Hallvard Jørgensen

Alder: 35
  RSS

Om Hallvard

Stort sett inaktiv profil.

Følgere

Monopol på livsrettleiing?

Publisert 23 dager siden

Er kyrkja sin visdom eigentleg meir sann og verdifull enn den visdomen ein kan finne andre stader?

Korleis skal livet levast? Korleis kan eg vere eit heilt menneske, bli til velsigning for andre, nå mine livsmål? Korleis finn eg lukka?

Dette er viktige spørsmål for alle menneske, i alle kulturar, til alle tider. Men dei er kanskje særleg viktige for unge menneske som i dag veks opp i ein flytande og ustabil kultur. Unge menn høyrer på «sjølvhjelps»-podcastar med Jordan Peterson og Joe Rogan. Jenter les «influenser»-bloggar som tek opp mangt av tema og gjev råd. Mange har vanskar med å finne vegen.

Sile av myggen

Kan kyrkja vere med på å gje sunn livsrettleiing for unge menneske i ein slik kultur? Og vere med i dialogen som vi ser utspelar seg i dei nemnte foraa? Til dette vil eg svare: Ja, men det må gjerast med vit og forstand – med visdom. Det er grunn til å poengtere dette. Stundom kan ein høyre kristne som uttalar seg som om det å få eit rett og godt liv, er ei enkel sak: Alt som trengst er å lese Bibelen, forstå den, og leve etter den. Då vil alt gå rett og bra, skulle ein tru.

No er det sant at Bibelen verkeleg er ei essensiell kjelde for både menneskeliv og kultur. Og den rettleiing som fremjast i kjærleik, vil skjule ei mengd med synder, som skrive står. Og likevel: Det går ingen enkel og uproblematisk veg direkte frå historiske tekstar til menneskeliv. Den som freistar å halde fast på denne vegen, står faktisk i fare for å ende opp på måtar som Jesus skildrar i sin kritikk av farise-arane, i Matteus 23. Han talar om «blinde rettleiarar»; om å «leggje bører på andre»; om å «sile av myggen og sluke kamelen.»

Salomos ordtøke

Nei – dette livet krev mykje visdom. Og dette har dei fleste store kulturelle og religiøse tradisjonar erkjent, både i aust og vest. I vår norske samanheng kan vi tenke på Håvamål. Frå Bibelen kan vi tenke på Salomos ordtøke. Visdom er på sett og vis det vi som menneske treng for å leve godt i og med ein stor og mysteriøs og spenningsfylt og kompleks og dynamisk røyndom.

Og kvar kan vi finne slik visdom, slik rettleiing for livet? Har kyrkja eigentleg nokon privilegert tilgang til denne visdomen? Mon det. Jesus var kjent for å vere ein stor visdomslærar – eit menneske med særleg innsikt i mysteria. Men var dette eigentleg ei innsikt som berre Jesus hadde, og som var totalt ukjent og utilgjengeleg for andre? Eller er det heller noko som vi finn i sterk grad hjå Jesus og tradisjonane rundt han, men som vi også kan finne mange andre stader? Og skal vi eigentleg rekne Jesu visdom som «ferdigtolka» og tidlaust relevant? Eller treng den kanskje, som all annan visdom, å bli aktivt og kontinuerleg tolka av eit kreativt fellesskap?

I heile skaparverket

Paulus omtalar Jesus og hans livsgjerning som «Guds visdom i verda». Men dette uttrykket «Guds visdom» har også sin særlege bakgrunn. I gresk og jødisk tradisjon er «Guds visdom» å forstå som Guds skapande og kreative gjerning i verda. Den skjer overalt, til einkvar tid, i heile skaparverket. Og vi kan opne oss opp for denne visdomen når vi opnar oss for verda – i vår eigen aktivitet og kreativitet og utfalding og kjærleik. Slik altså Jesus på ein særleg måte var open for nettopp denne visdomen.

Etter ei slik forståing kan ein seie at den gode visdomen i kyrkja, Bibelen, Jesu liv og forkynning – og den gode visdomen i podcastar eller bloggar eller kva det skal vere – alle djupast sett har den same kjelda, og det same målet. All slik visdom treng å kontinuerleg brytast og prøvast – også inne i kyrkja. Og ofte vil det vere tilfelle at visdom som finst utanfor kyrkja og Bibelen, er naudsynt for å kunne utfalde seg sunt som menneske. Men kyrkja vil meine å forvalte «Guds visdom» i ei særleg openberring, og med fellesskap, ritual og tradisjonar som kan gjere det mogleg å leve denne visdomen ut.

Gå til innlegget

Open for alt ikring

Publisert rundt 2 måneder siden

Kanskje treng ein ikkje alltid å snakke om kjensler. Men er det tilrådeleg å leve utan nær kontakt med sitt indre liv?

‘Nordmenns kjensleuttrykk er underfundige og dempa. Ikkje vis negative kjensler, og i alle fall ikkje aggresjon. Du kan vise positive kjensler, men ver varsam. ­Kropprsrørsler er ikkje tillatne,­ ­heller ikkje lyd.» Det skriv Julien S. ­Bourrelle i «The social guidebook to Norway», ei lita bok fylt med strek-teikningar og humoristiske innsiktar om nordmenn.

Eg trur Bourrelle set ord på noko reelt ved nordmenns kjenslemønster. Men – om dette er tilfelle, er det i så fall eit problem? Treng vi å uttrykke kjenslene våre, og kanskje jamvel å snakke om dei? Det var tema i ein artikkel i Vårt Land nyleg, der fagfolka var usamde. («Må vi snakke om døden?», 25. juni).

Det moderne livet

Vi er ulike som ­menneske, det er sikkert. Menn og ­kvinner har også ulike måtar å forholde seg til kjensler på. Men er dette alt som er å seie? Finst her ikkje nokon sunne retningar, noko som er «godt» for eit menneske? Éi side av saka er at det ikkje er så ­enkelt å tenke klart om desse tinga innanfor ­ramma av det moderne samfunn. Ideala her peikar ofte på det effektive, rasjonalistiske, økonomiske, systematiske, teknologiske. Det indre livet har derimot å gjere med det ærlege, sårbare, levande,­ drøymande. Her trengst ikkje stress og nyttekalkylar, men derimot tid, ro og ­eksistensiell tryggleik. Å foreine desse to «livsformene» er ikkje alltid enkelt, eller mogleg.

I alle høve trur eg det er viktig å understreke at det å vere ute av kontakt med det indre livet har ein pris. Og denne prisen kan vere høg. Eg har etter kvart skjøna at det verkeleg er sant og viktig, det som står i Bibelen: «Ta vare på hjarta ditt framfor alt du tek vare på, for livet går ut frå det». Livet går ut frå hjarta. Eg trur Halldis ­Moren Vesaas var inne på noko av dette i sitt dikt «Å vera i livet». Ho sa at sann rikdom er å vere «open for alt ikring, bunden med sterke røter til menneske og til ting.» Men: «Fattig var du om aldri i livet du kjenne fekk at mellom deg og dei ­andre levande straumar gjekk.»

Dei levande straumane

Naturfilo­sofen Stephen H. Buhner, som eg har lært mykje av, skriv ein del om nettopp korleis ein kan bli kjent med desse «levande straumane». Han seier: Når du møter ein ny situasjon, eit menneske, eit fenomen, eit natur­fenomen, eller også kunst og ­musikk, så kan du spørje deg sjølv: «Korleis kjennest dette for meg? Kva seier hjarta mitt?» Så bindast røter til røyndomen, og livets fargepalett kan bli rikare. Eg trur nok at Buhners «metode» her har mykje til felles med klassisk kristen mystikk. For er det ikkje Gud sjølv som er den levande kjelda for alt dette som hjarta vårt kan sanse og erkjenne som godt?

Men som det vart understreka i den nemnte Vårt Land-artikkelen, er det også risiko knytt til det å opne seg opp. Kven veit kva ein kan kome i kontakt med, av krefter og straumar og konfliktar? Kven veit kva som vil skje? Sjølv har eg til dømes noko røynsle med å reise på stille retreat. Eg kan skrive under på at ein slik retreat er sunn og lækjande. Men å konfronterast med seg sjølv kan også vere krevjande. Etter nokre dagar med stillheit vakna eg på natta med levande mareritt.

Kyrkja har makt

I møte med slike indre spenningar treng kyrkja visdom og varsemd. Dei som står på avstand frå kyrkja veit ofte betre enn dei som står nær, kva makt kyrkja faktisk har. Den har makt til å styrke og nære og opne det indre livet – ja, til å skape tru og håp og kjærleik. Men den har også makt til å smadre det indre livet og gjere uoppretteleg skade.

Sjølv gler eg meg kvar gong eg ser at kyrkja i Noreg framviser ei økumenisk og audmjuk ånd, og hentar inspirasjon frå djupe og vise spirituelle tradisjonar.

Gå til innlegget

Det mystiske rommet

Publisert 3 måneder siden

Kan kjelder djupt i kyrkjehistoria hjelpe oss til eit rikare, tryggare og meir fyldig kvardagsliv?

Noko av det eg i dag likar best å gjere i ei gudsteneste, er å tenne ljos i ein ljosglobe. Det opplevast både godt og meiningsfullt – og som ei trøyst. Det var ikkje alltid slik. Då eg var yngre, sat eg heller på kristne møte med penn og papir. Eg ville lytte, lære, forstå, tenke kritisk. Kva var i det heile poenget med å tenne eit ljos? Men eg endra haldning til dette kvart. Eit viktig steg på reisa, var opplevinga av å delta på ei messa i ei stor katolsk kyrkje, over tid. Det gjorde inntrykk.


Foran heilage ikon

Dei varme fargane i kyrkjearkitekturen. Dei friske blomane framme ved altaret. Mange store glasmåleri med bilete av norske helgenar. Ei altartavle full av fargar og symbolikk, med den krossfeste Kristus i sentrum. Inngangsprosesjon med born og vaksne kledd i kvite kapper. Det duftande røykjelseskaret som vart svinga over kyrkjelyden og evangelieboka og nattverdselementa. Eit kor som song fleirstemte bibelske salmar. Den vakre og unisone liturgiske songen. Klokkeringinga ved nattverdsliturgien. Og: Etter messa gjekk mange fram og tente sine eigne ljos, foran heilage ikon.

Mykje av dette kjente eg att frå den lutherske gudstenesta. Samstundes tala den katolske messa til fleire sansar, og den opererte på fleire ulike nivå, så å seie. Var dette berre «estetikk», berre ei «støtte for den ordlege bodskapen,» så å seie? Slik ville det vore lett for meg å tenke før. Den protestantiske tradisjonen har ofte vektlagt ordet og tanken som det viktigaste mediet for å møte, og kjenne, Gud. Med rette vil ein vise til «dei 4 b-ane» som nemnast i Apostelgjerningane: Bibel, bøn, brødsbryting, bror- og systerfellesskap.


Teikn og symbol

Teologisk verksemd, diskusjon, tenking, læring er også både nødvendig og viktig – både som intellektuelt rammeverk og som språkleg medium. Difor har kyrkja ei vedkjenning, den har bibeltekstar, den har tradisjonar. Etter tradisjonell forståing høyrer desse vel å merke fyrst og fremst heime i den liturgiske gudstenesta. Men: Kan språket og tanken «gripe» Gud og verkeleg seie kven Gud er? Moderne teologiske tradisjonar har ikkje sjeldan svara «ja» til dette. Men den antikke kristendomen, særleg på gresk side, kunne nærast insistere på det motsette. (Sjå til dømes Jaroslav Pelikans dogmehistorie, samt studiar om dei kappadokiske fedrane).

Skal vi møte gudsmysteriet i vår røyndom, vil ein då seie, treng vi teikn og symbol. Ord, ja. Sakrament. Men også: Ritual, kroppsgestar, musikk, kunst, lukt, drakter, brød og vin, vatn, og: ljos.  Som den moderne medieteoretikeren Marshall McLuhan sa det så minneverdig: «The medium is the message.» Dette ligg nær sjølve logikken i kristendomen. Gud – den ukjente som «ingen har sett», men som likevel er nær – gjer seg sjølv kjent. Ikkje som ei bok eller ein tekst, men som menneske, som eit teikn i vår kvardag.


Fast eksistensiell grunn

For meg har dreiinga mot denne meir «sakramentale» røyndomsforståinga vore grunnleggjande meiningsfull. Éi side av saka, er at mange år med studie for å finne «fast eksistensiell grunn» ofte berre leidde til meir kompleksitet – og meir utsliting av kropp og sinn. No lever eg ein del betre med slik kompleksitet og uvisse – eg trur jamvel den er naturleg og nødvendig. Teikn og symbol er trass alt i seg sjølv «opne»; dei gjev rikt med rom for personleg tolking, undring, tvil. Dette opplevast frigjerande.

Eg har ofte tenkt at det norske folk kanskje kunne trenge meir av det «mystiske rommet». Eit rom der det var trygt å vere med heile seg; der ein kunne verdsetje kvardagen sine små og store mysterium; der ein ikkje vart drive til verken irrasjonalisme eller eit låst system, det vere seg av teologisk eller vitskapleg art. Eg trur nok at lengselen etter eit slikt godt indre og ytre rom kan vere ein av nyklane til å forstå kvifor mange nordmenn trekkast mot den einslege hytta på fjellet, eller den eskapistiske ferien til Syden – men kan ha vanskar med å finne seg til rette i eigen kvardag, i eit stabilt fellesskap, eller i eige sinn og eigen kropp.


Gå til innlegget

Den moderne uro

Publisert 4 måneder siden

Moderne vestlege samfunn synest å trenge nye og betre retningar. Ligg løysinga i å styrke dei kristne røtene?

Heim - det er eit varmt ord. Den djupe og varme resonansen i «m»-lyden skaper ei kjensle av tryggleik og ro og nærkontakt. Vi minnast om det djupe, menneskelege behovet for ein stad å høyre til. Men det er tankevekkande: Filosofar og sosiologar kan fortelje oss at det som framfor alt kjenneteikner det typisk «moderne, frie mennesket», er at det har vanskar med å finne ein stabil heim å høyre til i.

Som psykologen Finn Skårderud ein gong sa det i ein boktittel: «Uro – en reise i det moderne selvet.»


Ved eit vegskilje

Det er som med den den bortkomne sonen som Jesus fortel om. Han var også på kvilelaus vandring i framandt land. Han dempa uroa, og utforska fridomen, med å sløse bort farsarven på festing og eit vilt liv. Men så kom det uår og svolt. På same viset har også vestleg kultur i dei siste tiåra vore prega av overdrive konsum og marknadslevert nyting. Men det kunne heller ikkje vare.

No om dagen er fattigdomen og pessimismen sterkt utbreidd i USA, og Trump kan seie at den amerikanske draumen er død. Her i Europa fryktar born og unge for framtida, og går til skulestreik for klimaet. Statsministeren peikar på at vi får for få born i Noreg – under ei slik utsegn ligg det mykje uro.

For nokre tiår sidan var det mogleg å seie at det sekulære, liberale, kapitalistiske demokrati representerte høgdepunktet i historia. Vi hadde nådd enden, vart det sagt; vi hadde funne ideologien som ville gjere slutt på ideologiane. Men nokre tiår seinare måtte akademikarane «gå i seg sjølve». Dei hadde særleg undervurdert mennesket sitt behov for ein stabil sosial, moralsk, kulturell, biologisk, eksistensiell heim. Menneskerettar, marknad og byråkrati – viktige som dei er – er ikkje nok.


Attende til farshuset? 

Men den vestlege verda har også eit farshus, ein stor og mangfaldig kulturtradisjon. Det som nok i sterkast grad har sett sitt preg på dette farshuset, er den kristne tradisjonen. Hjå mange i vesten lever denne tradisjonen som eit minne, som eit bilete, som ei kjensle. Og no for tida kan ein stadig høyre spørsmålet: Kan – eller bør – det moderne vesten igjen nærme seg farshuset sitt?

Kva er det i så fall som ventar ein der? Blir det som å vende attende til eit undertrykkande og angstfylt fengsel, med ein fin fasade? Eller kanskje heller som ein varm og trygg heim der ein kan slå seg til ro i godt fellesskap, og sjå ljost på framtida? Skal kyrkja ta eit slikt tvisyn på alvor, så blir det viktig, trur eg, å vere medviten om kva form og karakter kyrkja bør ha. Dette er jo også noko som mange heldigvis er opptekne av, og arbeider med.


Kva karakter bør kyrkja ha? 

For meg er det fascinerande å sjå kva det er som driv den bortkomne sonen til å vende heim. Han hadde kort sagt røynt noko viktig og essensielt om korleis livet fungerer. Og han hadde fått innsikt i kva som verkeleg er viktig og verdifullt i livet. Samstundes hugsa han at dette verdifulle var å finne på heimstaden, hjå far hans. Dette handla ikkje berre om ord eller tankar – for sonen var det handgripeleg og reelt. Han var svolten og skiten og utrygg.

Men far hans møtte han med kyss, klem, ring, sandalar, kappe og det finaste steikte kjøt. Er ikkje dette også den bylgjelengda som kyrkja må vere på? At den på eitt eller anna vis kan leve ut ei slik kroppsleg, heilskapleg, varm oppleving av frelsa? At den kan hjelpe menneske å vere i nærkontakt med omgjevnadene – naturen, kulturen, fellesskapet, høgtidene?

Og eg tenker på faren i likninga; hans alder og visdom. Det er vanleg å seie at også kyrkja er som eit gamalt tre med djupe røter og mange store og små greiner. Treet må kunne stå i sterk vind og samstundes kunne gje ly og vern for fuglane under himmelen. Slik kjem også farens visdom til uttrykk ved at han er raus og økumenisk, og inviterer heile landsbyen til fest. Slik trur eg at kyrkja i dag også treng eit inkluderande og økumenisk sinnelag om den skal kunne huse moderne menneske med varierte bakgrunnar og identitetar.

Gå til innlegget

Et hellig, luthersk kirkerom

Publisert 5 måneder siden

Til grunn for katolisismens sakramentale objekter og ­ortodoksiens hellige ikonkunst ligger det sofistikert teologi ­og dyp virkelighetsforståelse. Kan Den norske kirke nære seg på denne?

Min hjembygd Vrådal, i Vest-­Telemark, har en stilfull trekirke fra slutten av 1800-­tallet. Innvendig har kirken en flott altertavle i barokk stil, et stort krusifiks, dekorative brudestoler og varme naturfarger. Men utover dette har utsmykkingen vært noe spartansk, med mye ­trepanel.

Steg for steg har imidlertid dette endret seg over de siste tiårene, drevet av prester og sokneråd og lokalbefolkning – men også påvirket av en bredere bevegelse i Den norske kirke.

Kirken i Vrådal har blant annet fått et stort prosesjonskors med et ikonbilde av den oppstandne Kristus. Så fikk ­kirken en lysglobe, som har blitt mye brukt. Dernest kom praktfulle ikoner til kirken, malt av Sven og Hæge Aasmundtveit, og med ortodokse og fargerike motiver fra evangeliene.

Mitt inntrykk er at denne brede utvidelsen av kirkerommet – etter litt tilvenning – har blitt veldig godt mottatt i ­menigheten.

Mystiske veier inn i virkeligheten

Hva var så drivkreftene bak disse kunstneriske­ endringene? I min egen periode som prest i Vrådal hadde jeg mottatt sterke inntrykk fra katolske kirkerom i inn- og utland. Noen i soknerådet var på generelt grunnlag kunstnerisk og estetisk interesserte. Andre pekte på at tradisjonen med lystenning var meningsfull og gav rom for deltagelse.

Altså: Erfaringer, opplevelser, lengsler. Jeg tror nok mange i Den norske kirke har tenkt i samme baner. Troen trenger flere mystiske veier inn i virkeligheten, flere erkjennelsesmåter og uttrykk. Eller for å fremme det kritiske poenget: Det moderne vestens «fornuftsdiktatur» (John Ralston Saul) – som også har preget hele den vestlige kirke – er verken velbegrunnet eller livsbejaende.

Utvikler teologien

Teologisk, filosofisk og konfesjonelt ligger det imidlertid spenninger her. Da jeg arbeidet med kirkerommet i Vrådal, var vi i soknerådet opptatt av at de elementer vi innførte, skulle stå i kunstnerisk og teologisk kontinuitet: Både med bygdas kultur og kirkerommets ­eksisterende uttrykk – og samtidig også med sentrale kirkelige tradisjoner.

Til en viss grad er dette uproblematisk: Martin Luther selv var tross alt grunnleggende positiv til bruk av religiøs billedkunst, skulpturer, røkelse, ritualer og så videre.

Men på et dypere plan møter en på uforløste konflikter og problemstillinger. For: Til grunn for katolisismens sakramentale objekter og ortodoksiens hellige ikonkunst ligger det sofistikert teologi og dyp virkelighetsforståelse. I hvilken grad deler vi – eller kan vi dele – slikt tradisjonsstoff i Den norske kirke?

Det er en kompleks problemstilling som Den norske kirke nok trenger mye tid på å fordøye.

Først praksis, så gjennomtenkning

Men kanskje skal denne «fordøyelsen» og utviklingen – som så ofte i oldkirkens læreutvikling – primært skje i form av liturgisk og spirituell praksis, og først i andre omgang i form av teologisk og konfesjonell gjennomtenkning. I så måte må jeg si at jeg gleder meg over den god-­artede økumeniske kontakten som finnes i Norge.

Og jeg synes det er godt at Den norske kirke utforskende og utprøvende henter inn kunst, ritualer og tradisjoner både fra sin egen dype historie, og fra de større kirkesamfunn.

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere