Kjetil Kringlebotten

Alder: 36
  RSS

Om Kjetil

Sokneprest i Kvinnherad med ein kjærleik for både tru og tanke.
Bloggar på http://katolikken.wordpress.com/

Følgere

“Gjer dette til minne om meg…”

Publisert rundt 6 år siden

Når Kristus sa “gjer dette til minne om meg,” var ikkje ordet ‘dette’ ein referanse til nattverdsmåltidet, til altargongen, kommunionen.

Ein ting eg ofte høyrer når folk snakkar om nattverden er at vi bør dele den fordi Kristus sa “gjer dette til minne om meg.” Ein tolkar altså dette bodet (å gjere dette til minne om Kristus) som eit bod om å dele nattverden. Ein ser altså på ordet ‘dette’ som ei referanse til nattverdsmåltidet, til altargongen, kommunionen. Men dette stemmer ikkje overens med bibeltekstane.

Medan det er sant at Kristus sa “gjer dette til minne om meg,” så er ikkje dette ein referanse til måltidet, til etinga og drikkinga. Vi finn dette to (tre) gonger i NT, i Luk 22:19 og 1Kor 11:24.25. Dersom vi faktisk analyserer desse tekstane ser vi at det ikkje er ‘delinga,’ måltidet, konsumeringa av kommunionen som er objekt, men Kristi handlingar. Kristus gjer sju ting, som i liturgien har vorte ‘korta ned’ til fire (ifylgje liturgiforskaren Dom Gregory Dix. I sin liturgiske firedeling er desse handlingane (1) å ta brød og vin og bere fram for Gud (offertoriet); (2) å velsigne og takka Gud (nattverdbøna); (3) å bryte brødet (brødsbrytinga); og (4) å dele ut elementa (kommunionen).[*] Vi konsumerer elementa som eit svar til anamnesen (Kristus-minnet), men dette representerer ikkje anamnesen i seg sjølv. Anamnesen er å gjere det Kristus gjorde.

Då vert spørsmålet: Når Kristus ytra desse orda (“gjer dette til minne om meg”) til apostlane, snakka han til dei som apostlar eller som kristne? Dette er eit spørsmål ein ikkje kan få svar på berre ved å lese denne teksten isolert, men det er eit større eksegetisk og kyrkjehistorisk spørsmål. Det fyrste alternativet er det alternativet vi finn hjå katolikkar og ortodokse, samt mange høgkyrkjelege og evangelisk-katolske protestantar.

Men poenget er altså: Når Kristus sa “gjer dette til minne om meg,” så sa han ikkje del litt brød og vin medan de tenker på meg, medan det minnast det eg gjorde. Nei, han sa: Ta brød og vin, som er frukter av jorda og vintreet, og av menneskeleg arbeid. Ber det fram for Gud, og takk Gud, velsign Gud. Bryt så dette brødet, og del det ut. Måltidet er eit svar til dette.

[*] Dom Gregory Dix, The Shape of the Liturgy (Second ed. London: A&C Black 1945, reprint 1975), s.48-50. For ei nyare utgåve, sjå her. (Sidetala er i stor grad identiske, men det er eitt nytt forord.)

Gå til innlegget

Homofilisaka er kyrkjesplittande

Publisert over 6 år siden

Sidan Hilde Raastad vil bryte kommunion med sin biskop, betyr dette at ho ser kor viktig det er å setje ord på det skisma som finst i Den norske kyrkja, eller vil ho berre ha oss ut?

Dette er også publisert på bloggen min

Vårt Land sine nettsider kan vi lese at Hilde Raastad, som er lesbisk og lever saman med Julie Hass, har bedt om å bli friteke frå sitt ordinasjonsløfte. Det står at ho er “både sint og lei seg fordi hennes kjærlighet anses som et problem for Den norske kirke,” og at ho “gjør det klart at hun ikke lenger vil forholde seg til biskop Ole Kristian Kvarme som sin åndelige leder.” Grunnen er at ho mellom anna “ikke ønsker å ha som biskop som har de meninger og holdninger som Kvarme har.”

Raastad går altså inn for å bryte kommunion med sin biskop. Det interessante med denne saka er at ho får støtte frå Trygve Wyller, og har fått ein del støtte på Facebook blant dei av mine vener og bekjente som er for at homofile samlevande kan ha vigsla stillingar i Den norske kyrkja. Det ser altså ut for at Hilde Raastad anerkjenner at det er eit reelt skisma i Den norske kyrkja; at å ha forskjellige syn på dette verkeleg er kyrkjesplittande. Her er eg heilt samd med ho, og eg meiner at den einaste konstruktive svaret på dette er å anerkjenne at dette skisma eksisterer, og ta den kyrkjerettslege konsekvensen av dette, og opprette alternativt (episkopalt) tilsyn, slik som har vorte halde fram av Carissimi.

Usemje i denne saka er, og vil alltid vere, kyrkjesplittande, også om Den norske kyrkja sitt samlivsutval skulle meine noko anna. I Confessio Augustana 7 les vi at “det alltid vil verta verande éi heilag kyrkje. Men kyrkja er forsamlinga av dei heilage, der evangeliet vert lært reint og sakramenta forvalta rett.” Og vidare, at “til sann einskap i kyrkja er det nok å vera samd om evangelielæra og om forvaltinga av sakramenta.” I luthersk kristendom held ein fram at kjerna i evangeliet er Guds frelse frå synd, og at skjelninga mellom lov og evangelium er heilt sentralt her. Det betyr at dersom ein har forskjellige syn på kva som konstituerer synd — til dømes om homofilt samliv er synd eller ikkje — så vil ein også ha forskjellige syn på evangeliet, noko som betyr at ein ikkje er “samd om evangelielæra,” og at ein difor ikkje har einskap per Confessio Augustana 7.

Det vi ser no er altså at ein lesbisk prest, Hilde Raastad, anerkjenner at denne saka er kyrkjesplittande. Spørsmålet vert sjølvsagt då: Kva ynskjer ho? Vil ho at ein skal ta omsyn til dette skisma og opprette alternativt (episkopalt) tilsyn, eller vil ho at alle som ikkje deler hennar syn skal drivast ut av Den norske kyrkja?

Gå til innlegget

Teksttolking

Publisert over 6 år siden

Det finst rimelege og urimelege teksttolkingar. Vi kan ikkje rettferdiggjere einkvar tolking med det utslitte mantra at «all tekst må tolkast.»

Også publisert på bloggen min.

I eit relativt interessant innlegg om islamistisk feminisme skriv Linda Alzaghari dette: «Islam er, i likhet med kristendommen og jødedommen, en skriftreligion, og skrifter må tolkes for å gi mening.» Eg skal ikkje ta for meg sjølve saka — islamsk feminisme — men eg skal konsentrere meg om det siste, om teksttolkinga. Men fyrst eit par ord om samanhengen mellom islam og kristendommen.

Kristendommen er ikkje ein skriftreligion på lik linje med islam. Der islam seier at Guds Ord vart skrift, ved at den eigentlege Koranen steig ned og vart fysisk (inlibrasjonen), seier kristendommen at Guds Ord vart kjøt, ved at den andre personen i guddommen, Ordet, Logos, steig ned og vart fysisk (inkarnasjonen).[1] Kristendommen har sidan dag éin vore meir oppteken av det kristne livet enn av Skrifta. Skrifta oppstod i ein allereie kristen kontekst, skrive til lokale kyrkjelydar av einskilde leiande personar innan kristendommen (Matteus, Markus, Lukas, Johannes, Paulus, Jakob, Peter og (den andre) Judas, ifylgje tradisjonen). Koranen, derimot, er sagt å vere opphavet til religionen, og nærast alt sentrerer rundt den. Så, til teksttolking.

Alzaghari har rett i at all skrift må tolkast, men ho tematiserer ikkje eit særs viktig punkt: At det finst både rimelege og urimelege tolkingar. I arbeidet med og rundt mi masteravhandling,[2] jobba eg med koherensteorien til den tysk-amerikanske filosofen Nicholas Rescher.[3] Han meiner at systematisering er essensielt for vår forståing av sanninga,[4] og ifylgje han finst det to slike modellar: foundationalisme og koherentisme.[5] Eg skal ikkje her gå inn på forskjellane. Det kan ein lese meir om i vedlegget til masteravhandlinga mi. Men eg skal heller gå inn på Reschers, og mitt, syn på koherenskriteriet.

Rescher meiner at koherentismen er ein nettverksmodell som held fram at det (i modellen) ikkje eksiterer assymetri eller hierarki mellom dei forskjellige ideane, men at ideane vert undersøkte, og rettferdiggjorte, ut frå kor koherente dei er, i forhold til andre idear. For Rescher vert sanning då ‘ideell koherens.’ Rescher seier at dette ikkje er noko vi kan oppnå fullt og heilt, at vi berre kan finne fram til «our best available estimate of the real truth.»[6] Han skil difor mellom ideell koherens på den eine sida (det som er fullstendig koherent og som korrespondearar fullt med røyndomen) og manifestert koherens på den andre (det vi veit, og aksepterar som sant).[7] Men korleis får dette nedslag i teksttolkinga?

I kap. 5 av boka Philosophical reasoning tek Rescher utgangspunkt i sin nettverksmodell, og argumenterer for det han kallar for ein ‘eksegetisk tolkingsmetode.’[8] Det fyrste Rescher gjer, og som er viktig i høve orda til Alzaghari, er å skilja mellom eksegese og dekonstruksjon. Han forkastar fyrstnemnde som uforsvarleg,[9] og hevdar at dekonstruksjonen «denies any prospect of impersonal appropriateness or objectivety in [the interpretation of texts].»[10] Han påpeiker også at dekonstruksjonen ikkje er ei tolkingshaldning, men snarare ei doktrine, «based on a group of hermeneutical views or contentions.»[11] Desse er (1) omnitekstualitet, at alt er tekst i hermeneutikken; (2) plastisitet, at det finst ei breidtt spekter av tolkingar; og (3) ekvivalens (likeverd), at alle tolkingar er like gode, dårlege eller nøytrale som alle andre. I kontrast til dette presenterer Rescher sin eksegetiske tolkingsmetode med vekt på rekonstruksjon og kontekstualitet.[12] Her held han fram fire ‘lover’ for teksttolking:[13]

1. Kontekstuell koherens, at vi må gå bort frå ei «survey of possible interpretations» til ei vurdering av rimelege tolkingar slik at ein kan «endeavor to decide which (if any) among them is optimal[14] Han held fram det viktige normativitetsprinsippet, at ei god tolking må visast å passa inn i tekstens (vidare) kontekst og at dette må gjerast så enkelt som mogeleg.[15]

2. Heilskap, at tolkinga må sjåast i ein større kontekst, som også gjev oss eit mindre utval av rimelege tolkingar. Rescher skriv: «The larger we spread the net of context – the more inclusive and extensive our reference to context – the smaller and more definite the range of really plausible interpretational alternatives becomes.»[16]

3. Raffinement, at tolkingane må systematiserast inn i eit system som kan vere vanskeleg, sjølv om det består av ‘enkle’ tolkingar. Rescher skriv: «The more substantial an interpretation – the more extensively attuned to a larger manifold of contexts – the more elaborate and internally ramified it becomes.»[17] Sanning er ideell koherens, og vi bør streve mot ei omfamning heile røyndomen.[18]

4. Imperfeksjon, at vi må forstå at vi kan ta feil, at våre system ikkje alltid er rette, men at dette ikkje betyr at vi ikkje skal streve mot ideell koherens.[19]

Mitt poeng her er at sjølv om Alzaghari har rett i at «skrifter må tolkes for å gi mening,» så gjev ikkje dette oss retten til å tolke dei heilt ut av det blå. All skrift må tolkast, men den må tolkast rimeleg, ut frå sin kontekst, og inn i sin større heilskap.

Kjelder:

Fumerton, Richard (2010). «Foundationalist Theories of Epistemic Justification.» The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2010 Edition). Red., Edward N. Zalta. [Henta: 05.03.2013]

Gravem, Peder (2004). KRL — et fag for alle? KRL-faget som svar på utfordringer i en flerkulturell enhetsskole. Vallset: Oplandske Bokforlag

Kringlebotten, Kjetil (2013). «Do this in remembrance of me...» The sacrificial aspect of the Eucharist in the systematic theology of Wolfhart Pannenberg and Joseph Ratzinger. Master’s Thesis in Christian Studies (submitted fall 2012). Bergen: NLA Høgskolen

Kvanvig, Jonathan (2011). «Coherentist Theories of Epistemic Justification.» The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2011 Edition). Red., Edward N. Zalta. [Henta: 05.03.2013]

Moreland, J.P. & Craig, William Lane (2003). Philosophical foundations for a Christian Worldview. Downers Grove, IL: InterVarsity Press

Rescher, Nicholas (1985). «Truth as Ideal Coherence.» The Review of Metaphysics 38:4, s.795-806

Rescher, Nicholas (1998). «The Interpretation of Philosophical Texts.» Proceedings of the American Catholic Philosophical Association 72, s.117-129

Rescher, Nicholas (2001). Philosophical reasoning: A study in the methodology of philosophizing. Oxford: Blackwell

Noter:

[1] Meir om dette her.

[2] Kringlebotten 2013

[3] Les meir om han på engelsk Wikipedia, i Internet Encyclopedia of Philosophy og på nettsidene til University of Pittsburgh.

[4] Rescher 2001:151-196; Rescher 1998:123-125

[5] Rescher 2001:171-196, jf. Fumerton 2010; Moreland/Craig 2003:112-127; Gravem 2004:343-365; Kvanvig 2011. Eg bruker termen foundationalisme sidan ‘fundamentalisme’ no har fått ei heilt anna teknisk tyding.

[6] Rescher 1985:795, jf. 800-806. Sjå også Rescher The Coherence Theory of Truth (Oxford: Clarendon 1973).

[7] Rescher 1985:804, jf. Gravem 2004:353-365.

[8] Rescher 2001:57-76

[9] Rescher 2001:57-60

[10] Rescher 2001:57

[11] Rescher 2001:58

[12] Rescher 2001:60-71

[13] Rescher 2001:71-76, jf. Rescher 1998:122-128

[14] Rescher 2001:71

[15] Rescher 2001:69-72; Rescher 1998:123

[16] Rescher 2001:73; Rescher 1998:126

[17] Rescher 2001:74; Rescher 1998:126

[18] Rescher 1985; Gravem 2004:352-365. Sjå også Wolfhart Pannenberg, Systematic Theology, vol. 1. Edinburgh: T&T Clark 1991, s.53.

[19] Rescher 1985; Gravem 2004:353-365

Gå til innlegget

Kyrkja er eit meiningsfellesskap

Publisert over 7 år siden

Kaj Skagen har i sitt innlegg om statskyrkjeordninga komme med viktige prinsipielle poeng som dessverre vert svart med svada frå preses.

1. juni d.å. publiserte forfattar Kaj Skagen eit lesverdig innlegg i Vårt Land og på Verdidebatt omkring forholdet mellom stat og kyrkje i lys av religions- og livssynfridom. Han skriv:

Ei ordning med statskyrkje krenkjer i prinsippet den individuelle retten til å leva i eit sekulært samfunn der religion er ei privatsak. Òg åndsfridomen i samfunnet lid under at statsmakta blandar seg i religiøse saker. Det temmer og dresserer kyrkja, som toler nærleiken til staten like dårleg som pressa eller litteraturen.

Poenget hans er at ei statskyrkjeordning er prinsipiell gal, uansett kor homogent eller pluralistisk samfunnet elles måtte vere. Han kritiserer difor grunnane til at statskyrkjeordning ikkja vart ‘oppløyst’ før i vår tid. Han skriv:

Når no statskyrkjeordninga vert oppløyst, er det vel for å tryggja individuelle rettar og åndeleg fridom? Kyrkja vert vel løyst frå staten som ein forseinka del av modernitetsprosessen? (...) Men slik er det ikkje. «Noreg har endra seg mykje i den seinaste tida», seier kyrkjestatsråden Rigmor Aasrud som ei grunngjeving for utskiljinga av kyrkja frå staten. Det er altså ikkje slik at det er noko prinsipielt gale med statskyrkjeordninga. Det har berre skjedd noko den seinaste tida.

Amerikanarar, franskmenn og tyrkarar var altfor tidleg ute med det sekulære statsvesenet sitt. Det er fyrst no at slikt har vorte naudsynt. Etter statsråden er årsaka til skiljet mellom stat og kyrkje at Noreg har vorte eit fleirkulturelt og fleirreligiøst samfunn, og at det difor ikkje er naturleg at staten har éin religion.

Han avsluttar innlegget med å peike på at når preses i Dnk, biskop Helga Haugland Byfuglien vart sett inn gav ho ei preike “som var kjemisk reinsa for kvar ei utsegn som ikkje heile regjeringa og alle medlemene i alle dei tre regjeringspartia kunne ha skrive under på.”

Byfuglien reagerte på dette, i Vårt Land 4. juni d.å.. Han meiner at det ikkje er argumenta som tek utgangspunkt i religions- og livssynfridom som har ført til endringar i statskyrkjeordninga, men snarare ei anerkjenning av at samfunnet har vorte meir pluralistisk. Byfuglien påstår at Skagen dermed set pluralismen (og med den tanken om likebehandling av religionane) opp mot religions- og livssynfridomen. Eg har ikkje lese Skagen sitt innlegg slik det stod på trykk i Vårt Land (eller tidlegare, i Dag og Tid). Eg har berre lese det på Verdidebatt. Men eg kan ikkje sjå kor Skagen set desse to opp mot kvarandre som motsetnader. Snarare tvert imot. Men det Skagen gjer, er at han anerkjenner forskjellen mellom desse to. Men det ser ikkje ut som at Byfuglien har reflektert over dette. Ho påstår at desse to “henger svært tett sammen.” Dette er rett, men det er viktig å skjelne mellom desse.

Forskjellen er at religions- og livssynfridomen er eit prinsipp, medan pluralismen (med mindre den er heva opp på eit normativt nivå[1]) er ei empirisk skildring av ein realitet i samfunnet. Religions- og livssynfridomen var like rett for 300 år sidan som den er no. Statskyrkjeordninga var like prinsipiell gal før, sjølv om samfunnet var aldri så homogent.

Byfuglien kjem også med påstanden at argument ut frå tanken om religions- og livssynfridom “spiller en avgjørende rolle i argumentasjonsgrunnlaget for endringer i statskirkeordningen.” Ho meiner då at Skagen tek feil i sin analyse. Men eg trur hi misforstår Skagen. Eg kan ikkje sjå at han har sagt at slike argument er fråverande. Det som er påfallande, derimot, er at det ikkje har skjedd ei endring i statskyrkjeordninga før vår tid, sjølv om folk har argumentert mot ordninga over lang tid, og då primært ut frå tanken om religions- og livssynfridom. Dersom slike argument spelte ei så viktig rolle, kvifor skjedde ikkje reformen før vår tid? Har argumenta brått vorte gyldige dei siste fire-seks åra?

Byfuglien går så til slutt ut med det eg trur er hennar hovudpoeng, og der eg meiner ho tek feil. Ho avsluttar innlegget slik:

Kirken er mangfoldig, og ikke alle er enige til enhver tid, Kirken er imidlertid ikke et meningsfellesskap. Nettopp derfor er den meningsfull for mange mennesker.

For det fyrste, kva meiner ho med at ikkje alle er samde? Viser ho tid perifere politiske spørsmål, kva pålegg som er best på brødskiva, kva fotballag som er best, eller kva? Slik usemje er sjølvsagt heilt greit. Men usemje trusspørsmål er ikkje nødvendigvis like bra. Treeiningslæra og kristologien er heilt sentrale deler av kristen tru. Og på det grunnlaget er kyrkja eit meiningsfellesskap. I Apg 2:42 les vi om dei fyrste kristne at dei “heldt seg trufast til læra frå apostlane, til fellesskapet, brødsbrytinga og bønene.” Her ser vi at meining (om lære), fellesskap, nattverd[2] og bøn er heilt sentrale teikn på kyrkja. Vi kan ikkje spele desse ut mot kvarandre og framleis kalle oss ei kyrkje. Sanninga er koherent, ikkje normativ plural.

Noter:

[1] Normativ pluralisme hevder at pluralismen ikkje berre er ei skidlring av at folk meiner forskjellige ting, men at denne pluraliteten er av normativ karakter - a det faktisk ikkje finst noko der ute som er sant. Eg tviler på at Byfuglien meiner det.

[2] Det er nok mange tolkingar av kva ‘brødsbrytinga’ er for noko, men eg trur det er snakk om nattverden, kanskje som del av eit større måltid.

Gå til innlegget

ROM for den andre part...?

Publisert over 8 år siden

Er det verkeleg slik at det ikkje er praktisk yrkesforbod for prestar som vil halda på klassisk kristendom?

I fylgje Vårt Land seier biskop Halvor Norhaug at det ikkje er snakk om å byrja med oppseiingar av Carissimi-prestar. “Jeg vil understreke at ingen biskop har tenkt å foreta seg noe i retning av en oppsigelsesprosess mot Carissimi-prestene,” seier han. Men så seier han noko vesentleg, og det er at biskopane “vil markere at det for en kirke er uakseptabelt å bryte nattverdfellesskapet.” Og at dei “vil gjøre dette klart overfor vedkommende prester.”

Slik tolker eg dette: Ja, det kan sikkert stemme at det ikkje er snakk om oppseiingar for dei som allereie er prestar i Dnk. Men eg kan ikkje tolke denne teksten på ein annan måte enn at ein person med Carissimi-overtyding, ikkje kjem til å få verte ordinert i Dnk. Det betyr rett og slett at Dnk ikkje lenger har rom for folk som faktisk står for klassisk kristendom.

Biskopane snakka her om ‘rom for den andre part.’ Eg byrjar å tru at det dei eigentleg meiner, er at dei andre bør svømje over Tiberen, til Rom. Då vert det Rom for den andre part.

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Glansbilder av Sjømannskirken?
av
Arnfinn Eng
26 dager siden / 1894 visninger
Servietter og skam
av
Merete Thomassen
18 dager siden / 1628 visninger
Idiotforklarer kristen høyreside
av
Espen Ottosen
25 dager siden / 1590 visninger
Tenåringstrass i regjeringen
av
Usman Rana
26 dager siden / 1586 visninger
Ord som truer vår religionsfrihet
av
Trond Bakkevig
17 dager siden / 1441 visninger
En samfunnsskapende kraft
av
Berit Hustad Nilsen
19 dager siden / 1361 visninger
Hva skjer Hanvold?
av
Bendik Storøy Hermansen
15 dager siden / 1352 visninger
Stolthet er undervurdert
av
Magne Nylenna
30 dager siden / 1180 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere