Emil André Erstad

Alder: 27
  RSS

Om Emil André

Kommunikasjonssjef i Den norske Helsingforskomité. Politikk, bøker og menneskerettar.

Følgere

Vi som ikkje forstår Pride

Publisert 1 dag siden

Kvifor kan ikkje dei homofile snakke litt lågare om alt det der greiene sitt?

Du har sannsynlegvis høyrt det sjølv frå vener og familie: Må dei vise seg sånn fram, då? Må dei skrike og gå i tog? «Eg er mot at homofile skal diskriminerast og alt det der, men …».

Allereie her skurrar det for meg.

Eg som trakkar meir enn gjennomsnittleg i kristne miljø veit godt at desse stemmene fins. Dei seier det gjerne ikkje så høgt, men plutseleg er dei der, kviskrande og tiskande. Dei fins så visst ikkje berre blant kristne, men eg høyrer dei ofte. «Vi forstår ikkje dette med Pride, vi».


Skeivt perspektiv

Det er klart at viss oppveksten din har vore streit, venene dine er streite og du berre vankar i streite miljø, så er det kanskje vanskeleg å ha eit skeivt perspektiv på livet og samfunnet. Men kanskje vi likevel kan forsøke?

Eg er blant dei som prøver å forstå.

Og eg har forstått såpass at dei som seier at ein må kjøpe ei pakke med politiske standpunkt for å heie på Pride, dei er på ville vegar. Dei reduserer Pride til eit partipolitisk spel. Pride er noko langt større og viktigare enn kva kvar enkelt meiner om surrogati eller sexkjøpslova.

Pride er ei feiring av at kjærleik er kjærleik. Ingen er fri før alle er fri. Alt er love.


Om enkle ting

Det handlar ikkje om teologisk syn eller om du likar dei halvnakne kroppane i Pride-paraden. Det handlar om enkle ting som at homofile, lesbiske, bifile og transpersonar skal kunne leve frie liv som alle andre. Ingen skal jagast av politiet. Ingen skal diskriminerast. Ingen skal kjenne seg mindreverdige fordi dei elskar gutar framfor jenter.

Å tvihalde på ei oppfatning om at Pride «ikkje er noko for meg», bidreg til å framandgjere homofile, lesbiske, bifile og transpersonar. Det bidreg til å mystifisere heile den frigjeringsrørsla Pride-arrangementet eigentleg er. Det bidreg til polarisering, der bruer burde byggast.


Må gøyme seg

I min bransje arbeider vi med aktivistar som må gøyme seg, gå i skjul eller flykte. Berre fordi dei er gutar som likar gutar eller jenter som likar jenter.

Kanskje høyrest det framandt ut, men det er ikkje lenge sidan samfunnet vårt også var slik. Sjølv her er heime er det ikkje slik at alle endå kjenner seg fri.

Det er berre femti år sidan Stonewall-opprøret i New York, der politiet gjekk til åtak på homofile på den skeive baren Stonewall. Eit opprør som tente gnisten til den moderne homokampen.

Det er endå mindre tid sidan homofili var forbode i Norge, ved lov. Framleis er det fleire land i verda som straffar homofili med døden, enn eg kan telle på fingrane mine. Landa der homofili er forbode er langt fleire enn talet på homofile vener eg har.


Nyvunnen fridom

Er det då så rart at Pride er ein høglydt feiring av denne nyvunne fridomen mange homofile, lesbiske, bifile og transpersonar kjenner på, at det er litt skrik og skrål? Eg syns det er fint.

Sjå for deg at du tilhøyrte ein minoritet som hadde blitt kjeppjaga av politiet, utstøytt frå samfunnet og stigmatisert i tiår etter tiår. Ville du ikkje jubla litt ekstra den dagen samfunnet aksepterte deg som du er?

Eg ville kanskje til og med tatt på meg vingar med fleirfarga fjær og sprunge rundt i gatene, viss det var meg det gjaldt.

Men det gjeld òg meg. Ikkje fordi eg er homofil, men fordi det er mi plikt som utanforståande å prøve å forstå.


Ekstra refleksjonsrunde

Ingen skal tvingast til å vere tolerante. Ingen skal gå i ein parade dei ikkje vil gå i. Men vi bør krevje at alle i det minste tar ein ekstra refleksjonsrunde om kva Pride eigentleg handlar om, viss vi ser litt stort på det.

Det skuldar vi dei som endeleg er fri og dei kampane som endå står att.

Gå til innlegget

Den verkeleg raude fare

Publisert rundt 1 måned siden

Kvifor er det slik at norske politikarar med makt er meir villige til å kritisere eit norsk miniparti med kommunistisk tankegods, enn verdas største kommunistiske regime?

Dei siste vekene har vi kunne følge ein ytst interessant debatt om kommunismens plass i prinsipprogrammet til partiet Raudt. Det store spørsmålet var: Skal partiet på ytre venstre flanke halde fram med å sjå på seg sjølv som kommunistisk? Svaret frå landsmøtet i partiet vart ja, til stor og rettmessig kritikk frå nesten alt som kunne krype og gå av kommentatorar og synsarar.

Mange slengte seg på med treffande analysar av kommunismen og dei forferdelege konsekvensane denne ideologien har ført til opp gjennom historia. Drap på millionar, tvangsarbeid, grov undertrykking. Mest treffande var Bernt Hagtvet når han skreiv: «Å si at kommunisme er en retningsgivende impuls i dagens politiske klima er å assosiere seg med de verste folkemorderiske regimer og tankemønstre i historien». Det er ikkje akkurat ei historie av hundre blomstrar som blomstrar og hundre tankeretningar som stridast, slik Mao formulerte det.

Det vart ein befriande debatt om menneskesyn og ideologi, ikkje akkurat kvardagskost her på berget.

Men så skjedde det noko som skulle avsløre at ein del av som engasjerte seg, ikkje meinte eit ord av det dei sa.

For plutseleg - så plutseleg at berre den kinesiske handelsforeininga i Norge hadde fått det med seg og nesten ingen menneskerettsorganisasjonar fekk tid til å områ seg - kom det prominent besøk til Norge. Det kinesiske kommunistpartiet sende sin tredje mektigaste person for å besøke oss, formannen for den kinesiske Folkekongressen Li Zhanshu. To stortingsrepresentantar som hadde påskriften «fridom» på T-skjorta si, skrive med kinesiske teikn, slapp ikkje inn i Stortinget. Eit lite ord som vert nytta flittig i Stortinget, særleg i mai, vart plutseleg oppfatta som ein tryggleikstrussel og provokasjon.

Kanskje kom besøket i stand for å vise kor godt forholdet mellom Kina og Norge no har blitt, ettersom Norge på tru og ære har lova å ikkje offentlege kritisere Kina etter fredpristildelinga til Liu Xiabo i 2010. Ikkje mange dagane etter besøket blei det i alle fall tydeleg at Norge fekk betalt for den lydige stillheita: Norge og Kina inngjekk ei ny avtale om eksport av laks.

Det var nesten som besøket frå den kinesiske formannen føregjekk i eit heilt anna land enn det landet som omtrent samstundes debatterte Raudt sitt prinsipprogram med den største innleving og iver. For når kinesarane kom, vart det tyst. Ikkje om det knøttlille norske kommunistpartiet, men om det kinesiske. Spesielt vart det stille frå dei partia som hadde hatt den største ideologiske motstanden mot den kommunismen Raudt kviskra om at dei ville ha.

Forskjellen på Kina og partiet Raudt er kanskje at Raudt ikkje er «et av våre største vekstmarkeder», som fiskeriminister Harald T. Nesvik uttalte i forbindelse med den nye eksportavtalen. Då blir det kanskje lettare å sjå bort ifrå at Kina er eit av verdas verste diktatur, så lenge laksen er flyt fritt. Det opplevast kanskje betre å hamne i fengsel for å skrive meininga si i avisa eller på sosiale medier, viss ein veit at ein kan ete norsk laks i fengselskantina. Norsk laks er jo ikkje autoritær.

Og så kan norske politikarar lette på samvitet sitt ved å heller kritisere Raudt, partiet med ein representant i Stortinget, for deira autoritære trekk.

For kva var det eigentleg vi var redd for med den kommunismen Raudt står for?

Var det at Raudt skulle innføre eit «Storebror ser deg»-samfunn som kontrollerer innbyggarane i Norge så sterkt at styresmaktene nesten har oversikt over kva alle nordmenn tenker?

Var det at Raudt ville sende alle minoritetar og annleistenkande i såkalla «skuleringsleirar», for å lære seg å bli gode kommunistar?

Var det at dei ville sette uavhengige journalistar i fengsel?

Var det at dei ville sørge for at folk som kritiserte dei plutseleg forsvann?

Var det at dei ville stenge internett for alle moglegheiter til å kritisere dei?

Var det at dei ville bruke norsk utanrikspolitikk til å kneble frie og demokratiske stemmer også i andre land?

Då kan det vere godt å tenke på at det heldigvis ikkje er slik i Norge. Det er kanskje litt verre å tenke på at Kina nok er ein større trussel for at det ein gong kan bli slik, enn det Raudt er. Men pyttsann.

Det er forskjell på folk. Og på kommunistparti.

Gå til innlegget

Eit Europa verd å forsvare

Publisert 3 måneder siden

Er det Festning Europa eller den store respekten for menneskerettane vi europearar ønskjer å bli hugsa for?

Vi må forsvare oss! Vi må verne om verdiane våre! Europa først! Omtrent slik går fleire av verselinjene i dei høgrepopulistiske kampropa, som for tida vert utbasunert i demonstrasjonstog over heile kontinentet. Høgrepopulismen er blitt så sjølvsikker at den ikkje lar seg stoppe av fakta og motargument. Den er triumferande faktaresistent – og latterleg sjølvmotseiande. Forholdet den har til menneskerettane er ein god illustrasjon på nettopp det.

For kva er det eigentleg høgrepopulistane vil forsvare i Europa, som desse ikkje-vestlege innvandrarane visstnok vil frårøve oss? Av ein eller annan grunn er det ikkje dei innarbeidde og stålsterke menneskerettsinstitusjonane eg får først opp i pannebrasken når eg tenker på høgrepopulismens fanesaker.

Naudsynt jordsmonn

Det er jo ikkje høgrepopulistane som ropar at vi må trå til for å styrke menneskerettane i Europa. At vi må gjere det vi kan for å reversere dei autoritære trekka som breier om seg i fleire europeiske land. At vi bør auke støtte til sivilsamfunnet og uavhengige journalistar, for å sikre eit naudsynt jordsmonn for ytringsfridomen. Det er jo ikkje noko av dette høgrepopulistane snakkar om.

Tvert om er høgrepopulistar over heile kontinentet – òg dei som held hus i Norge – opptekne av å svekke dei grunnleggande menneskerettane. Det er ikkje småtteri vi snakkar om: Dei vil bryte ned og øydelegge dei felles gjerdestolpane vi har sett opp for korleis vi skal behandle kvarandre. I Norge har dei til og med fått gjennomslag for at det skal vere offisiell norsk politikk å ville reforhandle internasjonale menneskerettskonvensjonar.

Den eineståande stillinga

Men ser ikkje folk kor komisk dette er? Dei som vil forsvare Europa, er dei same folka som står i fremste ned for å bryte ned det som er unikt med Europa – den eineståande stillinga menneskerettane har her. Ingen annan stad i verda er statane sterkare forplikta på å respektere menneskerettane enn det statane som er tilknytt Europarådet og Den europeiske menneskerettsdomstolen er. Det er desse stolte institusjonane som gjer Europa så fritt og så attraktivt.

Dei som er høgrepopulismens fremste offerlam – flyktningane, asylsøkarane og migrantane – er langt betre til å forstå kva som bør kjenneteikne Europa, enn det høgrepopulistane er. Dei ser fridomen vår. Dei ser det sterke vernet alle menneske i Europa har mot urett og overgrep. Dei ser at vegen hit ikkje har kome utan omkostningar i form av blodige slag mellom europeiske naboland, omsynslause diktatur og deira fangekjellarar.

Sterkt press

Vi europearar burde ikkje vere i tvil om kva Europa som er verd å forsvare, og då er det ikkje Festning Europa eg tenker på. Vi ser korleis Europarådet til dømes er utsett for sterkt press frå nokre av sine autoritære medlemer, som Russland, Aserbajdsjan og Tyrkia.

Europarådet. EU. Den europeiske menneskerettsdomstolen. Organisasjonen for sikkerheit og samarbeid i Europa (OSSE). Det er desse institusjonane som er del av det Europa som er verd å forsvare. Sjølv om desse institusjonane har ei stolt historie, er dei sårbare for undergraving som kan svekke arbeidet for demokrati og menneskerettar. Demokrati og menneskerettar.

Vi ser korleis spesielt Russland trugar og manipulerer Europarådet gjennom trugsmål om å slutte å betale kontingenten sin.

Styrke institusjonane

I staden for å bruke denne våren på å diskutere om menneskerettane er ein god idé, burde vi bruke tida på å diskutere korleis Norge og andre venlegsinna land kan jobbe for å styrke dei institusjonane som gjer Europa til det kontinentet der menneskerettane har det sterkaste vernet i verda.

Vi kan ikkje omskrive Europa for å forsvare Europa. Utan ideane om fridom og grunnleggande absolutte menneskerettar og institusjonane som beskyttar desse ideane, har vi lite. Det er denne kampen som treng festningsvern, ikkje yttergrensene i Middelhavet. For utan desse ideane, prinsippa og ideala er det ikkje noko Europa verd å forsvare.

Gå til innlegget

Karta teiknast på ny

Publisert 5 måneder siden

Vi må ikkje vere naive og tru at fridomen vår er immun mot autoritære krefter.

Då eg vaks opp på 1990-talet, var det ein gryande optimisme på demokratiets vegne som prega oss. Eg hugsar korleis lærarane på skulen heile tida måtte oppdatere karta sine, fordi dei viste ei utdatert verd. Utdatert på den positive måten, der endringane stort sett berre gjekk i retning av meir demokrati og meir respekt for grunnleggande menneskerettar.

Les også: Flere kristne blir forfulgt

Intensivert forfølginga. 

Det kan hende lærarane til sonen min må oppdatere sine kart også, når han byrjar på skulen til hausten. Men det er i så fall endringar av den negative sorten. For eksempel kan det hende at lista over liberale demokrati i Europa ikkje vil vere like lang om tre eller fem år, som den var i fjor? Det er mykje som tyder på at endringane i negativ retning vil halde fram.

Det er etter kvart velkjent at Ungarn dei siste åra har fått ein kraftig forverra menneskerettssituasjon. Styresmaktene har intensivert forfølginga av uavhengige grupper blant sivilsamfunnet og opposisjonelle, noko som har ført til at vanlege ungarske borgarar er blitt meir forsiktige med å uttale seg om politiske emne i offentlegheita. Det sentraleuropeiske universitetet vart regelrett kasta ut av Budapest.

Mørke skuggar. 

I Polen veit vi at styresmaktene sitt arbeid med å svekke og underminere rettsstaten og menneskerettane heldt fram med full styrke i 2018, og sannsynlegvis også i 2019. Det høgrepopulistiske regjeringspartiet og dets leiar Jaroslaw Kaczynski er på veg til å ta Polen i klar autoritær retning.

Demokrati- og menneskerettssituasjonen blir stadig verre også i andre EU-land. Grunnleggande rettar vi lenge har tatt for gitt blir tatt frå vanlege borgarar i Slovakia, Slovenia, Bulgaria, Romania og Tsjekkia. Eksempelvis har drapa på gravejournalisten Jan Kuzak i Slovakia og Daphne Galizia på Malta kasta mørke skuggar over pressefridomen i hjartet av Europa. Det er skitskummelt.

I ei slik verd, der tilsynelatande liberale demokrati ser ut til å rakne i sømmene, er det grunn til å vere på vakt overfor alle innskrenkingar i grunnleggande fridomar. Det er grunn til å passe seg for alle illiberale haldningar og trekk. Det er grunn til å lytte når FN og andre internasjonale aktørar tar bladet frå munnen og ropar varsku.

Les også: Rapport om krigsforbrytelser som «råtner i en skuff i New York» må bli tatt fram, ber fredsprisvinner. Vi har begrenset kapasitet, sier utenriksministeren.

Nører opp om frykt. 

Nettopp det skjedde førre veke, og reaksjonen frå norske politikarar var ikkje oppløftande. «I Europa er det blitt et fiendtlig politisk klima. Uansvarlige og skruppelløse politikarar nører opp om frykt for flyktningar og migranter, for å manipulere veljarar». Kraftsalven kom frå FN sin høgkommissær for flyktningar, Filippo Grandi, på tampen av eit besøk til Norge førre veke.

Få norske politikarar reagerte på utsegna, utanom Frp sin innvandringspolitiske talsmann Jon Helgheim. Det vanlege i slike kontroversielle saker er at politikarar svarar på spørsmål frå media, men VG kunne opplyse at Helgheim sjølv tok kontakt med dei for å servere følgjande bodskap:

«Han (Filippo Grandi) framsto som en typisk FN-pamp uten bakkekontakt. Han henger ut europeiske og norske politikarar som vil begrense innvandring. Han fremstiller vår politikk som umoralsk, på en måte som jeg er sjokkert over (…). Det er hårreisende å komme til Norge og gi instrukser for hvordan vi skal diskutere. Jeg vil ha meg frabedt å bli belært på en kunnskapsløs og spekulativ måte (…)». Dette til tross for at Grandi ikkje nemnte Frp eller andre høgrepopulistar ved namn i sin kritikk.

Del av oppskrifta. 

Den knallharde tonen mot FN og andre internasjonale aktørar er ein del av oppskrifta dei illiberale og autoritære kreftene nyttar i sin strategi. Det er ikkje rettferdig mot Helgheim å sei at han er ein del av slike krefter, men då bør også han og andre politikarar slutte å skape eit inntrykk av at dei er det.

For i ei tid der autoritære krefter breier om seg, er det ingen grunn til å tru at dette fenomenet ikkje kan kome til Norge.

Les også: USA har siste uken hatt gjennombrudd i fredssamtaler med de afghanske islamistene i Taliban. Donald Trumps store mål er å trekke USA ut av landets lengstvarende krig.

Gå til innlegget

Pessismismen er nyttelaus

Publisert 6 måneder siden

Det er enkelt å fortelle sørgelege historier om veksande utfordringar for menneskerettane i verda. Det er langt meir nytte å finne i verktøy som kan løyse utfordringane.

Det er lett å bli motlaus på veg inn i det nye året. Demokrati og menneskerettar er under press i store delar av verda. Det er lett å sjå seg blind på elendigheita. Det kan derfor vere meir nyttig å sjå på nokre lysglimt frå året som var:

– I Malaysia vart dødsstraff avskaffa. Det er ein trend vi ser i store delar av verda at denne menneskerettsfiendtlege ordninga vert stadig meir stigmatisert.

– I India vart homofili avkriminalisert. Det er mange ting som går i feil retning i India, men akkurat dette er eit viktig steg i riktig retning.

– I Armenia såg vi ein revolusjon utan vald som førte til frie val. Valfusk og korrupsjon er erstatta av framtidsoptimisme.

– Stadig fleire land forbyr å produsere bomber som spreier ein sverm av mindre bomber over eit stort område, såkalla klasebomber. Det er derfor blitt dårleg business.

– I Usbekistan såg vi korleis det brutale diktaturet – ein av verstingane når det gjeld bruk av tortur, mangel på pressefridom og sensur – har tatt viktige skritt i retning av reformer. For eksempel har delar av barnearbeidet i landet blitt avskaffa.

– I Etiopia ser vi korleis landet har tatt store demokratiske framsteg i 2018, med lauslating av politiske fangar, oppheving av unntakstilstand og planlegging av endre grunnlova for å innføre tidsavgrensingar for kor lenge ein statsminister kan sitte.

Les også: Disse etiske debattene vil prege 2019

Nitid arbeid.

Felles for desse gladsakene er at ingen av dei har kome av seg sjølv. Det er resultat av nitid arbeid over mange år. Det er ikkje slik at positive endringar kjem av seg sjølv. Dei kjem heller ikkje av at vi lar pessimismen ta over. Endringar til det gode for menneskerettar og demokrati kjem berre viss vi fokuserer på korleis vi kan styrke desse rettane.

Det er mange måtar å sjå menneskerettskampen på.

Vi kan tenke at menneskerettar er noko som kjem seinare, og at folk berre må akseptere å leve med menneskerettsbrot så lenge dei opplever økonomisk utvikling. Dette er ein utbreidd tanke både i og om Kina.

Eller så kan vi tenke at menneskerettar er universelle, ukrenkelege og absolutte, og derfor skal gjelde for alle menneske til alle tider. At det berre handlar om å finne metodane, verktøya og ideane som kan styrke menneskerettane. Det er den tankegangen eg og mange andre jobbar etter.

Eg trur det er den vi bør bruke mest tid på – også i år.

Slepp unna. 

I 2019 er det tydeleg at vi framleis manglar viktige verktøy i kampen for å stanse menneskerettsbrot. Det er framleis for lett for menneskerettsforbrytarar i mange land å sleppe unna utan straff og ansvar. Her har vi framleis eit stort arbeid å gjere i mange år framover.

For kva skjer eigentleg med dei personane som er ansvarlege for særs grove brot på menneskerettane? I mange tilfelle skjer det lite. Dette er personar ansvarlege for tortur, forsvinningar, utanomrettslege avrettingar, valdtekt, slaveri eller menneskehandel. I mange tilfelle kan personar som er ansvarlege for slikt framleis reise fritt i mange land. Dei kan ha bankkontoar, eigedom og andre gode i mange land utanfor heimlandet.

Les også: USA og Israel har forlatt UNESCO

Strenge sanksjonar. 

Det er mange gode grunnar til at slike menneske bør leggast under strenge sanksjonar. Derfor er det verd å nemne ein annan god nyheit frå 2018, då EUs ministerråd 10. desember vedtok eit nederlandsk forslag om å etablere ei EU-ordning for menneskerettssanksjonar.

Menneskerettssanksjonar er eit slikt godt verktøy som trengs i kampen mot undertrykking. Det er snakk om sanksjonar som berre vil ramme personar som ikkje er blitt gjort ansvarlege for sine overgrep, det vil vere snakk om ei global ordning, som ikkje er retta mot nokon stat eller sivilbefolkning.

USA, Canada, dei baltiske landa og Storbritannia har allereie slike ordningar. Norge har det ikkje.

Kanskje kan vi håpe at når vi skriv oppsummeringa om 2019, så er eit av punkta at Norge vil innføre ei ordning med menneskerettssanksjonar? Eg håpar det.

Les også: I løpet av seks års tid vil India gå forbi Kina i folketall og bli verdens mest folkerike land. 

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere