis i andre europeiske land på dette punktet. Endringane vart likevel møtt med sterk fordøming i mange media og av asyllobbyen, som påstod dei var svært strenge. Ei typisk påstand både om desse og andre innstrammingsforslag er at dei bryt med internasjonale konvensjonar Noreg har slutta seg til. Men faktum er at det overveldande fleirtal av land i Vest-Europa, for ikkje å snakke om resten av verda, har asyl-tal som vitnar om ein langt striksare praksis enn vår, sjølv om dei også har slutta seg til og er bundne av dei same konvensjonane. Tiltaka Stoltenberg sette i verk i 2010 førte til eit fall i opphald på humanitært grunnlag frå rundt 3000 per år til under 1000, men dette har blitt meir enn kompensert av at prosentvis fleire får asyl som konvensjonsflyktningar. Samla sett har aldri før så mange fått asyl som no, med nær 8000 berre i 2013 og nesten 23000 i perioden 2012-2014. I tillegg kjem familieinnvandringa, som i 2014 totalt var på 11000. Kor stor del som er knytt til personar som har fått asyl, kan ein finne ut av denne statistikken frå UDI.

 

Fusk, terroristar og feriereiser

Ein av dei ærlege journalistane i NRK er Tormod Strand, som i Dagsrevyen 17. januar i fjor hadde eit innslag (sjå pkt 14 med den kryptiske tittelen "Asylsøkere gjenforening") om korleis spesielt somme somaliske asylsøkjarar har utnytta denne ordninga. Då UDI i 2010 innførte DNA-testing av par utan felles barn, fann dei at 40% av dei som kom slett ikkje var ektefelle, men sysken til personen som hadde fått asyl. Dette talet inkluderte dei som ikkje ville møte til testing. Men sjølv i 2013, då mest alle vart testa og somaliarane visste om det, var heile 25% av familieinnvandrarane sysken. Hege Storhaug har skrive om saka på rights.no. Ein kan også spørje som Storhaug om kvifor ein familie skal gjenforeinast nettopp i Noreg, som i tilfellet med somaliske Maryam, som har mann og 6 barn busett trygt i Etiopia.

For berre to veker sidan kunne PST fortelje at sidan 2008 har eit hundretals terroristar frå organisasjonar som IS, Al-Shabaab og Boko-Haram søkt asyl i Noreg. Det er gjort beslag i mobiltelefonar som viser tortur, lemlesting og avrettingar. Betryggande nok får vi vite korleis det går med terroristane: "Disse har blitt, eller blir, sendt tilbake til sine hjemland, med unntak av tilfeller som mulla Krekar der man risikerer tortur eller dødsstraff etter utsendelse."Spørsmålet melder seg: Kor mange kjende terroristar er på frifot, og kor mange blir ikkje eingong oppdaga?

Det er ikkje uvanleg at folk som har fått asyl reiser på ferie til landet dei kom frå. Kanskje er dei trygge uansett, kanskje berre med norsk pass. I dette fem år gamle intervjuet i Aftenposten er det nemnt endå meir problematiske reiser: "En annen type saker som dukker opp når Nielsen er på tur, er asylsøkere på vei til ferie i hjemlandet – samtidig som de venter på en asylsøknad fordi de er på flukt fra hjemlandet."

Og er det nokon som framfor andre treng vern, må det vel vere barna. Dagleg leiar i HRS skreiv i Aftenposten i fjor at "Barn forsvinner fra skolene". I skuleåret 2008/2009 mangla 1850 barn i Oslo-skulen og nær 3900 på landsbasis. Og mange av desse er nok då i landet mor og/eller far kom frå, enten foreldra kom som arbeidsinnvandrarar eller asylsøkjarar.

 

Asylkostnader

Dei direkte kostnadene med innvandring og integrering kom i 2007 på 6.7 mrd kroner. Fire år seinare, i 2011, var dei dobla til 13.7 mrd kroner. Om dei har dobla seg endå ein gong på dei siste fire åra, har eg ikkje grunnlag for å påstå. Men dei indirekte kostnadene, dvs til helseomsorg, rettsvesen, undervisning, bustad, transport, sjukepengar og uførepensjon er utan tvil mange gonger større. Og berre på dei siste fire åra har samfunnet i tillegg teke på seg framtidige kostnader ved ikkje-vestleg innvandring på 260 milliardar kroner. Det aller meste av dette er knytt til asylinnvandring, sidan svært få frå desse landa no kjem som arbeidsinnvandrarar.

 

"Asylbarna"

Statsminister Stoltenberg var i 2010 lynande klar på at dei som ikkje treng beskyttelse og difor får avslag på asyl, må returnere til heimlandet. Utan at dette skjer, vil asylordninga misse all legitimitet. 'Asylbarn' er eigentleg dei med foreldre som har fått asyl, men har no gått inn i språket som namn på dei UDI/UNE har vedtatt må returnere saman med foreldra sine, nettopp fordi det ikkje er grunnlag for asyl eller opphald på humanitært grunnlag. Desse to siste fakta blir kamuflerte ved å snakke om 'asylbarn'. Bruken av desse barna som gissel og pressmiddel, ein metode som både foreldre, aksjonsgrupper, lobbyistar og innvandringsliberale politikarar står for, er noko av mest moraliserande og minst moralske ein kan oppleve i dagens Noreg. Gårsdagens debatt i NRK1 var ikkje noko unntak i så måte. Spesielt ille er det når UDI/UNE/regjeringa blir lasta for dette, slik mange har gjort, m.a. kommentatoren Marianne Lystrup i Vårt Land, som 15.03.12 skreiv "Når myndighetene først har havnet i en situasjon der de ikke har klart å behandle sakene fort nok, og disse sakene angår barn, må konsekvensen bli at de får opphold." Kanskje visste ho ikkje betre, men ei veke seinare skreiv iallfall dåverande direktør i UDI, Ida Børresen, i Aftenposten 23.03.12: "Hovedforklaringen på at "asylbarn" kan slå rot i Norge, er at foreldrene ikke forlater landet når de får endelig avslag." Og ho heldt fram: "Hvis barn som har vært her en viss tid får bli, vil barnefamilien klore seg fast og flere vil sannsynligvis komme."  Direktør i UNE, Ingunn-Sofie Aursnes, gav eit levande bilde av denne treneringa i ein kronikk i Aftenposten 16.08.13: "At utlendingen på denne måten (ved 'omgjøringsanmodning') får sin sak behandlet både 10 og 12 ganger i ressurskrevende prosesser i UDI og UNE er ikke uvanlig, uten annet nytt i saken enn at tiden har gått, og barna i en barnefamilie er blitt eldre og har fått sterkere tilknytning til Norge."

Det som har skjedd av politisk spillfekteri og kompromiss om 'asylbarna' siste tida er stikk i strid med dei fornuftige og realistiske vurderingane og dei fakta som direktørane for UDI og UNE her kom med alt i førårs. Den svenske rikskanslaren Axel Oxenstierna skal vere opphav til eit fyndord som passar godt også her: "An nescis, mi fili, quantilla prudentia mundus regatur? (Vet du inte, min son, med hur litet förstånd världen styrs?)"

Gå til innlegget

Simpelt og hyklerisk av Skavlan

Publisert rundt 4 år siden

Stygt gjort å behandle ein sjukemeld og deprimert Jimmie Åkesson så uhøfleg og nedlatande. Hyklerisk å kritisere Åkesson når det er ein sjølv og andre kritikarar som er simple og usaklege.

Går over ei grense

Leiar for Sverigedemokratane, Jimmie Åkesson, var i går gjest hos Skavlan, men først på slutten av programmet (39 min ut i sendinga). Då måtte han sitje der åleine, like isolert som partiet hans har vore i svensk politikk og som han sjølv har hatt det som langtidssjukemeld pga depresjon og utmatting. Den til vanleg blide og vennlege Skavlan fekk brått panna full av rynker på han annonserte sitt siste intervjuobjekt, som om det var den personifiserte vondskap han venta på besøk. Smilerynkene kring auga var borte, medan panna vart lagt i djupe folder. I første del av intervjuet var likevel Skavlan rimeleg høfleg og stilte fleire gode spørsmål. Men å spørje detaljert om behandling hos psykolog og bruk av medikament mot depresjon, er å gå over ei grense. Kjennskap til slike personlege opplysningar har ikkje offentlegheita noko krav på. Svært nedrig var det også å referere til påstandar om at Åkesson stilte opp fordi han trudde både han og Sverigedemokratane ville tene politisk på eit slikt intervju.

Ei dødssynd å stå på partiprogrammet og praktisere parlamentarisme?

Men då samtalen skifta til politiske spørsmål, gjekk det frå vondt til verre. Det var ikkje lenger snakk om eit intervju, men eit forhøyr, der Skavlan lente seg framover i ein aggressiv positur og avbraut Åkesson gong etter gong. Først tok Skavlan opp spørsmålet om Sverigedemokratane under Åkesson ville felle ei kvar regjering som gjekk inn for auka innvandring. Uavhengig av kva svar han fekk, vart spørsmålet gjenteke gong på gong, som om dette var eit fullstendig uakseptabelt standpunkt. Men politikarar som står på programmet dei er valde på, er grunnlaget for tillit til vårt representative demokrati. Og inga regjering kan styre utan å ha fleirtalet av dei folkevalde i ryggen. Det er det essensielle i parlamentarismen. Sjølv med nær ein million veljarar bak seg har likevel ikkje Sverigedemokratane makt til å felle regjeringa. Skjer det, har større partigrupper størst ansvar, også for å gje landet ei ny regjering.

"Kakerlakkar" i Sverige og Noreg

Dei viktigaste skuldingane Åkesson vart møtt med i 'forhøyret', var bygt på sitat frå partimedlemmer og -tillitsvalde på lågare nivå. Skavlan hadde leita grundig heile tretten år attende og frå denne tida funne ei handfull utsegner som han fann rasistiske. Det hjelpte ikkje at Åkesson sjølv tok avstand frå slik språkbruk og kunne fortelje at dei fleste personane det gjaldt alt var ekskluderte frå Sverigedemokratane. Viss andre partileiarar i Norden skulle stå til ansvar for alt medlemmene i partiet deira har ytra siste ti åra, ville det blitt folksamt i studio. Sjølv tidlegare justisminister Anne Holt kalla meiningsmotstandarane sine for "kakerlakkar" i ei twitter-melding. Eg kjenner ikkje til at ho er ekskludert frå Arbeidarpartiet av den grunn; heller ikkje at Jagland eller Støre har blitt kalla inn på teppet og stilt til ansvar for hennar utsegn. Det er såleis ikkje orda i seg sjølv som er problemet, men kven som kjem med dei og kven dei er mynta på.

Valkampvideo om å dra i nødbremsa merka "pensjonar" eller "innvandring"

Skavlan hadde likevel ikkje funne fram ei einaste upassande utsegn frå Åkesson. Kva skulle han då 'ta' han på? Jau, ein ti sekunds video produsert av Sverigedemokratane til valkampen i 2010. Der kan vi sjå to eldre kvinner med nokre burkakledde personar i hælane på veg fram mot skranken i eit vallokale. Der har dei to nødbremser å velje mellom, merka 'pensjon' eller 'innvandring'. "Stereotypisk og rasistisk", påstår Skavlan, "det setter folkegrupper opp mot hverandre". Slik for så vidt også vårt eige Brochmann-utval har gjort, som seier at innvandring og velferdsstat let seg vanskeleg sameine. Eller som eg sjølv skreiv til slutt i innlegget "Innvandring og økonomi": "Fram til då får alle innvandringsliberale seie ope og ærleg at dei prioriterer utlendingar framfor fattige, arbeidslause, sjuke, uføretrygda og eldre blant sine eigne landsmenn. Noko anna vil vere hykleri eller kunnskapsløyse."

Hykleri og dobbelmoral. Verre å peike på eit problem enn å skape det?

Skavlan er hyklerisk når han skuldar Åkesson for dårleg framstilling og behandling av andre, men sjølv nettopp har gitt eit eksempel på slett menneskebehandling. Åkesson var roleg og beherska, svara høfleg på alle spørsmål og prøvde fleire gonger å forklare poenget med denne videoen. Men ved alle forsøk på å kome inn på politiske realitetar, vart han avbroten av Skavlan, som regel før han fekk ta ordet 'innvandring' i sin munn. Skavlan burde heller ha stilt regjeringspartia i Sverige gjennom dei siste tiåra til ansvar for det dei har gjort, eller dei styrande i Noreg i same periode, for den del. Men det skjer aldri, for å køyre heile land i grøfta økonomisk og sosialt, har vorte god og anstendig politikk, men å påpeike dette faktum er derimot unemneleg og moralsk forkasteleg. Og spørsmålet til Skavlan om ikkje Sverigedomokratane har vore ein pådrivar for eit polarisert og dårleg politisk klima, synest underleg all den tid politikarane frå dette partiet blir behandla som spedalske av sine kollegaer i Riksdagen. 

NRK sitt ansvar

Vi er litt stolte over ikkje å ha privatfinansiert, politisk reklame i etermedia her til lands. Men kva skal venstresida med det, når to millionar husstandar er pålagde å betale nær tre tusen kroner kvar for positiv omtale av deira politikk og utskjelling av andre sin i NRK? I tillegg til desse seks milliardane kjem ein ekstra for pressestøtte til godkjende aviser og eit ukjent beløp til alle pressgrupper og særinteresser. Men eg synest trass alt eg får litt valuta for pengane, for NRK har enno mange program som er betre enn alt tøvet på reklamefinansierte kanalar.

Dette Skavlan-programmet er det likevel fleire enn eg som har reagert på. Her er omtalen i Aftenposten, Dagbladet og TV 2.

Gå til innlegget

Quo vadis, Vårt Land?

Publisert rundt 4 år siden

Tiltru må ein gjere seg fortent til. Det gjeld ikkje minst for aviser.

Under overskrifta "En avis som tror på deg - ikke for deg" vende sjefredaktør Simonnes seg sist haust til potensielle abonnenter. Ordspelet var nok mynta på folks frykt for evangelisering, men det er heilt andre saker og synspunkt Vårt Land misjonerer for. Dessutan er det avisa som treng å bli trudd på, og det kan ho berre bli ved å vere så sannferdig at lesarane ser at dei kan stole på det som står der.

Forståing berre for "andre religioner og deres utfordringer"?

Når Simonnes skal grunngje kvifor vi bør lese nettopp Vårt Land, viser han paradoksalt nok til det saksfeltet der avisa etter mitt syn sviktar dette idealet. Han skriv: "Norge er i forandring og bevegelse, også når det gjeld vårt forhold til vår kristne kulturarv. Vi er blitt et flerkulturelt og flerreligiøst samfunn. For noen er denne utviklingen skremmende. Forstår man ikke de religiøse mekanismene, har man liten mulighet for å skjønne den samfunnsutviklingen som skjer. Vårt Land er en viktig arena for å beskrive hva som skjer i vårt samfunn, og vi skal være best på å dekke disse utviklingstrekkene. Vi tror vår forståelse av tro i brytning med storsamfunnet gjør oss i stand til å forstå andre religioner og deres utfordringer."

Dette er uklart formulert og gjev oss slett inga hjelp til å forstå det som skjer, ja, ikkje eingong kva avisa sjølv meiner om utviklinga. I staden etterlet det lesaren med ei rekkje spørsmål: Kva veg går forandringane? Kvifor skjer dei? Har Noreg alt vorte eit fleirkulturelt land? Vart vi i så fall "et flerreligiøst samfunn" heilt utan vidare, har nokon hatt det som mål, eller er det ei utilsikta følgje av politiske val? Er dette godt eller gale? Viss vektskåla tipper mot mindre bra, kva gjer vi då? Simonnes skriv at nokre synest utviklinga er skremmande. Meiner han med det at ei kvar bekymring er grunnlaus? Synest den kristelege dagsavisa Vårt Land at det viktigaste er "å forstå andre religioner og deres utfordringer", når det er vår eigen kristendom og kultur som blir stadig meir marginalisert av press både frå sekulære og muslimske krefter?

Meir lik media flest

Var det berre dette oppslaget som viser ei kursendring i Vårt Land, kunne ein tru det kom av tankeløyse og slurvete formuleringar. Men dessverre skil avisa seg stadig mindre frå media flest. Dette gjeld til dømes i bruk av tabloid, personorientert journalistikk, som er sterkt kjensleladd, men lite analytisk. Vi ser det oftast når temaet er asylinnvandring eller Midtausten. I Vd-innlegget "Gjer narr av kristne, fordømer jødar, men unnskylder og respekterer muslimar", viste eg at slik forskjellsbehandling også kan kome til uttrykk i Vårt Land si vinkling av stoffet. I fleire år har avisa gitt att dei "daglege drypp" av Israel-kritiske meldingar frå NTB. I fjor fekk vi veke etter veke Helge Kjøllesdals rapportar frå Vestbreidda, med overskrifter som "Tawayel er ikke mer", "Da hæren inntok skolen i Burin" og "Bosetterne er mafia". Fordi dei lett blir oppfatta som heile sanninga, kan slike delsanningar få større effekt enn sjølv direkte lygn og propaganda.

 

Unnvikande om islam

På leiarplass 15. september i fjor slo VL fast at "fiendebildet av islam er farlig". Med slikt utgangspunkt ligg det snublande nær å skjule visse fakta, sjølv om avisa same dag seier dei ikkje vil skjønnmale islam. Men "Det avisene ikkje fortel om overgrepsskandalen i England", vart heller ikkje fortalt av Vårt Land. "Media gjer ikkje jobben sin" er min kommentar. Avisa verka også beint fram overraska då Jahn Otto Johansen skreiv kritisk om multikultur. Sjølv i eit stort oppslått intervju med ei jente som gjennom alle år på skulen hadde blitt mobba av muslimske medelevar, fann avisa ingen grunn til å skrive akkurat dette i sjølve artikkelen, men brukte formuleringa "mobberne var elever med annen tro". På leiarplass vart det rett nok sagt. Og då VL skreiv om "Farleg yrke" etter drapet på ein NAV-tilsett i 2013, fekk vi vite at året før hadde etaten hatt tolv hundre tilfelle av truslar og vald, men det stod ikkje eit ord om kven som oftast står bak. Også dei stadig hyppigare truslane mot dommarar vert omtalt i media utan at dei nemner årsaka, som er ein importert trussel- og valdskultur. Til å fortelje oss om islam har avisa valt seg som spaltist filologen og forskaren Nora Eggen, som sjølv har konvertert til denne religionen. Sist oktober brukte ho forskarrolla si til å gje Koranens versjon om Ismael og Hagar/Hajar eit skinn av historisk autentisitet, som sjølv GT sine tusen år eldre patriarkforteljingar truleg manglar.

 

Vårt Land og karikaturar

Vårt Land har valt å ikkje publisere dei såkalla Muhammed-karikaturane. Den beste av dei var berre ei strekteikning av ein mann som ville stanse sjølvmordsbombarar med orda: "Stans, stans! Vi har gått lens for jomfruer." Det er slett ingen karikatur av Muhammed, men ein herleg parodi på ein ideologi som gjer massedrap til heltedåd, og reduserer unge kvinner til nytingsmiddel og løn for mordarane. Viss Vårt Land meiner muslimar flest finn dette støytande, tilegg avisa dei den same forskrudde tankegangen. Men samtidig som Vårt Land ville skjerme muslimar som gruppe, publiserte dei ein karikatur av statsminister Solberg som eg syntest var svært omsynslaus. Ideen om jomfruer som løn for massedrap kan såleis ikkje parodierast, men overfor ein levande person synest det å vere greitt med lytehumor. Tidlegare har avisa teikna FrP som ein åtselgribb. Og kadaveret, som gribben nærte seg på, var folkeleg innvandringsskepsis. I staden for å ta ein slik skepsis på alvor, vel Vårt Land å framstille han i ord og bilde som noko rote og illeluktande.

 

Gjev FrP skulda for muslimsk ekstremisme

Då Vårt Land ville føre bevis for at Frp brukar ord som fører til muslimsk radikalisering, brukte dei Nora Eggen og Lars Gule som sanningsvitne sjølv om knapt nokon av dei er uhilda. Fire dagar seinare går Anne Stenersen ved Forsvarets forskningsinstitutt  og Lars Akerhaug, som har skrive boka "Norsk Jihad", i mot ei slik enkel forklaring. Men både 1. og 15. september viser leiarskribenten berre til forskarar som støttar avisa sin hypotese om radikalisering pga kritikk utanfrå. Det faktum at radikaliseringa innan islam er ein internasjonal prosess, lengst framskriden i muslimske land der dei knapt har høyrt om Framstegspartiet, synest ikkje å affisere skribenten. Men sjølv her heime kan ikkje FrP ha gjort så overlag stor skade skal ein tru nettopp Vårt Land, som 25. august skriv om: "et mikroskopisk, men skremmende synlig, antall ekstremister" og "det fredelige, bønnhengivne og kulturfremmende islam, som tett oppunder 100 prosent av det norske miljøet består av".

"Islamisering" eller ei?

Somme nordmenn får derimot sitt pass påskrive. Dei seier ting med vilje "for å skape fremmedfrykt og hat" (leiar 25.8.). Særleg er Vårt Land kritisk til at FrP-politikarar har brukt ordet "snikislamisering".Ein av redaktørane skreiv 2. september at "Siv Jensen svetter fordi hun jobber hardt for å være stueren - og samtidig holde på de islamofobe velgerne til Frp".Eg synest sjølv ordet "snikislamisering" er upresist og difor dårleg. Men at det skjer ein gradvis prosess i landet vårt, der muslimane raskt blir fleire, meir frimodige og får meir makt, kan ikkje eingong Vårt Land nekte for. "Kraftig medlemsvekst for norske moskeer", var eitt av oppslaga 1. september. Under overskrifta "Vil ha mer enn bare lærebøker om islam", kunne vi 29. september lese at interessa for arabisk hadde eksplodert blant norske studentar. Siste fem åra har 600 søkt på slikt språkstudium, tjue gonger fleire enn ved starten av 2000-talet, og fleire enn dei som vil lære tysk og fransk. Fire år på rad har variantar av 'Mohammed' vore det vanlegaste namnet på nyfødde i Oslo. No har det også vorte det vanlegaste namnet på alle mannspersonar i Oslo, uavhengig av alder. Ingen grunn til bekymring, meiner kommentarredaktør Lund: Til saman er det langt fleire i Oslo med tradisjonelt norske namn som Jan og Per, og talet på innvandrarar med barn auka med "berre" 48.700 i 2013, og det kom flest frå Polen. Men han nemnde ikkje at nesten alle vi som heiter Jan eller Per er minst femti år gamle og at storparten av oss derfor vil vere døde om førti år. I historisk samanheng er det kort tid, ja, sjølv for eit menneske kjennest det ikkje som særleg langt når ein ser attende. Til hausten er det 47 år sidan eg byrja ved Universitetet i Oslo. Då var det 15000 utlendingar i heile landet; halvparten av dei frå nordiske granneland og resten frå andre vestlege land."Hvem er egentlig innvandrer", spør Lund retorisk, "vår konge er for eksempel født i Norge og har to foreldre og fire besteforeldre som er født i utlandet." Dette er iallfall eitt eksempel på at avisa ikkje trur på meg, iallfall ikkje på min forstand. Historisk, språkleg, kulturelt og religiøst er forskjellen mellom Noreg, Danmark og Sverige minimal samanlikna med skilnaden mellom Noreg og dei fleste land i Afrika og Asia. Og det er der nær halvparten av elevane i Oslo har sin bakgrunn. Svært få har foreldre frå Sverige og heller ikkje så mange frå Polen.

 

Tek Vårt Land sikte på å bli salongfähig, også blant muslimar?

Muslimane Hadia Tajik og Shoaib Sultan hadde difor all grunn til å rose Vårt Land, slik dei gjorde i fjor då avisa hadde heilsides annonsar for gratis prøveabonnement. Det same gjaldt forfattaren Thorvald Steen, ein av initiativtakarane til "Saladdin-dagane" på Litteraturhuset i Oslo. Ei av hovudinteressene hans ser ut til å vere historierevisjon for å plassere islam i eit meir flatterande lys. Kva Vårt Land vil med å bruke desse tre, veit eg faktisk ikkje. "Vi er stolte når velutdannede og intellektuelt nysgjerrige mennesker forteller at det er så mye å hente i Vårt Land", skreiv Simonnes. Kanskje kjennest det flott å føle seg "salongfähig", men vil avisa også innynde seg hos muslimar?

 

Vårt Land og vårt fedreland

Eg har vore abonnent i vel førti år og lese Vårt Land endå lenger. Avisa har gitt meg mange gode tankar og stunder, men siste åra meir frustrasjon enn glede. Til slutt sa eg opp abonnementet. Eg bryr meg om avisa Vårt Land, men endå meir om vårt fedreland. I Garborgs flotte nasjonalsong "Gud signe Noregs land", står det slik i siste verset:

 

Her stig det stort og blaatt
vaart fagre Heimlands Slott
med Tind og Taarn.
Og som det ervdest ned
alt fagrar’ Led fyr Led,
det byggjast skal i Fred
aat vaare Born.

 

Mykje av det som er bygt opp med tillit og tru gjennom generasjonar, får ikkje 'vaare Born' arve, men blir andre til del. Vi overlet heller ikkje fred til etterkomarane våre, men eit land som går mot fragmentering og fallitt. Med sorg i hjartet må eg konstatere at avisa mi gjennom førti år har vorte ein pådrivar for denne prosessen.

Gå til innlegget

Innvandring og helsekostnader

Publisert rundt 4 år siden

Det er kjent at somme innvandrargrupper yter lite og får mykje frå fellesskapet. Dei same gruppene er også storforbrukarar av offentlege tenester, t.d. frå helsevesenet.

Samfunnsøkonomiske konsekvensar av innvandringa er stort sett kalkulert på to måtar. Somme har vurdert i kva grad ulike innvandrargrupper tek del i produksjonslivet, og andre har sett på kor mykje dei i gjennomsnitt betalar i skatt og får i offentlege stønader. Eine eller begge metodane er nytta av både Frisch-senteret, Brochmann-utvalet, SSB, Finansavisen og HRS. Sjølv om alle desse har kome fram til samla nettoutgifter på mange titals milliardar i året, har sjeføkonom i LO, Stein Reegård, sagt at ein også må ta med kostnader til infrastruktur for fleire millionar nye innbyggjarar. Det vil gje tilleggsutgifter på minst halvannan million per innvandrar utover dei fire millionar vi frå før veit kvar ikkje-vestleg innvandrar kostar oss.

Men sjølv 5.5 millionar per framandkulturell innvandrar er for lågt sett. Forbruket av offentlege tenester er nemleg ikkje likt fordelt mellom innbyggjarane. Innvandrarar belastar i gjennomsnitt både politi og rettsvesen, undervisnings- og helsesektoren i større grad enn norskætta gjer. Av omsyn til plass og personleg kompetanse skal eg her avgrense meg til å peike på nokre sjukdomar som er meir vanleg blant innvandrarar enn i befolkninga elles og som difor gjev større utgifter per individ og til dels også representerer ein risiko for andre. Eg vil også nemne korleis innvandringa på anna vis har gitt auka kostnader for helsevesenet.

Personar frå Det indiske subkontinent har sterkt auka risiko for å få diabetes type 2. I Noreg gjeld dette særleg den store innvandrargruppa frå Pakistan. Ei undersøking frå Oslo i 2003 viste at 27% av kvinner frå "Sør-Asia" i alderen 30-60 hadde diabetes, mot 3% av dei norske. Dette vil i neste omgang vise att i frekvensen av hjarteinfarkt, leggsår, gangren og amputasjonar. Både diabetes og kransarteriesjukdom i hjartet er kroniske tilstandar som krev store ressursar av helsevesenet, både i og utanfor sjukehus.

Frå media kjenner vi til ei rekkje drap utført av menn med utanlandsk opphav. I ti av fjorten partnardrap i første halvdel av 2013 var mordaren ein innvandrar. FMI førte frå 1981 til 2008 rekneskap med kor mange nordmenn som var drepne av innvandra utlendingar og kom til 58. Frå 2013 hugsar vi dei siste tre drapa på Valdres-ekspressen. Nokre av desse gjerningsmennene har vore psykotiske og blir omtala som tikkande bomber. Psykosar er ein akutt eller kronisk realitetsbrest som er meir vanleg blant immigrantar enn mellom dei får vere i sitt vante miljø. Når sjukdomen fører til drap eller alvorlege overgrep, får han konsekvensar også for helsa og livet til titals andre enn den og dei som primært er råka. Kostnaden er stor, først og fremst i form av angst og liding for offer og/eller pårørande, men også for samfunnet pga sjukmeldingar, lågare tillitskapital og auka utgifter.

Etterkvart minkar det med nordmenn som kan få tilbakefall av tidlegare gjennomgått tuberkulose. Til gjengjeld har vi fått stadig meir import av denne alvorlege sjukdomen. Mange innvandrarar arbeider som assistentar i barnehage eller skule, i nær kontakt med barn som enno ikkje er BCG-vaksinerte og difor er ekstra sårbare for tuberkulosesmitte. Siste åra har vi fått rapport om smitteberande tilsette i barnehagar i mange kommunar, m.a. Oslo, Stavanger, Trondheim og sjølv på mindre stader som Førde og Kvinesdal. I Sarpborg måtte 700 personar testast i fjor etter at ein reinhaldar fekk påvist sjukdomen. Dette er ein del av framtida vår, seier smittevernlegen i Kristiansand. I alle oppslaga er likevel tonen bagatelliserande og beroligande, trass i at multiresistent tuberkulose er på sterk frammarsj. I media blir det heller ikkje nemnt at den smitteberande nesten alltid er ein innvandrar, og det vert difor aldri vurdert som eit problem at vi plasserer dei minste og mest forsvarslause barna våre i frontlinja for slik smitterisiko.

Også fleire andre infeksjonssjukdomar er i stor grad importerte.I Folkehelserapporten frå 2014 står dette:

"Ved besøk i tidligere hjemland har særlig innvandrere fra lavinntektsland i Afrika og Asia økt risiko for å bli smittet med enkelte infeksjonssykdommer. I de siste årene er om lag halvparten av de meldte tilfellene med malaria, tyfoid- og paratyfoidfeber og hepatitt A smittet i Pakistan eller India."

Tilfella av HIV/AIDS blant nye innvandrarar er heldigvis fallande, men berre frå 2000 til 2008 kom det tusen HIV-positive innvandrarar til Noreg, mange av dei med lite kunnskap om sjukdom og smittefare. Oppfølging, medisinering og kontroll av desse krev omfattande innsats frå helsevesenet, og livslang behandling med fleire medikament mot HIV-virus er også svært dyrt.

Ekteskap mellom søskenbarn er svært vanleg blant pakistanske innvandrarar. Slike ekteskap blir også resultatet av press frå storfamilien, fordi det gjev verdifullt visum til Noreg for ein familiemedlem til etter reglane for familieinnvandring. Ei britisk undersøking har vist at ved fem års alder hadde 10% av barna til inngifte foreldre med pakistansk bakgrunn ein kronisk, alvorleg sjukdom eller dei var døde. Ei berekning gjort av Folkehelseinstituttet i 2007 viste at inngifte blant norsk-pakistanarar var årsak til ca 30% av dødfødslane, ca 42% av dødsfalla i første leveår og 32% av medfødde misdanningar oppdaga ved fødselen for barn i denne gruppa.

Mange innvandrarar arbeider i ulike stillingar på sjukehus og i pleie- og omsorgssektoren. Eit gjennomgåande problem er dårlege norskkunnskapar, som er ein stor risikofaktor i all pasientkontakt. Om feilmedisineringa nemnt i Dagsrevyen i dag, har slik årsak, får vi nok aldri vite. Men også når rollene er ombytt og innvandraren er pasient, kan kommunikasjon by på store vanskar pga mangel på felles språk og kulturelle referansar. Då må ein bruke tolk, eventuelt tolketeneste per telefon. Begge delar er tidkrevjande og kostbart.

Frå 1. januar i år vart "Lov om rituell omskjæring av gutter" gjort gjeldande. Ho pålegg dei regionale helseføretaka å organisere spesialisthelsetenesta slik at dei som ønskjer det innan helseregionen, kan få utført rituell omskjering av gutar på ein forsvarleg måte. Sidan det bur så få jødar i Noreg, blir dei aller fleste brukarane å finne mellom muslimske innvandrarar.

Eit anna krav frå muslimar er servering av halalmat på sjukehus. Som første sjukehus innførte Akershus Universitetssykehus dette frå 30. mai 2013, eller Ahus vart halal-sertifisert, slik 'Utrop' omtalar det : "Både Høyland og Afsar kan garantere for at faren for krysskontaminering er totalfraværende – det vil si at varene ikke blandes. Generalsekretæren kan forsikre om at dette gjelder både råvarer, krydder eller produkter som inneholder e-stoffer som ikke er tillatt i islam å konsumere, samt utstyret som brukes."  Det er grunn til å presisere at 'kontamineringa' det er snakk om, ikkje gjeld bakteriar. "Neste steg er å få kantina halal-sertifisert", sa generalsekretær i Islamsk Råd Norge, Mehtab Afsar for knapt to år sidan.Seinare vil slike tiltak sikkert konkurrere om knappe helsekroner også ved andre sjukehus.

Ei endå meir kuriøs kostutgift som innvandringa har medført for sjukehusa, har eg tidlegare skildra på Verdidebatt.

Alle ekstrautgiftene som helsevesenet har fått pga innvandringa ligg innbakt i stor kostnadsauke og budsjettsprekk for helseføretak og offentleg finansiert medikamentbruk. Det er difor heilt uråd å kalkulere eller synleggjere dei. Slik er det også for tilsvarande meirkostnader på skulesektoren og for politi og rettsvesen. Derfor er dei reelle utgiftene ved innvandring ein god del høgre enn sjølv dei høgste overslaga som er gitt til no. Når det gjeld helse, kjem auka risiko for landets eigne innbyggjarar i tillegg, og især for barna våre.

 

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere