Spaltist Ann Kristin van Zijp Nilsen

Lengten etter vismannen

Kan nokon forklara oss korleis det heng saman?

Publisert: 11. jan 2018 / 1321 visninger.

Ein psykologiprofessor står i eit lite canadisk auditorium under lysstoffrøyr og doserer svært ­omtrentleg utan manus om samanhengen mellom myter, menneskesinnet, moral og den generelle strukturen i verda.

Kultfigur

Slik var det første opptaket eg såg av Jordan Peterson sine førelesingar på Youtube for eit par år sidan. Sidan er han blitt ein kultfigur, med ein halv million faste sjåarar og over 300 videoar. Mange av videoane hans har ein politisk bodskap, men kunne han blitt så viktig for alle desse unge mennene ved PC-ane i USA og Europa viss han berre snakka om politikk? Neppe.

Professoren tilbyr både ein slags «teori om alt» – og konkrete råd om livet. Slik ser ein del av titlane på videoane med Peterson ut på norsk: Kva betyr det å vera ein mann? Korleis få sjølvrespekt. Slutt å vera patetisk. Korleis slutta å rotna vekk heime. Korleis du ikkje blir ein betahann.

Den nyaste boka hans, 12 Rules for Life , kjem ut om ti dagar, men er allereie ein bestseljar med førehandssal på Amazon. Dynamikken rundt Peterson minner om det som føregjekk når folk samla seg rundt den gamle vismannen ved bålet om kvelden og sa «fortel oss korleis det heng saman».

Menneskeleg

Trass vår tids skepsis mot autoritetar, er me framleis mange som ­søkjer mot vismenn, dei som kan fortelja oss korleis iallfall noko av det heng saman. Og korleis liva våre kan henga saman. Me leitar etter det djupe, slitesterke, det som verkeleg har kjerne. Ikkje nødvendigvis hjå religionsstiftarane eller profetane.

Ta karmelittmunken Wilfrid Stinissen, for eksempel. Notto Thelle, teologiprofessoren. Eller Martin Lönnebo, den eksentriske biskopen som nærmar seg nitti. Eg les dei med glede. Den religiøse sfæren har mange slike formidlarar. Den sekulære sfæren har andre, der Frank Aarebrot og Per Fugelli var folkefavorittar. Alle har klare fellestrekk: klokskap, kunnskapsrikdom, formidlingsevne, ein viktig porsjon varme og indre tryggleik.

Byggja opp

Slik tryggleik smittar: Me trur lettare på dei når dei snakkar. Den suverene tryggleiken dei har som formidlar og meiningsytrar, ser ein ikkje like ofte hjå kvinner. Då eg såg Jordan Peterson førelesa, prøvde eg å sjå føre meg ein kvinneleg psykologiprofessor slå fast så mykje om verda på så ustøtt fagleg grunnlag som han gjer. Det var nesten umuleg.

Eg jobbar i ein organisasjon som stadig arrangerer føredrag og seminar – ikkje minst innanfor den eksistensielle sjangeren. Det er alltid lett å finna kjende mannsnamn som mange vil høyra på. Kvinnenamna er ikkje like sikre kort: Er dei kjende nok? Erfarne nok? Vil dei trekkja nok folk? Då kan det dukka opp svar som «la oss byggja dei opp som formidlarar først, så kan me bruka dei seinare». Men korleis kan ein byggja nokon opp utan å bruka dei mykje?

For sjølv om Frank Aarebrot hadde ein stor fordel av å vera ein frekk bergensar, så handlar svært mykje om trening. Og om tilbakemeldingar som gjer ein trygg på at ein bidrar med noko klokt. Då blir ein avslappa og leiken nok til å formidla stadig klokare. Slik vismenn gjer.

Noko kan snu

I fjor lanserte tidsskriftet Samtiden orakel-spalta «Spør Frank og Thomas om hva du vil» med Frank ­Aarebrot og Thomas Hylland Eriksen. Men før spalta kom i gang, døydde Aarebrot, og redaktøren gjekk ut med ei etterlysing på facebooksida si: «Hvem er den nye Frank Aarebrot?». Gode forslag til nytt orakel blei mottatt med takk, gjerne eit med «buldrende bergensk bassrøst, skjegg, briller og høyt sigarettforbruk».

Mangelen på etablerte «viskvinner» ropte høgt i orakeltomrommet etter ­Aarebrot. Så begynte tråden med forslag å veksa, fleire titals namn. Dei fleste var kvinner. Nokre dagar etter lanserte redaktøren det nye orakelet: biskop Kari Veiteberg.

Det blir nok ingen «teori om alt» frå henne. Men at ho kan seia noko klokt om kva ein kan bruka livet sitt til i staden for å «rotna vekk heime», det kan fort skje.

4 liker  
Svar

Bli med i debatten!

Skriv gjerne ditt synspunkt! Du må være registrert med fullt navn, og innlogget for å delta. Sett deg inn i retningslinjene. Brudd på dem kan føre til utestengning.
Vennlig hilsen Sondre Bjørdal, konstituert religions- og debattredaktør Vårt Land

Skriv kommentar
Kommentar #1

Søren Ferling

0 innlegg  4867 kommentarer

Publisert 8 måneder siden

JP påstår ikke at han har 'teorien om alt'(i tilværelsen).

Hans væsentligste arbejde går ud på at genforbinde os med realiteter efter årtier med kulturel marxisme og postmodernisme og disse ideologiers pseudoreligiøsitet og deraf følgende utopisme.

Når er her menes at han udtaler sig på fagligt ufunderet grundlag, mener jeg det må skyldes manglende indsathed i akademisk tænkning og dens tentative natur.

Alt dette ændrer så ikke på at enhver karismatisk underviser vil aktivere noget irrationel idolisering i nogle af sine tilhørere.

At han er mand er nok ikke tilfældigt. Det er mit indtryk at det ligger mere til mænd generelt at have evnen og viljen til at skære igennem og sætte skel mellem ret og uret, hvor kvinder tenderer i en mere medierende retning.

Begge dele er nødvendige for gode samfund, men de sidste årtier har der kun været mediering og det kan man ikke klare sig med alene.

4 liker  
Svar
Kommentar #2

Øivind Hundal

0 innlegg  166 kommentarer

Pliiiiis.....

Publisert 8 måneder siden

.....ikke kom drassende med kjønnspolitikk, kjønnsaspekt eller noe i del leia. Finnes det vise mennesker som virkelig har noe å si som moderne mennesker trenger? Kom med dem, gi bæng i om det er mann eller kvinne. Unnskyld: kvinne eller mann.

2 liker  
Svar
Kommentar #3

Roger Christensen

4 innlegg  650 kommentarer

Publisert 8 måneder siden
Ann Kristin van Zijp Nilsen. Gå til den siterte teksten.
Då eg såg Jordan Peterson førelesa, prøvde eg å sjå føre meg ein kvinneleg psykologiprofessor slå fast så mykje om verda på så ustøtt fagleg grunnlag som han gjer. Det var nesten umuleg.

Det kan godt hende du er inne på noe her. Det er bare kort tid siden jeg først ble gjort oppmerksom på ham. Men når jeg først ble oppmerksom på ham så jeg jo at han var overalt. Jeg hadde visse problemer med å forstå hvorfor. Kanskje det ikke finnes noen rimelige forklaringer på det, da må vi lete blant de mindre tiltalende forklaringene.

Svar
Kommentar #4

Øivind Hundal

0 innlegg  166 kommentarer

Faglig grunnlag

Publisert 8 måneder siden

Det er ikke akademiske forelesinger, eller peer-reviewede artikler som han kommer med her. Hans rent akademiske kvalifikasjoner har jeg hørt st er fullverdige. Så hans "ikke-akademiske" ytringer må forstås og bedømmes som slike. (Jeg har selv et rimelid solid vitenskapelig forfatterskap, så jeg vet godt hva som er hva).

1 liker  
Svar

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere

Siste kommentarer

Bjørn Erik Fjerdingen kommenterte på
Personlig åpenbaring
6 minutter siden / 2365 visninger
Dan Lyngmyr kommenterte på
KFUK-KFUM Global og den israelske okkupasjonen
9 minutter siden / 670 visninger
Ole Jørgen Anfindsen kommenterte på
Vårt Land og politikken
14 minutter siden / 2487 visninger
Ole Jørgen Anfindsen kommenterte på
Vårt Land og politikken
21 minutter siden / 2487 visninger
Dan Lyngmyr kommenterte på
KFUK-KFUM Global og den israelske okkupasjonen
21 minutter siden / 670 visninger
Roald Øye kommenterte på
Stormløpet mot Israel er i gang.
36 minutter siden / 21268 visninger
Kjell G. Kristensen kommenterte på
Personlig åpenbaring
38 minutter siden / 2365 visninger
Hermod Herstad kommenterte på
Vårt Land og politikken
42 minutter siden / 2487 visninger
Kjell G. Kristensen kommenterte på
GT-tekstene bør ut igjen
rundt 1 time siden / 427 visninger
Bjørn Erik Fjerdingen kommenterte på
Personlig åpenbaring
rundt 1 time siden / 2365 visninger
Dan Lyngmyr kommenterte på
Canada legaliserer cannabis. Norge bør følge etter
rundt 1 time siden / 132 visninger
Pål Georg Nyhagen kommenterte på
Vårt Land og politikken
rundt 2 timer siden / 2487 visninger
Les flere