Per Steinar Runde

Alder: 71
  RSS

Om Per Steinar

Lækjar i Herøy 1977-2008. Utanom yrket interessert i m.a. sjakk, historie, samfunnsspørsmål og kulturdebatt.

Følgere

Journalistar, politikk og grammatikk

Publisert 15 dager siden

Kan vi lite på journalistars logikk og vurderingsevne når dei ikkje eingong forstår enkle grammatiske og semantiske reglar?

I nynorskavisa Dag og Tid har det - ikkje utan grunn - gått ein diskusjon om dårleg språk på NRK-tekst-tv. Bokmålet er ikkje alltid patent, men aller verst er tekstene på nynorsk. Mindre feil florerer, og stundom er heile setningar fullstendig meiningslause. Med få eller ingen tilsette for å lese korrektur, har også språket i avisene blitt dårlegare enn før. Journalistane skal likevel få lov til å skulde på knapp tid før "deadline" og færre tilsette, for hastverk er som kjent lastverk.

Språkleg sett er Vårt Land blant dei betre. Det er meir synspunkta enn rettskrivinga eg reagerer på. Leiarartiklane, ein del kommentarar, val av faste spaltistar og kva innlegg som blir tekne inn, er sterkt prega av det Terje Tvedt kallar "godhetstyranni". Det blir ikkje lagt vekt på kva val og politikk som gjev best resultat, dvs i bibelsk forstand "ber god frukt", men på kva som tek seg godt ut. Og dei som meiner noko anna, blir altfor ofte tillagt dårlege motiv. 

Vårt Land publiserer ikkje lenger leiarartiklane på Verdidebatt, men i går, fredag, 22. november, gjorde redaksjonen eit unntak. Kanskje skjedde det fordi redaktøren såg saka, brenning av koranen, som særs viktig. Eg la spesielt merke til dette avsnittet i leiaren:

"Da SIAN forrige helg brant en koran på torget i Kristiansand, var det  mange som reagerte – med god grunn. Bålet var uten tvil tenkt for å  provosere: Som ytring er et bokbål tomt, å brenne noe er den mest banale  kritikk det går an å framføre. I tillegg knytter SIAN seg til andre bokbål gjennom tidene, hvorav ingen har hatt hederlige mål eller konsekvenser. Nazistenes bokbål er de mest berømte."

Eg får først seie at heller ikkje eg har sans for brenning av bøker, men vil i staden tilrå folk å lese dei. Det gjeld også koranen, som faktisk var det som "brant" i Kristiansand. Ein representant for SIAN "brente" derimot koranen. Det er sjølvsagt litt spissfindig å påpeike at "brant" er preteritum av eit intransitivt verb, dvs eitt som ikkje tek objekt. Men dette synest eg ein journalist, for ikkje å snakke om ein leiarskribent, bør vite, sidan språket er deira arbeidsinstrument, slik stetoskop, BT-apparat og aktiv lytting er det for ein dokter. 

Men både språket og logikken sviktar også i neste setning: "Bålet var uten tvil tenkt for å provosere". Skribenten meiner truleg "tenkt å skulle provosere" eller "laga for å provosere". Det kan likevel godt tenkjast andre motiv, t.d. å markere at innhaldet i koranen ikkje er verdt å ta vare på, eller å vise at koranen kan skape eit flammande hat hos ein del av lesarane. Sjølv når leiarskribeten vil bruke koranbrenninga til å knyte SIAN til nazismen, går det litt i ball: "I tillegg knytter SIAN seg til andre  bokbål gjennom tidene, hvorav ingen har hatt hederlige mål eller konsekvenser."  Eit bokbål kan avgjort ha konsekvensar, men berre personane som står bak kan ha eit mål med det. Den aktuelle symbolhandlinga liknar elles lite på nazistane si bokbrenning, som hadde eit langt større omfang, og der målsetjinga var å fjerne all "skadeleg" litteratur frå biblioteka. For denne kulturvandalismen er nazistane berykta og slett ikkje "berømte", for også dette var ei ugjerning.

Per Egil Hegge prøver å lære journalistar meir grammatikk og lækjarar å bli mindre arrogante. Begge delar er nok eit sisyfosarbeid, slik dette innlegget vitnar om, for også å vere litt sjølvironisk.


Gå til innlegget

Når journalistikken blir skamlaus

Publisert 15 dager siden

Eg viser til kommentarartikkelen av Berit Aalborg i Vårt Land på nett (og i papiravisa?) 22. november, med tittelen "Når politikken blir skamløs".

Denne artikkelen kan per 22. november lesast her, https://www.vl.no/meninger/kommentar/nar-politikken-blir-skamlos-1.1622123

Aalborg skriv: 

"Både i USA og Europa er denne avskrekkingspolitikken offentlig  uttalt. Et eksempel er da justisminister Jøran Kallmyr (Frp) advarte  privatpersoner og veldedige organisasjoner mot å redde livet til  mennesker som er båtflyktninger. Til NRK uttalte han: «Vi er bekymret  for at de private redningsaksjonene i Middelhavet gjør at flere  flyktninger tør å krysse fra kysten av Afrika til Europa.»

Kallmyr  vedkjenner seg altså at han er villig til å ofre menneskeliv for å  skremme andre, og sikre at færrest mulig tar seg til Norge. Slik bruk av  andre menneskers liv – strider mot et kristent menneskesyn, mener  Løgstrup. De aller fleste kristne vil være enig med ham. Det vil også  svært mange andre med et humant menneskesyn."

Aalborg påstår utan atterhald at "Kallmyr er villig til å ofre menneskeliv for å skremme andre, og sikre at færrest mulig tar seg til Norge."

Korleis kan ho på grunnlag av det han svara NRK (sjå ovanfor) tillegge han ei så umenneskeleg haldning? Jau, ved å utelate neste setninga hans: "Det kan utløse at flere flyktninger velger å krysse havet enn de private noensinne kan redde."

Både kryssing av Sahara og  Middelhavet er relativt farleg, og dødsrisikoen gjekk faktisk opp etter at alle  'redningsbåtane' vart sette inn i trafikk: Frå 0,4 % i 2015, til om lag  1,5% i 2016  og 2,2% i første del av 2017, ifølgje tal frå FNs  høgkommisær for flyktningar. Dette var også tema for ein artikkel, nyst publisert av NRK. 

Kallmyr ønskjer såleis å hindre at folk tørstar i hel i Sahara eller druknar i Middelhavet. Då er det ikkje berre drygt, men grovt uærleg å skrive at han er villig til å ofre menneskeliv for at færrast mogleg skal kome til Noreg. Aalborg og Vårt Land bør "ikkje vitne rangt mot nesten sin", slik åttande bodordet lydde før. Å gjere dét er også dårleg og skammeleg journalistikk.

Gå til innlegget

Regjeringa varsla 22. august at ho hadde starta arbeidet med ein handlingsplan mot diskriminering av og hat mot muslimar. Diskriminering kan rapporterast av dei som opplever det, medan hat er ei kjensle ein berre kan slutte seg til eksistensen av hos personar som brukar svært grove ord eller utfører ekstreme handlingar.

Data frå Levekårsundersøkinga (LKI) blant innvandrarar i 2016, med fire tusen svararar, viste litt større risiko for ikkje å bli innkalla til jobbintervju for personar med muslimske namn, men ikkje meir diskriminering av muslimar enn av kristne, andre truande eller sekulære på sjølve arbeidsplassen. I Integreringsbarometeret for 2018 gjev likevel 47% av dei spurde utrykk for meir eller mindre skepsis til muslimar. Men LKI viste at om lag like stor del av muslimske innvandrarar hadde liten eller under middels tillit til nordmenn,  så skepsisen ser ut til å vere gjensidig.

Det er flott at så få opplever diskriminering, men kva kan vere årsaka til så stor mistru begge vegar? HL-senteret kom i 2017 med ein rapport som peikar på ei mogleg årsak til at nordmenn mistrur muslimar. Heile 47% av dei spurde var samd i påstanden "muslimane sjølv har mykje av skulda for aukande muslimhets". At muslimar i aukande grad blir hetsa, er i seg sjølv ein udokumentert påstand. Men hovudpoenget er kven respondentane tenkte på som "muslimane". Det kan knapt vere det store fleirtalet av fredelege muslimar i Noreg, for dei har iallfall inga skuld. Men det kan vere dei par hundre gjengkriminelle i Oslo med bakgrunn frå muslimske land, dei fleire tusen pakistanarane som var med på drosjejukset i Oslo, dei mange hundre jihadistane som har stått bak titals terroråtak i Europa, dei tusentals framandkrigarane frå Europa som slutta seg til IS, dei sjia-islamistiske styresmaktene i Iran, den sunnimuslimske wahabismen i Saudi-Arabia eller majoriteten av muslimar i Midtausten som trakasserer andre truande, m.a. kristne. Med så lågt presisjonsnivå kan ein dessverre ikkje dra sikre konklusjonar. Ein kan iallfall ikkje på grunnlag av dette påstå at ein tredel av befolkninga i Noreg har "negative stereotypier" om eller "utpregede fordommer" mot muslimar, slik HL-senteret gjer. Men sjølv frå slike tankar og haldningar er det eit godt stykke til direkte hat.

Muslimar flest har heller ingen grunn til å mistru nordmenn, som har gitt dei tilgang til "Gosen" med alle rettar. Dei lever trygt og godt i Noreg, i motsetning til det både deira eigne trusbrør, for ikkje å snakke om kristne innbyggjarar eller asiatiske framandarbeidarar, gjer i muslimske land. Dette siste gjeld både koptarane i Egypt, som framleis tel mange millionar, og den no svinnande gruppa kristne som har eksistert i Syria og Irak sidan oldtida. Og stadig fleire ser at rasismen retta mot europearar blir stadig meir vanleg og valdeleg i Vest-Europa. Vi såg det i Oslo for knapt ein månad sidan i form av ei rekkje uprovoserte gjengoverfall på tilfeldige nordmenn. I fleire engelske byar har tusenvis av jenter blitt systematisk misbrukte seksuelt av vaksne menn, dei fleste innvandrarar frå Pakistan. Og både i Sverige og Frankrike har politiet tapt kontrollen over innvandrartette område i mange byar, slik at forbrytarane får herje fritt og krige om narkotikasalet.

Soloterroristar som er meir eller mindre skrudde mentalt, men held seg under radaren, er det uansett vanskeleg å verje seg mot, enten dei heiter Breivik, Manshaus eller Mohammad. Ein handlingsplan med brodd mot halve befolkninga kan knapt stanse liknande valdsmenn, men vil heller auke enn minke motviljen mot muslimar mellom folk flest. Det er ingen tent med.  

Gå til innlegget

Éi lov for Loke, ei anna for Tor

Publisert 2 måneder siden

Retningslinjene for Verdidebatt er gode, men blir praktisert urimeleg. Veldokumenterte innlegg må ofte vente i dagevis før dei blir tekne inn, medan synspunkt i tråd med redaksjonens fyk straks opp på heidersplassen sjølv om dei bryt med fleire av reglane for god debattskikk.

Dei retningslinjene eg særleg siktar til er nr 2, "Innlegget må være argumenterende og påstander må belegges", nr 4, "Innlegget må ikke fordreie eller karikere andres synspunkter" og nr 5, "Innlegget må være saklig og ikke spekulere i bakenforliggende motiver".

Eg reknar med at redaksjonen stiller minst same krav til det som blir publisert i sjølve avisa. Derfor er det ekstra ille når faste spaltistar fritt får bryte desse reglane. I dette innlegget viste eg korleis Usman Rana har 'synda' på det grovaste mot alle punkta nemnt ovanfor og likevel får halde fram som før. Det blir ikkje betre av at redaksjonen også publiserer spalta hans på Verdidebatt.

Ali Chishti ikkje berre spekulerer, men meiner tydelegvis å kjenne i detalj både motivet, kjenslene og planane til sine meiningsmotstandarar:

 "Al Noor-moskeen og Islamsk Råd Norge responderte meget sympatisk og fint på terrorangrepet. De kondolerte ovenfor familien til terroristen, for deres tap av sin datter – og mange muslimer viste støtte og medfølelse med broren til gjerningsmannen. Mange, inkludert kronprinsen, skrøt av måten moskeen og det muslimske samfunnets reagerte på denne alvorlige og skremmende hendelsen, som var ment å ende i massedrap.

Dette provoserte stiftelsen Human Rights Service (HRS) og mange muslimfiendtlige miljøer. Det ble tungt å erkjenne at muslimer som helhet responderte på terrorangrepet med nestekjærlighet og forsoning. Det passet ikke inn i narrativet de ønsker å framprovosere – en pågående kulturkrig der islam og muslimer er intolerante og den ultimate fienden."

Det mest gjennomgåande er likevel alle innlegga som bryt retningslinje nr 2, om å bruke argument og grunngje påstandane som blir sette fram. Dette gjeld særleg dei som tek for gitt at eige standpunkt er det einaste moralsk rette, utan å grunngje eller sannsynleggjere kvifor nettopp dét er best for alle partar på lengre sikt. Eg tenkjer her på dei fleste artiklane om IS-barna, migrantar som druknar i Middelhavet, flyktningar frå Midtausten og krava om asyl for dei fleste som kjem seg til Noreg. Når det gjeld innvandring, kan sjølv intelligente personar servere svada, nasjonal sjølvpisking og haltande parallellar utan å blygjest.  

Når redaksjonen ikkje reagerer på slikt, kan forklaringa vere at Vårt Land både på leiarplass, i kommentarar og gjennom reportasjar moraliserer på same måte. Derfor er det ikkje så rart at avisa misforstod eller tolka vrangvillig kva 'godheitstyranni' var for noko og kanskje enno ikkje har forstått det. Heller ikkje omtalen i avisa av meiningsmotstandarar er sakleg, enten det gjeld Trump, Hege Storhaug eller Pegida/AfD.

Heilt i tråd med denne linja påstår sjefredaktør Bore at "norsk offentlighet reagerer sterkere når en ung kvinne nekter å håndhilse på kronprinsen, enn når en ung kvinne drepes på grunn av sin hudfarge". Dette er ein uhyrleg insinuasjon, for ein diskusjon om kva omgangsformer som skal gjelde i Noreg inneber på ingen måte bagatellisering av eit brutalt og sjokkerande mord. Kva som eigentleg ligg under drapet på ei stesøster, kan vonleg rettspsykiatrane seie noko om. Men både i framtoning og familiehistorie har Manshaus ein viss likskap med Breivik. Det talar meir for psykisk avvik enn for rasisme/høgreekstremisme som årsak. 

Gå til innlegget

Flaut å vere norsk kyrkjeleiar!

Publisert 3 måneder siden

Eg er samd med generalsekretær i Norges Kristne Råd, som meiner det er flaut å vere norsk kyrkjeleiar. Men eg synest dei primært bør vere flaue fordi dei ofte uttalar seg med stor pondus om politiske spørsmål dei tydelegvis ikkje har peiling på.

Ein kan gje talrike eksempel på dette, men det mest nærliggande er sjølvsagt den aktuelle artikkelen, som eg vil kommentere. Den er verken verre eller betre i så måte enn dei fleste andre artiklar som redaksjonen vel å framheve.

Det første gjeld påstanden om at færre migrantar druknar i Middelhavet viss der er fleire 'redningsbåtar'. Både kryssing av Sahara og Middelhavet er relativt farleg, og dødsrisikoen gjekk opp etter at alle 'redningsbåtane' vart sette inn i trafikk: Frå 0,4 % i 2015, til om lag 1,5% i 2016  og 2,2% i første del av 2017, ifølgje tal frå FNs høgkommisær for flyktningar. Dette var også tema for ein artikkel, nyst publisert av NRK, der det står: 

«Etter et skipsforlis i Middelhavet i oktober 2013, der over 300 migranter druknet, satte Italia i gang operasjon Mare Nostrum. En operasjon som skulle hindre drukningsdød, og samtidig bekjempe menneskesmugling. Mange redningsskip lå klare rett utenfor kysten av Libya for å ta om  bord migranter. Året etter tok 170.000 migranter seg over fra Libya til  Italia. Dødstallene steg, i absolutte og relative tall, tross omfattende  redningsvirksomhet.»

Større vilje i Europa til å ta i mot migrantar, vil dessutan auke talet på dei som set seg i stor gjeld og risikerer livet for å kome hit. Kanskje like mange set livet til på reisa gjennom Sahara som på båtturen over Middelhavet, utan vi høyrer så mykje om dei. Å lokke folk i døden er verken humanistisk eller kristeleg, men dårskap av dei uvitande og direkte vondskap viss ein kjenner konsekvensane. 

Det er heller ingen grunn til å skamme seg over å vere norsk. Vi har gitt asyl og familieinnvandring til relativt fleire (i høve til folketalet) enn noko anna land i Europa, med unntak av Sverige. Berre eit lite mindretal av desse har flyktningstatus etter FNs flyktningkonvensjon. Ved å tillate ytterlegare innvandring, betrar vi ikkje levekåra i fattigare land, men vi risikerer derimot å øydeleggje vårt eige.

Engasjementet mot bompengar handlar i første rekkje om fordelingspolitikk, som har vore flaggsaka til venstresida i alle år. Ei avgift som i urimeleg grad råkar dagpendlarar og barnefamiliar, er kort og godt usosial. Ingen er så avhengige av bil som dei. Protest mot dette er ikkje meir uttrykk for egoisme enn protest mot andre usosiale og urettferdige ordningar.

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Noen bør skamme seg
av
Espen Ottosen
20 dager siden / 5450 visninger
Kreftens krigsmetaforer
av
Aud Irene Svartvasmo
18 dager siden / 3735 visninger
Ingen skal leve med skam
av
Tor Håkon Eiken
20 dager siden / 1315 visninger
Nå må vi stå sammen
av
Berit Hustad Nilsen
15 dager siden / 1203 visninger
Småprathelvetet
av
Ann Kristin van Zijp Nilsen
5 dager siden / 1142 visninger
Skal vi forby det vi ikke liker?
av
Paul Leer-Salvesen
15 dager siden / 1054 visninger
HVILKEN ELEFANT?
av
Rikke Grevstad Kopperstad
4 dager siden / 1042 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere