Jan Ove Ulstein

Alder:
  RSS

Om Jan Ove

Teolog og forfattar. Volda

Følgere

Same evangelium – ulik lov?

Publisert rundt 3 år siden

Diskusjonen er heftig om kor kyrkjesplittande det vil vere med ein liturgi for samkjønna ekteskap. Er det mogleg å ha kyrkjefellesskap, nattverdfellesskap, med slik usemje? Dreier det seg om det sentrale i luthersk teologi, om ein har same evangeliu

Bispemøtet gjekk som kjent inn for eit kompromiss med å ha to liturgiar for ekteskap. Det var ei kompromiss og ei realitets­orientering frå mindretalsbispane. Kyrkjemøte-medlem Harald Hegstad, sjølv motstandar av likekjønna ekteskap, slutta seg til det og grunngav det i Luthersk Kirketidende (og i Dagen og Vårt Land/Verdidebatt.no). Han viste til den fundamentale paragrafen i den augsburgske vedkjenninga (Confessio­ Augustana, CA), artikkel VII, der vilkåret for einskap i kyrkja er semje om evnageliet og forvalting av sakramenta.

Han vart angripen for det synet av Bernt Oftestad som meinte han ikkje var i pakt med den historiske meininga i CA VII. Ekteskapet er i CA kopla til den guddommelege naturretten og er ikkje adiaforon (mellomting der det er råd å vere usamde). Arne Helge Teigen spør om det er mogleg å ha same forståing av evangeliet når Åpen folkekirke grunngir sitt standpunkt direkte frå evangeliet. Jon Kvalbein kritiserer han for å tolke «evangeliets lære» så snevert at det ikkje motstridande syn på homofilt samliv trugar einskapen i kyrkja. Hegstad svarar mellom anna med å vise til økumenikken, der ein kan leve i «forsona mangfald» og «differensiert konsensus».

Mangfald. Eg ser at det er eit mangfald ute og går når det gjeld stikkordet «evangelium». Knut Alfsvåg med fleire seier at alt Jesus forkynte, er ein del av evangeliet, inklusivt samlivslæra. Og ein frigjeringsteologi vil også utvide og tale om evangeliet for fattige – og for alle marginaliserte.

Eg reknar med at det vil vere semje om at ordet evangelium, den glade bodskapen, blir brukt ganske vidt i Det nye testamentet. Men her drøftar vi ein paragraf i den lutherske vedkjenninga, CA VII, der evangeliet er definert i CA IV, som den rettferdiggjerande trua ved rein nåde for Kristi skuld. Sentralt i den lutherske teologien er spenninga mellom lov og evangelium, mellom Guds krevjande vilje og Guds nådevilje. Den dialektikken tolkar desse artiklane. Lova hamrar på samvita og fører til syndserkjenning, og driv over til Kristus, til nåde for hans skuld. Paulus kling i bakgrunnen: så ingen skal rose seg over si frelse.
Usamd om lova. Dei kyrkjelege ­dokumenta i saka har hatt inne ei forståing av lov og evangelium, der også etikk (lov) kan vere lærespørsmål. Min vesle observasjon er at her er partane ikkje nødvendigvis usamde om evangeliet, men om lova. Ein er usamd i om homofilt samliv skal vedkjennast som synd eller om det er eit ope kjærleiksforhold.

Min konklusjon utifrå CA er at her kan ein ha same syn på evangeliet, som svar på spørsmålet om korleis eit syndig menneske kan få ein nådig Gud, men ha ulikt syn på kva som er ei sann Guds lov. Er vi ved den gamle diskusjonen der motstandarar av kvinne­lege prestar likevel kunne leve med den nye ordninga for di det er «et viktig lærespørsmål, men ikke et bekjennelsesspørsmål»?

Ein slik observasjon seier ikkje alt om lærespørsmål, men at usemje ikkje treng vere fornekting av evangeliet.

Lærespørsmålet er ikkje med det ­avvist som uvesentleg. Debatten i kyrkja­ har i vesentleg grad vore ført for å gi rom for det likekjønna kjærleikslivet og gi det ei institusjonell ramme, ei ordning. Det har vore skiljet. Den restriktive posisjonen ovanfor kan framleis stille spørje etter rett lære om ekteskapet – etter naturretten, openberringa eller Jesu ord.

Kjønnsideologi. Debatten, og utgreiingane, har teke lite opp i seg den konteksten ein er i med den nye kjønnsideologien (jamfør lovforslaget om å kunne bestemme sitt kjønn). Kva er det ein vier til i fylgje ekteskapslova? Øivind Benestad har rett nok fått kome til orde, men eg har sett lite til seriøs drøfting av dei spørsmåla han reiser.

Lærespørsmål er også det motparten reiser, utan at det treng vere nekting av evangeliet. Sturla Stålsett har formulert det slik: «… evangeliet om nåde for den som har tråkket feil og frigjøring for den som blir tråkket på» (Vårt Land 3. juli 2014). Ein kan herifrå drøfte frigjering i forhold til ordning i evangelia. For dei det gjeld, er det viktig med meir enn prat. For kyrkja er det ikkje mindre viktig å få utvikle måtar å leve saman på og ein kultur for nyansert samtale. Det er no etterarbeidet må skje.

FØRST PUBLISERT I VÅRT LAND 7.4.2016

Gå til innlegget

Med to syn side om side må også to liturgiar kunne stå side om side utan at det kan kallast krenkande.

Eg skvatt litt då eg såg overskrifta på Halvor Moxnes sitt svar (Vårt Land 6. februar) på mitt innlegg (Vårt Land 3. februar). Hadde eg gjort meg skuldig i noko «Direkte krenkende»? Eg skal gi nokre svar.

Først: Nei, eg ser ikkje for meg fleire rundar teologisk diskusjon om forholdet mellom openberring og erfaring før kyrkja går vidare på noko det er fleirtal for. Og: Ein må vere blind for ikkje å sjå dei endringane i samfunn, kyrkje og teologi
som har funne stad dei siste tjue åra i dette spørsmålet, i akselererande grad – utan at det kan brukast som eit direkte teologisk argument. Men eg ser at teologien må fullføre den diskusjonen. Eg kunne vise til ei rekke bidrag som aktualiserer det. Og ganske mange ­debattantar kunne trenge eit kurs i hermeneutikk. Eg vil tilrå Lærenemnda 2006 som utgangspunkt.

Mitt innlegg ville vise at den skjøre balansen i kyrkjelege utgreiingar (og i Bispe­møtet og Kyrkjemøtet) ikkje vil tole ein felles ­liturgi. Dette standpunktet har vore framme etter kyrkjevalet. Sturla Stålsett sitt fyndige «ein dåp og ein liturgi» gav signal om slikt. Det kallar eg å definere motparten inn i sitt syn, noko som ikkje gjer rett for at det kan vere to syn i kyrkja, i «velgrunna usemje», side om side.

Det er mange nok som ikkje aksepterer det, noko debatten har vist. Det var ikkje mitt tema. Mitt hovud­ærend var einsidig dette: ein eller to liturgiar? Det var heller ikkje ei skulding om at Åpen folkekirke ville trumfe gjennom eit slikt syn, men ein argumentasjon for at dei ikkje burde.

Eg var ikkje overraska over resultatet på årsmøtet­ til Åpen folkekirke. Krenkar Åpen folkekirke homo­file og lesbiske, så gjer også eg det. Men med to syn side om side må også to liturgiar kunne stå side om side utan at det kan kallast krenkande. Eg har aldri argumentert for ei «særbehandling», eller ein «tilleggsliturgi». Eg argumenterer for at begge syn skal kunne vere til stades om ein vil halde kyrkja saman.

Så må eg beklage at Kristin Gunleiksrud Raaum sitt syn gjekk under radaren, og gjorde mitt innlegg unødig upresist. Men det endrar lite. Eg held det synet for å vere innanfor hovudpoenget: To liturgiar for ei kyrkje. Ho brukar til og med uttrykket «i tillegg til dagens liturgier», utan å få skjenn. Eg vil sjølvsagt forsvare at ein utformar den slik at eige syn kjem til sin rett, det var det eg argumenterte for. Spørsmålet som blir drøfta til dømes i Danmark, om liturgien for likekjønna ekteskap kan nyttast også av heterofile, ser eg liten dramatikk i, i forhold til hovudspørsmålet.

Eg ser heller ikkje det krenkande i to ulike og sidestilte liturgiar for to grupper, slik Bispemøtet­ hittil tenkjer seg, men kan skjøne skuffelsen. Uansett: Liturgi for likekjønna ekteskap har vunne fram. Korleis den djupe usemja skal handsamast, er ei vital utfordring.

Å trekke krenkingskortet blokkerer.

Først publisert i Vårt Land 10.2.2016

Gå til innlegget

To liturgiar for éi kyrkje?

Publisert over 3 år siden

Det er neppe einskapsfremjande å trumfe gjennom å definere motparten inn i sitt eige syn. Åpen folkekirke har høve til å vise klokskap her.

Striden om likekjønna 
ekteskap er vunnen av dei som har kjempa for ei kyrkjeleg velsigning for ei (tidlegare) marginalisert gruppe. Det er fleirtal på Kyrkjemøtet for ein slik liturgi, og dermed ei ny lære i Den norske kyrkja. På vegen har ein gått svært mange runder i kyrkjelege organ, sist med Lærenemnda 2006 og Samlivsutvalet 2013, Bispemøtet og Kyrkjerådet. Kyrkjemøtet får saka i vår.

Ved sida av sjølve spørsmålet om homofilt samliv har det dominerande drivet undervegs vore kampen for å kunne leve med velgrunna usemje, og til og med to uforeinlege syn i saka – utan at det får lov å sette den fundamentale einskapen i kyrkja ut av spel.

Strev. Partane har streva med det. I Lærenemnda var det berre så vidt. Eg har under arbeid ein større fagleg artikkel der eg går igjennom spørsmålet. Forenkla kan det seiast at syna er nær kvar­andre på mange måtar i desse dokumenta. Begge ser dei tre fordømmande tekstene hos Paulus som det dei er, men meiner begge at dei må settast inn i overordna bibelske perspektiv før ein kan konkludere i dag.

Begge vil halde Bibelen for å vere øvste norm i lærespørsmål, også av dette slag. Den restriktive parten forstår desse tekstene­ som uttrykk for det heterofile­ ­ekteskapet som grunnorm i skapinga. Det er ikkje motparten usamd i, men spør om det alltid og prinsipielt gjeld erotisk og ekte­skapslikande kjærleiksrelasjonar mellom likekjønna, eller om ein i tillegg kan etablere parforhold ved sida av hovudnorma.

Polarisert. Sjølve set dei orda inn i eit etisk perspektiv om det gode liv og etter Jesu føredøme. Dei vil uttrykke eit kjærleiksbod. Dei argumenterer også utifrå kunnskap om homofile sin situa­sjon og deira erfaringar.

Begge meiner at det bør argu­menterast også allment i ein skapingsetikk med overlys frå Kristus-openberringa. «Åpen­baringsvitnesbyrdet» må det argumenterast for med gjennomsiktige argument. For den restriktive parten gjeld det særleg det naturlege i kjønnspolariteten for slekta sin reproduksjon og synet på familien (tydelegast i Samlivsutvalget).

Valkampen var polarisert og popularisert. Men Kyrkjemøtet må ta stilling til liturgispørsmålet der dei veit at ein ikkje kan avgjere eit lærespørsmål med ei handsopprekking (Trond Berg Eriksen), men ser at endring av kyrkjeleg praksis krev teologisk legitimering og ansvar for samlivet i kyrkja.

Kompromisset er skjørt, med spørsmål om korleis ein kan gi samkjønna ekteskap kyrkjeleg vigsel samtidig som den andre fløya meiner det ikkje burde vere slik. Debatten i ettertid har vist at mange ikkje heilt går med på å ha begge syn samtidig, det er å lage liturgi for vranglære.

Å vere usamd teologisk er ein ting, å lærefeste er noko anna. Dreg ein også Lærenemnda litt i polariserande retning, så ligg usemja i ulik vektlegging av openberring og erfaring. Her treng vi å gå nokre runder til i teologisk drøfting, etter mitt skjøn.

Tvetydig. I vedtaket i Kyrkjerådet sist veke viser ein til eit dokument frå bispane i einskapens teikn. Begge partar innsåg at no blir det liturgi for likekjønna, og då må det vere med to ulike liturgiar i respekt for to uforeinlege syn. Det kan oppfattast som ei ­toleranse der det må vere respekt­ for det andre syn, men nødvendigvis ikkje aksept.

Eg meiner at i prosessen vist til ovanfor er det grunngivingar som kan gi grunnlag for å forstå i respekt at motparten kjem til sitt gale syn. Tilrådinga i Kyrkjerådet er litt tvetydig. Bispedokumentet er føresett, men det er likevel eit mindretal som vil ha ein felles liturgi fordi det ligg nærast deira syn.

Åpen folkekirke har ikkje gått til val på dette, og har heller ikkje fått mandat av veljarane sine til akkurat det. Truleg vil dei ikkje bruke partipisk på saka.
Alvoret i det ligg i premissa for to aksepterte syn i kyrkja, der den andre part vil oppfatte felles liturgi, der ein fritt kan velje sine bibelord og liturgiske formuleringar, som akkurat det dei er imot, og vil oppfatte det som ei invadering.

Det er ikkje vanskeleg å skjøne symbolverdien for homofile i ein felles liturgi, og det kan jobbast med fornying av all ekteskaps­liturgi. Men det er neppe einskapsfremjande å trumfe gjennom å definere motparten inn i sitt eige syn. Åpen folkekirke har høve til å vise klokskap her.

FØRST PUBLISERT I VÅRT LAND 3. FEBRUAR 2016

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Pride har nådd sin peak
av
Tonje Gjevjon
24 dager siden / 8329 visninger
Vi som ikkje forstår Pride
av
Emil André Erstad
25 dager siden / 6288 visninger
Sangens elv stopper opp
av
Harald Bjørkøy
19 dager siden / 3358 visninger
Isolerte menigheter
av
Vårt Land
14 dager siden / 2626 visninger
Det er normalt å bli eldre
av
Magne Nylenna
22 dager siden / 2154 visninger
Sant og usant fra Lomheim
av
Merete Thomassen
10 dager siden / 1958 visninger
Oase og snever kritikk
av
Vårt Land
8 dager siden / 1704 visninger
En verdig død for alle
av
Marie Aakre
12 dager siden / 1702 visninger
Den tunge arven
av
Ingrid Nyhus
8 dager siden / 1555 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere