Johannes Morken

Alder: 60
  RSS

Om Johannes

Frå 1.2.2017 Redaktør og medierådgjevar i Stefanusalliansen. Alt eg har skrive før den tid vart gjort som tilsett i Vårt Land - frå 1987, skrivande i avisa sidan 1980. Var reporter på ulike felt innanriks (helse og etikk), utanriks (Midtausten) og kyrkjeliv i mange år til eg blei vaktsjef hausten 2003. Debattleiar frå hausten 2011. Debattredaktør frå hausten 2012 til 31.12.2016.

Følgere

Det er fort gjort å bli så opptekne av korleis vi skal halda ut livet på heimekontoret at vi ikkje ofrar samvitsfangane i overfylte, smittefarlege iranske fengsel ein einaste tanke.

Det var den dagen krisa slo inn over oss, den dagen parolen ikkje lenger berre var handvask, den dagen viktige delar av samfunnet vart stengt. Folk fekk endå verre ting å frykta enn at dei vart jaga heim frå hyttene. Klarar helsevesenet denne krisa? Har vi eit arbeidsliv og eit kulturliv å gå til etter viruset?

 Det var dagen for å bli positivt nærsynt – på ein ny måte: Vi skal bry oss ved å halda avstand, for livet og helsa til naboar, familie og kollegaer si skuld. Og folk bryr seg. Facebook er fullt av dugnadsånd.

 

Etter unntakstilstanden
Men korleis skal vi bry oss, etter unntakstilstanden? Det handlar ikkje berre om når vi får lov til å ta på folk igjen. I Syria og Irak sit folk framleis i flyktningleirar der viruset kan få «fritt leide» om det slepp laus. Irak har stengt ned viktige delar av samfunnslivet. Inn på Ninive-sletta der nokre tusen kristne som vart jaga av IS, har prøvd å byggja oppatt eit liv av ruinar, slepp no knapt nokon.

 

Korrupsjon og heltar
Libanon stengde skulane fleire veker før vi gjorde det. Koronaviruset lammar viktige delar av eit land der økonomien alt var på felgen. Halvannan millionar syriske flyktningar sit i tronge husvære i byane eller i kummerlege telt utanfor og kjenner på presset om å dra tilbake dit dei kom frå.

 Viruset slo i Libanon til etter at store folkemengder i månader hadde teke til gatene for å protestera mot korrupte politikarar som deler makta etter kva religiøst samfunn dei høyrer til, utan å bry seg om folket dei skal tena.

 

Egoisme og arroganse
Eg fekk eit naudrop frå ein prest som har støtta demonstrantane. Fadi Daou refsar politikarane som nærsynt kjempar for seg og sine. Han hyllar dei heltemodige helsearbeidarane som kjempar for liv og helse for andre. 

 Stefanusalliansen støttar arbeidet Daou driv for å kjempa for trusfridom og like borgarrettar for alle i fleire land i Midtausten. «Egoisme og arroganse er vegen til undergang», åtvarar Fadi Daou. Adressa hans er den politiske leiarskapen i Libanon. Men også vi bør lytta.

 

Dei som alltid er sist i køen
Det er ikkje sikkert at verda slik vi kjende den før koronaviruset, nokon gong kjem tilbake. Vi veit ikkje kor lenge virusfrykta sit i – og kor lang tid det tek før vi i Vesten har fått vaksine. Vaksinen kjem først til oss.

 Det vi alltid veit, er at grupper som er undertrykte til vanleg, som urfolk og etniske mindretal, vert ekstra ramma i alle kriser. Dei er alltid sist i rekkja av dei som får hjelp. Religiøse minoritetar er også utsette for denne brutale mekanismen. Vi må leita etter rom for å bry oss – over grenser og banksystem som no er stengde.

 

Kinas bruk av makt

Norske kyrkjer har avlyst gudstenester, prøvd seg fram på internett og kasta seg over telefonen for å trøysta dei redde. Dette har kinesiske kristne gjort i fleire veker. Kyrkjer i Wuhan, det kinesiske episenteret for viruset, har kjempa seg fram medan millionar av menneske har vore heilt innestengde. Prestar og pastorar har prøvd å halda kontakt med einsame menneske som kan ha hatt god grunn for panikk med virusfaren utanfor døra.

 Vi har heia på Kina som hardhendt har slåss mot viruset. Legar og styresmakter i Vest ser med rette etter kva dei kan læra.

 Men så veit vi også at Kina er eit brutalt diktatur, som har tradisjon for ein maktbruk for å sveisa att dørene til folk som bryt portforbodet. Hos oss har det også vore truga med sivilforsvar, politi, bøter og fengsel – fordi det er ein unntakstilstand.

 

Massivt overvakingsapparat
Også i Kina er kampen mot viruset ein unntakstilstand. Men der er ikkje viljen til brutal makt nokon unntakstilstand, men dagleg politikk. Etter portforbodet vil kristne koma ut igjen til eit samfunn som vil vera endå meir overvaka enn i dag.

 Regimet har bygt opp eit massivt overvakingsapparat, med kamera og ansiktsgjenkjenning. No kan kampen mot korona gje Xi Jinping eit ekstra påskot for meir overvaking både av menneske og virus. Vil eg bry meg?

Dei truande i Kina har lenge vore under press frå eit regime som vil undertrykkja all religion. Det er ingen grunn til å tru at forfølginga blir mindre. Vår skrekkslagne fascinasjon for hardhendt kinesisk kamp mot korona må ikkje få oss til å gløyma dei mange offera for det harde kinesiske diktaturet.

 

Livet på heimekontoret

Vi er plikta til å kjenna etter om vi kan vera sjuke og gjera alt vi maktar for å verna dei sårbare mot smitte, for livet deira står på spel.

Men det er også fort gjort å bli så opptekne av korleis vi skal halda ut livet på heimekontoret at vi ikkje ofrar samvitsfangane i overfylte, smittefarlege iranske fengsel ein einaste tanke. Dødstala i Iran stig. Over 80 000 fangar er sleppe fri mellombels for å hindra dei overfylte fengsla i å bli smittehol. Men samvetsfangane  med lange dommar slepp ikke ut.


Angrep på kyrkjer i Sudan
Akkurat medan eg skriv kjem dystre rapportar – om nye angrep på kyrkjer i Sudan og fleire målretta angrep på kyrkjeleiarar og familiane deira i Nigeria. Vi som har helse og arbeid har eit ansvar for også å følgja med på kva som skjer utanfor den mørke skuggen som koronaviruset legg over liva våre.

Gå til innlegget

Forsøka på å gjera norske gudstenester digitale, varierte frå reine fiaskoar til brukbart og godt, viser dei gudstenestene eg var innom søndag føremiddag. Korona-isolerte kinesiske kristne har prøvd dette i fleire veker.

Det var fleire kreative norske forsøk. Eg håpar fleire av dei eg var innom, brukar veka som kjem til å tenkja og trena.

 Og dei kan hugsa at kinesiske kristne i fleire veker har sete isolerte i heimane med alt sitt attverande kyrkjeliv på internett.

Kina: «Spøkelsesby»
Koronaviruset har i Kina ført til isolasjon av millionbyar. På ChinaCource.org, ei verdifull kjelde for kunnskap om kinesisk kristenliv, skriv Daniel Dakota at situasjonen er «uhyggeleg». Namnet hans er eit pseudonym for ein amerikansk kristen som bur i Kina.
Daniel Dakota og familien bur i ein kinesisk gigantby på 26 millionar. «Tenk om du ikkje berre slår av New York City, men dei ni største byane i USA på same tid. Det ville vera uhyggeleg», skriv han utan at vita kva som faktisk kan koma til å skje til dømes i USA.

Den kinesiske regjeringa har lenge bede folk vera heime så mykje som råd og unngå offentlege område. Gatene er nærast folketomme. Folk går, skreiv Dakota for nokre dagar sidan, berre ut for å gjera raske innkjøp av mat eller for å få litt frisk luft. Inn- eller utkøyringskort frå nabolaget er vanleg. Temperaturkontrollar blir stadig meir vanlege i kontorbygg, på tog-, buss og T-bane-stasjonar, i dagligvarebutikkar og andre offentlege stader. Dei fleste offentlege parkar er stengde, i tillegg til mange bedrifter. «Denne megabyen er blitt ein maskert spøkelsesby».

Avlyste gudstenester
Ettersom isolasjonen dreg ut i tid, møter kristne i Kina utfordringar dei aldri har møtt før. Mange gudstenester er for lengst avlyste. For mange pastorar er internett eit nødvendig vonde. Pastorar gjer alt dei kan for å hjelpa kyrkjefolket, sjølv om ingenting kan erstatta direkte kontakt.

Isolert i heimane er det også mange som kjempar mot einsemd og total isolasjon. Kvar dag vaknar alle opp til ei mengde rykte og til stadig ny informasjon om korona-smitten. Menneske som sit åleine, kan oppleva panikk.

Bibelstudium
Mange kyrkjer har flytta gudsteneste og møte til internett. Andre har utvikla nettressursar til forbøn, undervisning og sjelesorg.

Fleire kyrkjer i storbyen Wuhan, det kinesiske episenteret for korona-pandemien, har lagt gudstenester og andre kyrkjetilbod på internett. China Christian Daily fortel om broder Li i ei kyrkje i Wuhan. Han leier eit bibelstudium på ein populær video-app. Hundrevis av kristne følgjer studiet, også mange ikkje-truande. 

Bibelstudiet på nettet starta han i fjor fordi mange funksjonshemma og folk med lange reiseavstandar hadde problem med å koma til kyrkja i storbyen. Broder Li tok pause medan kona var gravid. Men han tok det oppatt då korona-utbrotet kom. Ein eldste frå kyrkja hans leier også bønemøte på nettet, søndagsgudstenestene vert overførde på ein video-app.

Broder Li har blanda kjensler for internett. Han opplever at vranglærande sekter breier seg på den same appen som han brukar til bibelstudium. Li trur modne truande klarar å skilja sunn lære frå vrang, men fryktar at unge lettare kan bli påverka av vranglære på digitale plattformer, som ei sør-koreansk sekt som hevdar at leiaren deira er Jesus som har kome attende til jorda.

Hardt press

Dei kinesiske tiltaka som grip inn i folks fridom og daglegliv, er så harde at det er grunn til å spørja om tiltaka er verre enn sjølve sjukdommen, skriv The New York Times. Kampen mot viruset kjem på toppen av ein intens kampanje for kontroll med religion i Kina, det rammar alle truande og både registrerte og uregistrerte kyrkjer.

Men mange pastorar tenkjer akkurat no mindre på presset frå styresmaktene enn dei gjer på kampen for å tena kyrkjefolk i krise – og på oppheta kyrkjelege diskusjonar om korleis dei skal handtera krisa, påpeikar Daniel Dakota.

Dess lengre folk er isolerte, dess meir oppheta blir debattane. Nokre kyrkjer diskuterer no korleis dei kan feira nattverd. «For dersom vi trass alt kan møtast som kyrkje på nettet, kvifor kan vi ikkje feira nattverd på nettet?» skriv Daniel Dakota om diskusjonen. Slike debattar trugar med å øydeleggje enkelte kyrkjer, skriv han.

Men koronaviruset opnar også dører. Sjølv om det normale livet står stille, har kyrkjene høve til å gjera noko for menneske i naud, slik mange kyrkjer gjorde ved å stilla opp i hjelpearbeidet etter jordskjelvet i Sichuan-provinsen i 2008.

Be for Kina
Det er lett for norske kristne å bli redde – og å få nok med sitt eige i ei krisetid med personlege og globale dimensjonar. Norske kristne bør straks tenkja endå meir kreativt om korleis gudstenesteliv, sjelesorg, diakoni og forbøn kan skje når samfunnslivet delvis blir stengt ned.

Og vi kan be for og finna måtar å støtta dei som lenge har vore under press – både av hardhendt politikk og no av eit aggressivt virus.


Gå til innlegget

Støtt Kina-kristne under hardt press

Publisert rundt 2 måneder siden

Kinesiske kristne treng all den støtte og oppmuntring dei kan få, pressa som dei er av eit totalitært regime som meir og meir hardhendt kneblar trusfridommen.

Grip djupt i lommeboka eller bankkontoen under kyrkjeofferet til Bibelselskapet søndag. På Bibeldagen er søkelyset med god grunn retta mot Kina. Millionar av frimodige kristne i det mest folkerike landet i verda treng meir enn nokon gong ei solid handsrekning og forbøn for å stå i det tøffe politiske presset, med både liv og tru. 

Denne søndagen hindrar forresten også corona-viruset kristne i delar av Kina å møtast til gudsteneste, endå eit tema for forbøn både for Kina og dei truande i landet.

Harde maktgrep

Kyrkjene i Kina har dei siste 6-7 åra opplevd eit kraftigare og kraftigare maktgrep frå  kommunistpartiet. Dei offisielt registrerte kyrkjene i Kina – både den katolske kyrkja og den protestantiske Tre sjølv-kyrkja – har under president Xi Jinping vore under hardare og hardare press.

Situasjonen har variert frå provins til provins, verst har det vore i den store Henan-provinsen. Det politiske prosjektet vert kalla «kinesifisering» av religion. Alle trussamfunn vert forsøkt tvinga inn i ei rolle i den kommunistiske samfunnskontrollen.

Nokre kyrkjer, både protestantiske og katolske, er lagde i grus. Prestar er mellom dei arresterte. Nokre kyrkjer er øydelagde. I delar av landet er krossar rivne ned og erstatta med kinesiske flagg. Sosialistiske songar er pressa inn i gudstenester. Hardt prøvde kinesiske kristne har, trass i dette, frimodig teke salmeskatten føre seg så fort dei har fått unna pliktløpa.

Krev støtte til Partiet
Dei siste politiske grepa kom 1. februar. Då vart nye administrative reguleringar innførte for alle religiøse organisasjonar. Magasinet Bitter Winter har offentleggjort ei samla engelsk omsetjing av alle dei 41 reguleringane. 

I artikkel 5 heiter det: «Religiøse organisasjonar må støtta leiarskapen i Det kinesiske kommunistpartiet ...» Dei vert pålagde å vera sjølvberga, altså ikkje ha band til utlandet. Og dei må lydig følgja retningslinene i «kinesifiseringa av religionar i Kina» og byggja på «kjerneverdiane i sosialismen».

I artikkel 17 vert dette utdjupa. Religiøse organisasjonar skal gjera lover, reguleringar og retningsliner frå kommunistpartiet kjende slik at både lekfolk og prestar skal «støtta Det kinesiske kommunistpartiet» og «støtta det sosialistiske systemet...» 

I regelverket er det slått fast ei omfattande plikt til rapportering både av finansar og aktivitetar. For å nemna noko av alt dette som gjer at situasjonen går frå ille til verre i eit land som utviklar seg som eit totalitært diktatur.

Opnare tiår
Etter at den blodige Kulturrevolusjonen vart stogga, vart det nokre tiår med friare vilkår for religion. Dei sameinte bibelselskapa sitt store bibeltrykkeri i Kina, opna tidleg på 90-talet, er eitt døme på det. Den registrerte Tre sjølv-kyrkja er formidlingssentral for biblar, kvar på sin stad. Tre-fire millionar biblar i året frå trykkeriet i Nanjing har vore og er ei vitamininnsprøyting i kyrkjelydane. Her er det kristne som kan sin bibel.

Gjennom åra har også mange uregistrerte kyrkjer uoffisielt fått biblar gjennom dette systemet. Grensene mellom uregistrerte og registrerte har ein del stader ikkje vore altfor skarpe‚ somme stader har kristne gått begge stader.

Dei uregistrerte kyrkjene, medrekna dei mange huskyrkjene, har prinsipielt ikkje vilja leggja seg inn under Det kinesiske kommunistpartiet sitt kontrollsystem ved å søkja registrering. Ein del  har til og med halde seg heilt unna samarbeid også med dei registrerte kyrkjene og skaffa seg biblar frå illegale trykkeri.

Tvang eller kroken på døra
Når det totalitære partipresset og det harde maktgrepet på nytt kom med full tyngde under president Xi Jinping, forstår vi godt kvifor dei uregistrerte kyrkjene er nettopp det. Men også dei er no utsette for makta i Beijing. Kommunistpartiet har som mål å tvinga dei uregistrerte til å søkja registrering og gje etter for kontroll. Eller å få politiet på døra og bli stengde.

For å visa musklar – og senda signal – har regimet stengt mellom anna fire store og kjende, uregistrerte kyrkjer i store byar. To av dei låg ope til i Beijing og ei i Guangzhou. I Chengdu blei kyrkja Early Rain før jul i 2018 utsett for ein massiv politirazzia. Kyrkja blei stengt. Pastor Wang Yi blei i desember 2019 dømt til 9 års fengsel. Ein annan leiar fekk fire års fengsel nokre dagar før.

Total kontroll

Kampen for kontroll med all religion går for Det kinesiske kommunistpartiet hand i hand både med overgrep mot Falun Gong og fengsling av menneskerettsaktivistar. Og den går hand i hand med brutal og hardhendt makt for å kontrollera etniske minoritetar. Brutaliteten mot uirgur-folket i Xinjiang er det mest slåande. Dei fleste uigurar er muslimar, men det finst også nokre kristne. Trusfridommen til både muslimar og kristne i leirane vert også knebla. Moskear vert knuste.

Vi er glad for at Noreg saman med andre land i FN legg tydeleg press på Kina i protest mot brutaliteten i Xinjiang, der over ein million menneske er sperra inne i leirar under eit dekke av kamp mot ekstremisme.

Kneblinga av trusfridommen og andre menneskerettar har i mindre grad kome fram i det store nyhendebiletet. Her trengst det også protest.

På Bibeldagen kan i alle fall vi gjera vårt til å oppmuntra – og læra frimod av – kinesiske kristne som må kjempa for trua.

FØRST PUBLISERT I DAGEN 7.2.2020

Gå til innlegget

Krigersk maktspel rammar iranske kristne

Publisert 3 måneder siden

Iranske konvertittkristne som regimet stemplar som «agentar» og trugsmål mot «den nasjonale tryggleiken», kan kanskje få det endå tøffare etter krigersk maktspel.

Skrive saman med Ed Brown, generalsekretær i Stefanusalliansen. Publisert i Vårt Land 10.1.2020.


 Vi som kjempar for dei religiøse minoritetane, er djupt urolege. Trusminoritetane kjem ofte i klemme når dei mektige dreg sverda sine. Vi har med frykt følgt eskaleringa mellom USA og Iran. Kor dramatiske ringverknadene blir, veit vi enno ikkje. Iran trekkjer diverre i mange blodige trådar, og USA er tungt involvert i fleire land. 

Kristne fangar i Iran
I skuggen av dramaet er mange iranske kristne på veg til rettssalar og fengsel. Dette er anten menneske som har konvertert frå islamsk bakgrunn, eller dei er kristne frå historiske, etniske kyrkjer. Mange frå desse kyrkjene, som kan praktisera trua si på sine eigne etniske morsmål, har starta arbeid blant dei svært mange farsi-talande konvertittane som har kome til kyrkjer eller husgrupper etter den islamske revolusjonen i 1979.

Pastor-son fengsla
Her er nokre av dei som vert bura inne no. 7. januar måtte Ramiel Bet-Tamraz møta i Evin-fengselet i Teheran. Han skal sona dei siste tre månadane av ei straff for arbeidet sitt blant kristne med islamsk bakgrunn. Ramiel er sjølv assyrisk kristen – han er difor godkjend kristen, men andrerangs borgar. Bråk blei det då han starta arbeid blant konvertittar.

Ramiel Bet-Tamraz vart arrestert i 2016 saman med to konvertittar som har fått lange fengselsstraffer. Foreldra hans, pastorparet Victor Bet-Tamraz og Shamiram Issava, er dømde til ti og fem år i fengsel. Ankesakene er utsette mange gonger i ein utmattande prosess, kanskje kjem dei opp i april. Shamiram sitt arbeid i huskyrkjer er av regimet stempla som trussel mot «den nasjonale tryggleiken». Etter at ho deltok på eit seminar utanlands, vart ho dessutan dømt for «spionasje». Victor har fått ti år for illegalt arbeid.

Tre konvertitt-kristne vart like før jul henta av politiet for å starta soninga av seks månaders fengsel. Dei vart dømde for «propaganda mot systemet gjennom å spreia sionistisk kristendom». Den uglesette minoriteten bahai er forresten under nett det same presset som dei konvertitt-kristne.

Trusfridom og dronedrap
Den amerikanske utanriksministeren Mike Pompeo har gjort kampen for trusfridom til ei fanesak, mellom anna med årlege toppmøte i Washington. Det kan vera løfterikt. Men på den andre sida pressa den same Pompeo, ifølgje medierapportar, hardt på for den halslause gjerninga å ta livet av den iranske generalen Qasim Suleimani. USA- kampen for trusfridom kan raskt bli oppfatta som ei anna side av ein haukete, krigersk posisjon.

Like før jul appellerte USAs ambassadør for trusfridom, Sam Brownback, regimet i Iran om å la dei kristne feira jul. Men sidan høgtida vart avrunda med eit dronedrap, kan vi frykta at slike appellar er bortkasta. 

Konvertittane i Iran er verken agentar eller spionar. Men militær aggresjon hjelper dei ikkje. Kanskje får dei konvertitt-kristne endå tøffare kår når prestestyret mobiliserer for å overleva. Presset mot dei kristne er over tid skjerpa. Straffene er blitt lengre – no er det stadig både ti og 15 år lange straffer for dei som vert bura inne. Mange andre vert pressa ut av landet.

Altfor mange kristne i Midtausten har fått smaka baksida av vestleg aggresjon, fordi kristendom blir stempla som ei farleg vestleg kraft. 

Krigersk maktspel er heller ikkje til hjelp for dei store skarane av unge iranske demonstrantar som frå i haust har teke til gatene i protest mot vanstyret. Med brutal vald har regimet slått til mot desse demonstrasjonane. Den irakiske regjeringa har, støtta av Iran, slått ned på sine unge demonstrantar, som også har reist seg mot Irans farlege involvering der.

Iransk protest
Når dramaet mellom USA og Iran ein dag legg seg, vil kanskje dei som har protestert mot det iranske regimet, framleis tenkja at «den islamske revolusjonen» har kasta bort store ressursar på militsar og aggresjon i andre land, framfor å byggja landet. Eller vil protestane no bli knuste og demonstrantane bli stempla som støttespelarar for Irans fiendar?

Vi som trur på trusfridom og like borgarrettar for alle i Midtausten, ber for dei iranske konvertittane. Vi ber også om at dei unge fredskreftene kan få plass i gatene igjen, utan å bli meia ned i Iran eller av iransk-støtta styrkar i Irak. Vi håpar også at USA innser at dronedrap kan sparka beina under kampen for trusfridom og rettane til dei truga minoritetane elles i Midtausten – og appellane for dei kristne i Iran.

Gå til innlegget

Brutalt diktatur letter på trykket

Publisert 3 måneder siden

Den stille revolusjonen som opnar Usbekistan, eit av dei verste diktatura i verda, er påfallande og løfterik. Men varer den?

Ballongane hang framleis rundt inngangsdøra i eit lite forsamlingslokale i Samarkand, den vakre byen frå Silkevegen. Søndagen før eg kom, hadde den evangeliske kyrkjelyden hatt opningsgudsteneste. Det var fullt inne og benka til meir enn halvparten av dei frammøtte ute.

Eitt år tidlegare hadde kyrkja ikkje hatt noko von om å bli offentleg registrert. Men 30. september i år kom brevet. No kan dei halda gustenester i kyrkjebygget sitt – og slutta med ulovlege og risikable husmøte.

Ny interesse for religion
Religion fekk ei forsterka rolle etter Sovjetunionens kollaps i 1991. I dei første åra etter at Usbekistan vart sjølvstendig, kom det kristne misjonærar. Den russiske folkegruppa kunne halda gustenester på russisk. Etterkomararar etter koreanarane som Stalin deporterte hit for kring 90 år sidan, kunne utøva kristentrua. Så sant dei ikkje gjorde det på usbekisk og ikkje delte trua med muslimar. Det å vera usbek er det same som å vera muslim – moderat muslim. Fleire kristne pastorar vart fengsla. Om denne tida fortel pastor Daniel i dette intervjuet: «Då han vart kristen, bestilte mora hans time til han hos psykiater».

Også islam fekk ei oppblomstring. Men i møte med radikal islam og nokre terroraksjonar fekk regimet panikk. Religionslova vart hardt stramma til i 1998. Brota på menneskerettar møtte liten utanlandsk kritikk, særleg etter at USA fekk leiga militærbasar til krigen i Afghanistan, Usbekistans naboland i sør etter 11. september 2001. President George W. Bush hadde stor forståing for Usbekistans kamp mot islamsk ekstremisme.

Hardt diktatur
President Islom Karimov gjorde landet til eit jernhardt diktatur. Dei mest frykta opposisjonelle vart brende levande. I 2005 svarte tryggingsstyrkane i byen Andijan på ein folkeleg protest mot korrupsjon og vanstyre med ein massakre som kan ha kosta innpå 1000 livet.

Karimov svarte på den utanlandske kritikken som då kom, med å kasta ut utlendingar og stramma til endå meir. Politirazziaer, bøtelegging og fengsling ramma evangeliske kyrkjer. Men verst var det uansett for muslimske «ekstremistar» som vart fengsla i stor skala.

Erik Fatland gav i boka «Sovjetistan» frå 2014 ei glitrande skildring av Usbekistan som eitt av verdas verste diktatur. Ho spurte kva som ville skje den dagen det var slutt for Karimov. Hausten 2016 døydde han. Då kom svaret.

Fest i kyrkje
Etterfølgjaren Sjavkat Mirzijajev har teke Usbekistan nokre steg i positiv lei, ikkje minst samanlikna med nabolanda i Sentral-Asia som strammar grepet. Dette fekk eg koma tett på då eg i haust gjesta landet. Midt under planlegginga fjerna Usbekistan visumplikta for kring 60 land, Noreg inkludert. Landet vil ha turistar og investeringar.

Det var stort å gjesta den evangeliske kyrkja i Samarkand. Ei handfull andre kyrkjer har også fått registrering. Regimet godtek uformelt også at kristen forkynning vert tolka til usbekisk, og politiet har i alle fall teke pause i razziaer mot dei som framleis har samlingar i heimane. Regimet har sett fri mange muslimar som sona lange dommar. Tiltalte har fått bøter eller utsette dommar i staden for fengselsstraff. Bøneropa lyder frå nye moskear.

I mai i fjor vedtok parlamentet eit vegkart for å letta kåra for trusfridommen. Parlamentet lovde å endra den strenge religionslova frå 1998. Men lova er ikkje endra. Det er framleis ulovleg å ha religiøse samlingar i heimar, og det er mange hindringar for å registrera trussamfunn – fleire er nekta. Dei lokale Mahalla-styra har mange stader i praksis vetorett. Sensuren av religiøs litteratur varer. Staten kontrollerer kven som kan dra til Mekka.

Tortur
Den muslimske samvitsfangen Khayrullo Tursunov blei torturert i seks timar i april, fortel nyhendetenesta Forum18. Politifolk frå avdelinga for kamp mot ekstremisme og terrorisme gjennomførte razzia under ei baptistgudsteneste i Urgench i september. Pastor Stanislav Kim vart truga med utkasting. Baptistane – som ikkje vil søkja registrering, av frykt for statleg kontroll – er under hardt press.

Kva skjer vidare? USA har lovd investeringar dersom Usbekistan også lettar situasjonen for protestantiske kristne. I ein by hadde ein pastor eg snakka med, hatt møte både lokale styresmakter og med utsendingar frå Trump. Difor hadde han god von om å få registrert kyrkjebygget.

Håp – og uvisse
USA har i årevis hatt Usbekistan på versting-lista over land som bryt trusfridommen og andre menneskerettar. Men både i fjor og i år vart Usbekistan invitert til det store toppmøtet i Washington om trusfridom. Landet vart flytta ned i ein kategori som ikkje risikerer sanksjonar. Det siste var United States Commission on International Religious Freedom i sin siste årsrapport usamd i.

Då Trump i sommar la fram sin strategi for å kjempa for trusfridom, la han vekt på næringslivet si rolle. Kanskje er Usbekistan eit døme.

Nokre av dei evangelisk kristne leiarane eg møtte under ei reise til Usbekistan før jul, har stort håp for framtida. Andre fryktar at dei positive trekka mest er pynt for å sikra USA-investeringar.

Etter så mange år med razziaer i pastorheimar er det ikkje rart at ikkje alle er sikre på at trykket har letta for godt. Men vi får håpa og be om og kjempa for at Usbekistan held fram på ein lang veg frå brutalt diktatur til eit meir ope og fritt samfunn. 

FØRST PUBLISERT I VÅRT LAND 6.1.2020

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere