Jostein Sandsmark

Alder: 84
  RSS

Om Jostein

Pensjonert adjunkt på Geilo. Les først debattsidene i VL og Dagen.
Fødd 1936

Følgere

Kan Gud ha gripe inn i tidsdimensjonen?

Publisert rundt 7 timer siden

Det er strid om jordalderen. Nokre trufaste bibellesarar held fast på at verda vart skapt på seks dagar. Andre meiner at det er påviseleg at altet og jorda må vera millionar av år gamle. Og dei som trur på Bibelens bokstav får bry med å fastslå jordalderen til berre 6000 år. Naturen synest å visa ein langt høgare alder.

Evolusjonistane avviser ung-jordteorien på det sterkaste. Dei må ha mange millionar år for å få reknestykket til å gå opp. Men dei har likevel bal med å få tinga på plass på ein truverdig måte. Evolusjonsteorien er bygd på at alt er på slump. Det er dei tilfeldige variasjonane i materien og eit veldig tidsspenn som skal frambringa alt det «skapte». Alt skal ha starta med «urcella» som har vitta på seg eit enormt mangfald, og sjølvstyrt har utvikla seg til det me ser av jordisk natur og liv. Men det me kan observera i naturen talar sterkt i mot ei slik hendingsrekke. Teorien lovar mangfald og auke i variasjon og breidde, men slik er det ikkje, for røyndomen er motsett. Mammutar, pungulvar og geirfuglar finst ikkje lenger. Det etterlyste Missing Link som skulle byggja bru mellom det primitive apemennesket og homo sapiens er framleis missing. I dyreverda saknar me framleis mellomformene. Det som liknar mellomformer viser seg å vera eigne arter. Det har tvert om vore ei sterk nedtrapping av artsmangfaldet heile tida sidan dyreverda oppsto – der det i 1 Mos blir sagt om skapingsakta:

«Det skal yrja og aula med liv i vatnet…»  Likeins har den tilfeldige, u-styrde utviklinga av artane ikkje skjedd. Ein skulle tru at når alle artar i dyreverda vart frislepte – ville det bli ei grå blanding og berre eitt eller få dyreslag vinna fram. Men slik er det ikkje. Det vart sett sperre mellom dyreartane så kvar art får ha sitt sine sertrekk i fred. Som heiter i skapingssoga gong på gong: «Kvart etter sitt slag…»

Evolusjonsteorien med sin makro-evolusjon må skrotast. Mikro-evolusjonen er det ingen som motseier. Men den kan ikkje forklara korkje startskotet for altet eller livet.

Eit anna forhold som slår beina under Evolusjonsteorien er at den ikkje greier å finna ein rimeleg forklaring på kvifor daud materie skulle ha i seg noko slags tildriv for å danna kompliserte og målretta aktivitetar og livsytringar. Evolusjonsteorien er jo definert som tilfeldig, vilkårslaus og utan ytre styring, plan, mål og meining. Kor kjem då medvitet og instinkta frå?  - Alle dei ufattelege målstyrte operasjonane i naturen – i plante- så vel som i dyrelivet  - som leier planter, kryp og dyr til kompliserte handlingsmønster og gjer at dei overlever? Og kor kjem den ubendige livsviljen frå? Skulle det ikkje vera det same for eit karbonmolekyl om det skulle slå seg saman med det eller hint molekyl? Teorien manglar forklaring på den ustyrlege livsviljen me ser i all naturen – som skulle vera daud substans utan mål og meining.

Men det er ei side ved desse tankane som aldri har vorte framhaldne: Tidsdimensjonen. Me er vel vane med ein-to-og tredimensjonaliteten. Også den 4.dimensjonen er me forholdsvis fortruleg med: Tida. Og me har vel også ei aning av den 5. dimensjonen – den tidlause ævedimensjonen som var før tida oppsto, og som skal rå etter at vårt tidshushald er sluttført.  «Han gjekk ut or tida…» er eit vanleg uttrykk – som viser at me reknar med ei ettertid bak død og grav.

Men som ved dei første kjende dimensjonane er det uråd å sjå over kanten til neste tilvere - ein høgare dimensjon. Men me skjønar at Gud som var før, som nå er, og som alltid skal vera – han er bak , over og føre oss i vårt tidsrom og kan bryta inn både framover og bakover i tida. For han er alt presens: Nå.

Då er spørsmålet om ikkje Gud fleire gonger har kome inn og «tukla» med tida? Bibelen fortel om då «sola sto stille», Josva 10,13.  Tida var oppheva eller tilbakekalla. Kva kunne her ha skjedd? Kva verknad kunne  slikt hatt for universet og jorda i eit «tidsrom» utanom vår dimensjon – eit nåtidspunkt der universet var tidlaust?

Dei «1000 år som ein dag»  i fylgje 2 Peter 3,8.  – Korleis kunne det verka inn på all skapningen?

Kan dette vera ei forklaring på det uforklarlege med jordalderen og skapingssoga?

Gå til innlegget

Tankar om bøn

Publisert 8 dager siden

Tankar om bøn

Bøn er eit forunderleg tema. Bøna har så mange sider og uttrykksmåtar at det er ikkje lett å få oversikt.

Bøna er universell – og eit element  i alle religionar. Eg veit lite om bøn i andre religionar og har vanskar med å få grepet på den kristne bøna også.  Kva ber heidningane om? Kva er likt og kva er annleis i ei kristen bøn? Får heidningane positive bønesvar?  Jesus visste at heidningane satsa på dei mange ord og åtvara i mot det.

Bøn er ofte tema i Bibelen – med ulike vinklingar. Bodskapen må vera at bøn er viktig, eit stort gode og grunnlag for store velsigningar.  «Be, så skal de få» heiter det i Jesu munn i Matt 7,7. Det er greitt å ta innover seg. Vanskelegare vert det å ta til seg den store lovnaden  hos Mark 11,24: «Alt det de ber om i bønene dykkar – tru at de har fått det, og de skal få det».?? Som å ta spennetak i lause lufta.

Skal bønene vera korte eller lange? Bibelen omhandlar begge deler. Marias bøn i bryllupet i Kana er ei av dei kortaste: «Dei har ikkje meir vin». «Kyrie eleison!» frå den blindfødde var også lang nok til at Jesus handla. Røvaren på krossen nøydde seg med to setningar: «Tenk på meg når du kjem i ditt rike». «Far, forlat dei, for dei veit ikkje kva dei gjer», bad Jesus på krossen. Eittordsbøna ba Jesus sjølv for den døvstumme: «Effata!»

«Be uavlatelig» oppfordrar Paulus i 1 Tess 5,17 -  det kan bli lenge. Og i 1 Tess 3,10 fortel han at: «Natt og dag bed vi inderleg …» Men det vil neppe bety at me skal mumla bøner utan stans, men som Karsten Isachsen skriv om: – å vera i bedemodus heile tida – vera open for det som Gud har å seia oss. K. I. fortel om sine lange einsame bilturar der han korkje har på radio med musikk eller dagsnytt:  – men han sit der og er «inntrykksåpen». Bøn bør vera tovegskommunikasjon der ein må gå stilt «for å høyra Guds fottrinn».

 

I Ap 12,5  står det: «Kyrkjelyden bad inderleg til Gud for han».  Det er altså kvalitetsskilnad på bøn. Jesus i Getsemane bad så sveitten draup som blodsdropar. Oppramsing utan engasjement duger ikkje. Kor går grensa?

At bøn kan ha ulik kvalitet og tyngde ser me i forteljinga hos Matt 17,14 der læresveinane ikkje makta å driva den vonde ånda ut. Jesu forklaring var: «Men dette slaget kan berre drivast ut med bøn og faste». Altså ligg kvalitetsskilnaden hos bedaren. Hans faste kan vera med å gje auka kraft til bøna.

Når det vart tillyst bønemøte på bedehuset for 50-100 år sidan, skjedde det alltid knelande på golvet ved kvar sin stol. Ukomfortabelt, - men hadde truleg sitt tilsikta føremål og verknad. Det var både inkluderande og ekskluderande på dei som vart inviterte til å delta.

Har deltakartalet noko å seia for utfallet av bønene? I Matt 6,6 står det: «Men når du vil be, gå då inn i kammerset ditt…». Altså åleine. I Matt 18,19 les me: «Alt det to av dykk her på jorda er samde om å be om, skal dei få av Far min i himmelen».  Men me har vel alle ei kjensle av – og ei erfaring  med at det å be i samla tropp – gjev styrke til bøna?

Forbøn. Paulus bad om forbøn – for seg og for andre – einskildpersonar og grupper. Kva er det for mekanisme som kan dryssa goder og velsigningar over eit anna menneske ved mi bøn? Er bøneretten ein flik av Guds allmakt? Har Gud gjeve oss eit verktøy med guddommelege fullmakter og verknader?

Men kvifor skal me be når Gud på førehand veit kva me treng?  Matt 6,8: «Far dykkar veit kva de treng før de bed han om det». Og ennå tydelegare Rom 8,26: «For vi veit ikkje kva vi skal be om så vi kan be rett, men Anden ber for oss med sukkar det ikkje finst ord for». Så kanskje den rettaste bøn er ei ordlaus bøn til Gud?

Har bøn tilbakeverkande kraft? Fleire døme tyder på det. Gud er ikkje bunden av tida slik som me er. Hjå oss heiter det før, nå og heretter. For Gud er alt . Han står utanom tida. Sett frå vår synsstad var han før, han er nå, og han forblir heretter til tidenes slutt og i æva; han var, er og blir.

Gud har sagt at me skal be. Tidspunktet for han er underordna. For han er alt nå. Bøn etter at svaret er gitt har hatt sin verknad. Ingen kan vita kva svaret hadde vore dersom ikkje bønene hadde blitt bedt. Men Gud visste om bøna og baka den inn i sitt svar.

Ei gruppe ber for ein dødssjuk. Men personen døyr. Ei anna gruppe veit ikkje det og ber vidare. Vil desse bønene bli annulert? Sjølvsagt ikkje. Gud var, er her nå, og i framtida – samstundes. Det er ingen tidsfrist for bønJes 65,24: «Før dei ropar vil eg svara». Ropet kom etter at svaret frå Gud var gjeve. Det er aldri for seint å be.

Bønesvar. Ei sann historie om bønesvar fortald av ein 10-års gut: «Eg var på veg til hønsahuset for å sjå etter egg. På verpestaden var det jammen eitt i tillegg til reils-egget og lyste kvitt i halvmørket. «Nå blir mamma glad», tenkte eg, tok det fine, ferske egget og var på veg opp frå løa med det. Det var så godt å halda i og så fint å hipsa opp og ta igjen i handa. Handa var likevel litt ufri. Det var jo eit egg. Men, tenkte eg, hadde det vore ein stein, ville eg kunna hipsa det høgt opp og ta hys utan den minste fare for å mista det. Eg let som det var ein stein og kasta det litt høgare. Og så endå høgare. Men då vart eg fælen, det var jo likevel eit egg – handa stivna og egget datt rett i bakkjen! Splæsj! sa det. Eg storkna i heile kroppen, sto rett opp ned og våga ikkje sjå og ba inderleg til Gud at det ikkje hadde skjedd. Men eg høyrde at det hadde skjedd og måtte sjå: Det var eit under! Egget låg uskadd i den blaute gjørma i søkket av eit hestefar. Eg lyfte egget varsamt opp or skiten, vaska det vel og bar det inn til mamma. Ho vart glad for egget, og eg sa ingenting om underet eg hadde opplevd».

 

Den manipulerande bøna.

Kan den førekoma? Er det råd?

Svartekunstene i gamle dagar med formlar i Svarteboka  var vel forsøk på å fanga  Vårherre med hans eigne ord.

Det er to døme i NT – då Peter ropte frå båten på Genesaretsjøen : «Herre, er det du, så sei at eg skal koma til deg på vatnet!». «Ja, visst er det eg, men det er ikkje di sak å gå på sjøen, - men kom berre du!»  sa kanskje Jesus med eit smil – «men det er på eige ansvar – eg har bede deg å vera i båten».  Så gjekk det som det måtte: – då Peter såg det harde veret og det hasardiøse stuntet han hadde lagt opp til –  svikta trua og motet, og han sokk ned. Det løyste ut den fortvila bøna «Herre, frels!» - som straks vart innfridd.  Han hadde ingenting ute på sjøen å gjera – anna enn for å få ei strålande oppleving å visa til.

I Matt 4,3 fortelst det om då djevelen prøvde seg med ei manipulerande freisting for den utsvelte Menneskesonen: «Er du Guds Son, så sei at desse steinane skal verta til brød!».  

Det nærliggjande svaret ville vera – «Javisst, det er inga sak: «Bli til brød!»  Og Jesus ville ha vist både for Satan og seg sjølv at han var Guds Son.

«Ver trottuge i bøna» seier Paulus. Trottug?  Når treng ein trott? Når noko er langdrygt og balesamt. Når noko krev uthald – når noko ikkje kan gjerast med eit rykk eller skippertak. Så dersom me blir motlause i våre bøneliv, kan det vera trøystefullt at Paulus erkjenner at det er eit arbeid – stundom kanskje eit slit – men det har si løn.  Luk 18,2: Den urettferdige domaren. Matt 15,22: Den kananeiske kvinna. 

Bøna kan sjåast på som eit middel til eit gode, eit åndeleg bad, eit styrkeløft og ei krafttilførsle – eit tilbod frå Gud til eit godt og fornya kristenliv.

Gå til innlegget

Verdiar -rangering - prioritering

Publisert 17 dager siden

Eg veit om ein mann midt i 80-åra som ikkje er A-4 på alle vis.

Han trur etter det som tidene viser – ikkje berre for sin eigen del – at det stundar mot ei avvikling , og at ein må leggja opp levemåten i samsvar med det.

Han er misjonsmann og ser på misjonsoppdraget som det største og viktigaste føretaket ein kan delta i. Og nå er vegane mange, og dørene står på vid vegg mange stader på fleire felt, og oppdraget har hast.

Det dreiar seg mykje om penger, og økonomisk som han er, har han rikt høve til å støtta hjelpe - og misjonsorganisasjonar med store tilskot. Saman med kona evnar dei å bidra med fleire hundre tusen i året.

Bilen hans vart lettare påkøyrd ein vinter. Sidespegelen vart skadd, og det vart ei skrape på framskjermen. Skadetaksten lydde på 12 500 kroner. Denne summen kunne han få utbetalt, og det valde han å gjera. Spegelen reparerte han med tape, og lakkskaden brydde han seg ikkje om å få utbetra. Bruksmessig var bilen like god. Men han hadde gleda av å la utbetalinga frå forsikringsselskapet gå uavkorta til takksame misjonsoperatørar og til eit ukjent antal mottakarar.

Sitt eige liv må han sjå under eit ti-års perspektiv, så han tenkjer på minnesmerke på gravstaden.  Vanlegvis set familien opp ein vakker gravstein til 15-20 000 på grava. Men det står ikkje i stil med hans syn på kostnad og disponering av kapital. Han er ein litt rustikk type, og ei blankpolert minnestøtte ville ikkje passa. Det er ikkje slik han ynskjer å bli hugsa. Difor har han funne ein naturleg stein nær heimstaden sin – ein lavdekka gråstein som vil tena føremålet og er kostnadsfritt levert.

Men – som han seier – dette vil generera over 10 000 blanke kroner og bli til meir enn 200 kinesiske biblar – til dekking av eit skrikande behov – som i sin tur kan føra til frelse for eit ukjent antal av sjeler. Ein slik tanke føler han seg vel med og gler seg over.

Mannen er bærsankar. Molter er det store, men også blå og raude bær blir hausta i bøttevis. Men han og kona kan ikkje fortæra alle dei mange kilo skogsbær, så dei vert gjevne bort til takksame slektningar og vener. Etter butikkpris rekna kjem dei heim frå marka med ein fangst på over 1000 kroner kvar gong.

 Noko å tenkja på i desse koronatider med store hjelpebehov - og mang-foldige innhaustingsavlingar kringom i verda? 

Gå til innlegget

Bilegg striden,

Publisert rundt 2 måneder siden

ver med og skap ro og fred.

Det gjeld striden om Israel og «Palestina». Det kan aldri bli noko anna enn usemje – til inga nytte. Kvifor? Fordi partane argumenterer frå heilt ulike ståstader.  Det den eine sida held for fakta vil den andre parten karakterisera som løgn og bedrag.

Dei flittige pro-palestinafolka har mange gode argument – sett frå deira ståplass og grunnsyn . Men – det er eit stort men:  Dei byggjer sin argumentasjon ut frå ein føresetnad som ikkje finst. 

NTB, NRK, TV2, Dnk og mest heile medieverda held fram si tolking av historia. Det utkrystalliserer seg i denne utsegna: «Okkupasjon, okkupasjon og ulovleg okkupasjon». Dette mantraet opptrer gjerne i artiklar, meldingar og innlegg titals gonger.  Kvifor?  For å fastslå og sementera eit utgangspunkt så urikkande at det vert eit aksiom – ei udiskutabel sanning.  Men er det det?  Kven har definisjonsmakt i ei slik mellomfolkeleg sak?

Den gjeldande folkeretten er definert ved avtalane som stormaktene gjorde for 100 år sidan i San- Remo.  Men «ingen» refererer til dei når spørsmåla om Israels råderett, busetjing og annektering er tema – for det ville stoppa all vidare krangel.  Med få unntak godtek folk dei allmenne oppfatningane som FN, EU, NRK, NTB – heile medie-apparatet brukar som premiss:   Okkupasjon, okkupasjon og ulovleg okkupasjon.

Det er pinleg, ja, skandaløst når utanriksminister Søreide i tråd med vår statsminister og leiar for utanrikskomiteen Anniken Huitfeldt i fullt alvor uttalar at «Okkupasjonen av Vestbredden og annekteringa av delar av C-området er krigstrugande og brot på folkeretten». 

Mi meining er at alle som brukar FN som sanningsvitne i slike saker har kompromittert seg og mista truverdet. For FN er så blotta for truverde at dei som har si tiltru plassert der og brukar deira resolusjonar som trusvedkjenning - og dei hundretals av resolusjonar mot Israel der dei «slår fast» - har meldt seg ut av all seriøs debatt.

Toppmålet vart vel nådd i mai 2017 då FN ved UNESCO vedtok ein resolusjon som om jødane ikkje hadde nokon juridisk eller historisk tilknytning til Jerusalem og fornekta Israels band til byen. 

Vårt utanriksdepartement protesterte ikkje. Dei historiske kjensgjerningane vart overkøyrde. I same ånd og med tilsvarande sanningsgehalt erklærte Arafat i 2000 at det «aldri hadde vore noko jødisk tempel på Tempelhøyden». Abbas har doktorgrad på at Holokaust aldri har skjedd. Buskerudsrepresentanten til Palestinakomiteen uttala nyleg:  «Balfourerklæringen og San Remokonferansen er en del av historia, ikke nåtida» 

Men desse uhyrlege påstandane og openberre løgnene blir ståande uimotsagde og etter kort tid innlemma i «verdssamfunnet» sine haldningar og argumentasjon.  At vituge folk kan delta i dette trendrytteriet og med stort engasjement støtta, forsvara og arbeida for eit slikt syn med innlegg, aksjonar, komitearbeid, boikott, opptog og demonstrasjonar – når det er basert på totalt sviktande grunnlag – er ganske ufatteleg.

Men alle medstraumsfolk har male seg opp i eit hjørne og kan for skams skuld ikkje gjera baut – det ville vera intellektuelt sjølvmord.

Kva er så sanninga om Israels «okkupasjon» av «Palestina»? Eg kan visa til ei rekkje erklæringar frå framståande juristar og statsvitarar som godtgjer at det IKKJE ER NOKON OKKUPASJON, – men eg skal nøya meg med å sitera to: Eugene Kontorovich – professor i folkerett, dokumenterer klårt og eintydig og svarar slik på spørsmålet:  «Hvorfor er Israels herredømme over Vestbredden folkerettslig gyldig?»:  «Judea og Samaria er ikke okkupert område. De er områder om Israel har suverenitetskrav på».

Alan Baker, juridisk rådgjevar i Jerusalem – tidlegare ambassadør til Canada, -  skriv i eit 10 punkts notat om Israels rettigheiter i dei omstridde områda og oppsummerer: «Følgelig har påstander fra FN, europeiske hovedsteder, organiasjoner og individer om at israelske bosetningsaktiviteter er i strid med folkeretten ikke rettslig grunnlag i det hele tatt».

Når det gjeld den ofte omtala 4. Geneve- konvensjonen, om vern av sivilbefolkninga, skriv tidlegare FN-ambassadør Dore Gold: «Israel kan med andre ord ikke være å anse som en okkupasjonsmakt i konvensjonens betydning i noen del av det tidligere palestinske mandatområdet, inkludert Judea og Samaria».

Men ein treng ikkje gå til den juridiske ekspertisen for å sjå det innlysande i sanninga om Israels «okkupasjon». Med sunt folkevit og syn på eitt auga må ein erkjenna at ingen ulovleg okkupasjon kan ha skjedd all den stund Israel i ein forsvarskrig erobra Vestbredden med Aust-Jerusalem, Judea og Samaria – eit landområde ingen andre hadde suverenitetskrav på!

Og den som sist sat med makta over territoriet var Jordan – som i fredsavtala med Israel  i 1994 fråsa seg all råderett.  Altså er det Israel som har alt dei skulle ha sagt der – og ei «annektering» burde ha blitt gjord alt i 1994.

Difor er den skammelege og usanne masinga om «okkupasjon, okkupasjon og ulovleg okkupasjon» berre eit bidrag til vidare oppvigleri, misnøye, terrorhandlingar og ufred.

                                      DET ER INGEN OKKUPASJON . 

Ta konsekvensen av det,  - bilegg striden og kom med konstruktive løysingar til gagn for både  jødar og arabarar.

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Tåkelagt
av
Liv Osnes Dalbakken
rundt 2 måneder siden / 3750 visninger
Sover heile regjeringa?
av
Lisbeth Marie Austnes
17 dager siden / 1252 visninger
Når fest blir dom
av
Kristine Sandmæl
23 dager siden / 904 visninger
Er jeg rett kalt prest?
av
Julie Schjøth-Jovik
15 dager siden / 860 visninger
Takk og farvel, KrF
av
Kristofer Olai Ravn Stavseng
15 dager siden / 662 visninger
Det viktigste er et godt arbeidsmiljø
av
Martin Enstad
27 dager siden / 572 visninger
Nei, Lægdene, vi er ikke i mot kvinner
av
Mikael Bruun
rundt 1 måned siden / 547 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere