Emil André Erstad

Alder: 28
  RSS

Om Emil André

Kommunikasjonssjef i Den norske Helsingforskomité. Politikk, bøker og menneskerettar.

Følgere

Eit ansvarslaust Europa

Publisert rundt 1 måned siden

Altfor lenge har europeiske leiarar stått og sett på krisa som no utspeler seg mellom Tyrkia og Hellas. Det er ikkje berre flyktningane som tapar. Vi tapar på det alle saman.

Det måtte berre skje ein dag.

Dei siste åra har Tyrkia husa kring fire millionar flyktningar. Vi har sett det. Vi har visst det. Alle som har vore i Tyrkia har opplevd det. Det er enormt mange flyktningar, sjølv i eit så stort og folkerikt land som Tyrkia. 3,7 millionar frå Syria.

Det måtte jo berre skje ein dag, at tyrkarane bestemte seg for at nok er nok.

Erdogan spøker ikkje

Ein må gjerne kalle Tyrkia si avgjerd om å opne grensene til Europa for flyktningane for eit spel. Det er mykje som tyder på at president Recep Tayyip Erdogan brukar flyktningane i dette spelet.

Kanskje prøvar han å få europeiske allierte til å forstå alvoret i kva som kan skje viss Idlib-provinsen i Syria fell i hendene på den syriske despoten Assad og hans russiske allierte. Han ønsker nok EUs støtte i den siste fasen av krigen i Syria. Men det er vanskeleg å vite noko sikkert om dette.

Han har sagt at målet med å opne grensene til Europa for dei syriske flyktningane, er at Europa også skal «få dele byrda» av flyktningsituasjonen. Han seier at han i månadsvis har fortald sine europeiske kollegaer at viss ikkje Europa byrja å ta sin del av ansvaret, ville han opne grensene. «Dei trudde eg spøkte», seier han til tyrkisk media.

Ein treng ikkje vere europeisk statsleiar for å ha forstått at Erdogan neppe spøkte. Alle som kan sjå må ha sett denne krisa kome.

Brikker på eit brett

Kor lenge skulle Europa betale seg bort frå flyktningkrisa, ved å la Tyrkia stå nesten åleine i handteringa av den enorme syriske flyktningbefolkninga mot å betale milliardbeløp til Tyrkia? Det er ikkje berekraftig. Det er ikkje mindre framandfrykt og rasisme i Tyrkia enn det er i resten av Europa. Det er ikkje mindre press på økonomi og arbeidsmarknad der. Bustader veks ikkje på tre, der heller. Tolegrensa for eit land går ein plass. Den tyrkiske økonomien er i krise.

Det er likevel hjarteskjerande å sjå korleis dei syriske flyktningane atter ein gong er blitt brikker i det internasjonale sjakkspelet som kallast politikk. Både den tyrkiske presidenten og europeiske statsleiarar ser ut til å spele med desse brikkene, som om desse menneska berre er brikker på eit brett. Grenser opnast og stengast som om dei var sluser med vatn, utan omsyn til skjebnane og liva som må leve i elendigheita.

At menneske blir reduserte til brikker i eit slikt spel er nettopp det menneskerettane skal forhindre.

Historiske assosiasjonar

Det er meldt at den greske kystvakta har forsøkt å senke båtar med syriske flyktningar på veg over frå den tyrkiske kysten til dei greske øyene. Det vert skote med tåregass medan flyktningane prøver å klatre over piggtrådgjerda. Det gir historiske assosiasjonar. Hellas har sagt nei til å behandle asylsøknadane frå syriske flyktningar. Det er brot på den internasjonale flyktningretten.

Men Hellas og Tyrkia føler seg nok ikkje forplikta til å halde seg til folkeretten, som også omfattar flyktningkonvensjonen, når resten av Europa står ansvarslaust handlingslamma og ser på.

Ja, det er skremmande å sjå korleis frykta for den framande syraren har forandra europeiske land til utklekkingsfabrikkar for høgreradikale rørsler. Vi kan ikkje ta imot flyktningane for det toler ikkje landa våre, seier dei ansvarslause politikarane. Men det er ikkje sånn at alternativet er noko betre.

Alle tapar

No når Europa tilsynelatande har bestemt seg for å gjere ingenting anna enn å bygge opp grensevernet, og å la Hellas og Tyrkia handtere flyktningane på eiga hand, er det ikkje berre flyktningane som tapar på det. Vi tapar på det alle saman.

Dei internasjonale reglane, flyktningkonvensjonen og dei grunnleggande menneskerettane, er laga for at verda skal fungere. For at institusjonane skal fungere. For at landa våre skal fungere.

Men dei fungerer ikkje utan internasjonal solidaritet. Viss kvart land skal stå på si eiga tue og sjå på at dei andre bukkar under for presset, er det det internasjonale fellesskapet som kjem tapande ut i andre enden. Det er institusjonane våre, dei felles spelereglane, som vert skadde.

Neste gong er det kanskje ikkje flyktningkonvensjonen som er utfordringa. Kanskje er det havretten. Kanskje er det andre delar av folkeretten. Og kanskje er det Norge som står åleine med presset medan resten av verda står ansvarslaust og ser på.

Gå til innlegget

Tid for menneskerettar

Publisert 2 måneder siden

Erna Solbergs nye regjering gjer det mogleg for Norge å bli endå tøffare på vegne av menneskerettane.

Det internasjonale menneskerettssystemet og den internasjonale rettsordenen det er ein del av er under hardt press. Kina, Russland og ei rekke andre statar utfordrar sjølve grunnvollene som ligg til grunn for menneskerettane og demokrati, ikkje berre innan sine eigne landegrenser, men også langt utanfor.

Resolutt handling

Også i mange demokratiske statar fins det utviklingstrekk og rørsler som bidreg til å sette menneskerettane under ytterlegare press. Den autoritære tendensen er sterk i land som tidlegare var underlagt kommunistiske diktatur, og der vi no ser at EU-medlemskap ikkje har vore nok til å hindre ei markant tilbakegang i det vi tidlegare såg på som konsoliderte demokrati. Utvikling i blant anna Polen, Ungarn, Romania, Bulgaria og Slovakia, er spesielt urovekkande.

Det er behov for resolutt og konkret handling frå demokratiske statar si side. Vi må gjere det vi kan for å sikre demokratiet i Europa. Norge må samarbeide med likesinna land for å styrke respekten for dei grunnleggande fridomane, lovstyre og respekt for minoritetane sine rettar; både seksuelle, etniske og religiøse minoritetar.

Meir offensiv regjering

Vi som arbeider med menneskerettar ønsker oss tydelegare og klarare norske posisjonar i menneskerettsspørsmål internasjonalt, og ein markant vilje til å iverksette og følge opp menneskerettane nasjonalt.

Det positive med at Erna Solberg no har fått ei ny regjering, er at det kanskje kan gi ny giv til Norges arbeid med menneskerettane både nasjonalt internasjonalt. Kanskje kan den nye regjeringa bli endå tydelegare og meir offensiv enn regjeringa var då Framstegspartiet var ein del av den.

Her er fire heilt konkrete forslag til kva Erna Solberg si regjering bør prioritere det neste halvanna året fram mot valet:

Demokratiprogram

1. Etabler eit europeisk menneskerettsprogram:

Det største og mest konkrete behovet handlar om å støtte aktørane som står fremst på barrikadane for menneskerettane i Europa. Vi meiner det bør etablerast eit eige norsk demokratiprogram som handlar om å støtte sivilsamfunnsaktørar og institusjonar som arbeider for demokrati og menneskerettar i europeiske land.

Lovbrot

2. Bidra til straff for dei verste menneskerettsforbrytarane:

Norge bør auke kapasiteten sin til å etterforske og rettsforfølge internasjonale lovbrot. Norge har allereie ei lovgjeving som gjer det mogleg å etterforske og rettsforfølge internasjonale kjernebrotsverk som folkemord, brotsverk mot menneskeheita og krigsforbrytingar – sjølv om desse brotsverka fann stad i utlandet og norske borgarar ikkje var direkte involvert.

Spørsmålet er kome høgt på dagsorden dei siste vekene etter at Framstegspartiet valde å gå ut av regjeringa, etter at Norge henta heim ei kvinne med relasjon til terrororganisasjonen IS og hennar to born. Denne og liknande saker bør gje momentum til arbeidet med å etterforske og rettsforfølge internasjonale brotsverk.

Overgrep

3. Få fortgang i arbeidet med menneskerettssanksjonar:

Noko av det beste med heile Granavolden-erklæringa – som framleis skal vere grunnlaget for den nye regjeringa – var den viktige formuleringa om at regjeringa vil «utrede hvordan Norge, som del av en felleseuropeisk løsning, kan bidra til utvikling av et sanksjonsregime mot personer for grove brudd på menneskerettighetene». No er det ingenting å vente på, for EU har allereie bestemt seg.

Menneskerettssanksjonar handlar rett og slett om at vi ikkje kan vere passive tilskodarar når det gjeld dei verste overgrepa. Vi må sikre reaksjonar mot dei som står bak overgrep som tortur, utenomrettslege henrettingar, forsvinningar og andre grove brot på menneskerettane.

Asyl

4. Skap ei naudhamn for menneskerettsforsvarar i Norge:

Mange stader blir menneskerettsforsvarar forfølgd, fengsla, truga og til og med drepne. Ikkje minst rammast kvinner og miljøaktivistar som kjempar for menneskerettane mange stader. Det er derfor behov for ordningar som tilbyr dei mellombels opphald i trygge land, slik at dei kan halde fram verksemda si trass motstanden dei møter.

Det handlar om noko av det viktigaste som fins i politikken, nemleg å sikre menneskeverd i den store kampen mellom kva system som skal styre verda.

Gå til innlegget

Prudentia heller enn Fru Justitia

Publisert 4 måneder siden

Det er heilt greitt at Fru Justitia er blind, men politikarane kan aldri bli likegyldige.

«Lova må vere lik for alle». Slik er det fleire som reagerer på at heidersfolka Arne Viste og Gunnar Stålsett etter alt og døme må i fengsel.

Det vert sagt at Fru Justitia – rettferdsgudinna i romersk mytologi – er blind. Ho vert ofte portrettert gjennom bilete og statuar med bind for augo, medan ho held ei balansevekt i den eine handa og eit sverd i den andre. Ho symboliserer domstolar, rettsvesen og jus. Ho lyser rettferd.

Likegyldigheit utan grenser

Det var keisar Augustus som introduserte denne skapningen til den romerske gudeverda, kanskje med mål for auget om å få skikk på obsternasige undersåttar. I dag er det mange som ser på lovene slik fru Justitia gjer: Som om lova er ein moralsk storleik som aldri bør utfordrast eller stillast spørsmål ved. Ho ser berre lova, ikkje samfunnet og menneska som lever under lova.

«Norsk lov kan ikkje setjast til side fordi to personar bryt lova med viten og vilje», skreiv Bergens Tidende i ein leiarartikkel førre veke og tok dermed på seg Fru Justitia sitt bind for augo, dei også.

Vel, meir passivt og konservativt kan det neppe seiast. Ta dei lovene du får og hald kjeft, liksom. Likegyldigheit utan grenser. Heldigvis har vi ein stad i dette landet der det er fullt ut lovleg å utfordre lovene, ein stad som til og med lagar lover: Stortinget.

Ikkje godt argument

Det som blir verkeleg absurd er når folk som sit i denne forsamlinga, som får klekkeleg betalt frå fellesskapet for å meine ting, vedta og forbetre lovene våre, latar som om dei ikkje kan gjere noko frå eller til. «Lova må vere lik for alle», er ikkje eit akseptabelt argument frå ein stortingsrepresentant eller statsråd som når som helst kan sette i verk prosessar for å endre lova – og som gjer det i sak etter sak mange gonger i løpet av eit år.

Kanskje burde fleire av dei få auge på skikkelsen som ofte opptrer i par med Fru Justitia, og som har ein meir open livsfilosofi: Nemleg ho som på latin kallast Prudentia.

Ein spegel

Prudentia har for det første ikkje bind for augo. Det er kanskje regel nummer ein for politikarar. Prudentia er personifiseringa av dyd. Karaktereigenskapen som påverkar moralske haldningar og handlingar. Prudentia er også menneskerettane, som ikkje berre er ein del av norsk lov, men også ei haldning til menneske. Ei haldning om at alle menneske har ein verdigheit som må respekterast: Papirlaus eller ikkje.

Ho held opp ein spegel, slik at vi kan sjå oss sjølv i den spegelen og få sjølvbevisstheit. Ingen kan sjå inn i spegelen til Prudentia og halde fram med å vere likegyldige. I den andre handa held ho ofte ein slange, som skal symbolisere visdom og klokskap.

Heldigvis har vi folk som Arne Viste og Gunnar Stålsett som ser i spegelen hennar. Folk som ikkje slår seg til ro med at Fru Justitia er blind, eller som meiner at lovverket vårt til ei kvar til reflekterer forskjellen på rett og gale. Viste og Stålsett har andre moralske autoritetar i livet sitt enn Fru Justitia, som fortel dei at på punktet om arbeidsløyve for ureturnerbare og papirlause menneske, er lova gal.

Moralsk karakter

Ein stat skal ikkje bevisst halde folk utanfor arbeidslivet, slik Norge gjer med dei ureturnerbare og papirlause menneska. I mange tilfelle kan sivil ulydigheit vere naudsynt. Eit demokrati treng også denne forma for trass. Det er ein del av dei måtane makta kan utfordrast på.

Eit demokrati der fleirtalet styrer og alle følger dei demokratiske prosedyrane utan å stille spørsmål, er ikkje nødvendigvis eit sunnheitsteikn. Vi treng også folk som lyttar til Prudentia meir enn Fru Justitia.

Viste og Stålsett må nok uansett i fengsel, fordi nye lover ikkje kan få tilbakeverkande kraft. Kanskje fører det til at politikarane i framtida ikkje vil svare passivt at «lova er lik for alle» når folk vert sende i fengsel for å vise nestekjærleik med medmenneska sine.

Det er lov å vise moralsk karakter. Kanskje fleire av oss kan sjå i spegelen til Prudentia og sjå kva vi ser?

Gå til innlegget

Kor er våre Berlinmurar?

Publisert 5 måneder siden

Det kostar ingenting å sei noko fint om noko dramatisk som skjedde for 30 år sidan – med mindre det får konsekvensar for politikken og handlingane i dag.

Sjeldan blir det brukt så fine og store ord som når jubileet for ei historisk hending skal markerast. Slik var det også då markeringa for Berlinmurens fall fann stad førre helg. Det vart brukt ord som «vidtfavnende frihetsutvidelse» og «ideene som demokratiet bygger på». Men kor mykje er orda verdt, viss dei ikkje viser seg att i den praktiske politikken?


Politikar-patos

Det slo meg då eg såg feiringa i Berlin, og korleis nær sagt alle politiske leiarar kom med patosfylte kommentarar om betydinga av murens fall. Kor mykje kosta det desse politikarane å sei desse tinga tretti år etter? Lite. Og kvifor fekk dei det til å høyrast ut som om fridomskampen var ferdig utkjempa då Berlinmuren fall?


Ikkje berre framgang

Erna Solberg skreiv i eit lesarinnlegg i Bergens Tidende med den originale tittelen «Vi kan aldri ta friheten for gitt».

Det er nærliggande å tenke på historia som ei lineær utvikling, frå a til b, der kvart år, tiår og hundreår tar oss nærare eit samfunn med større likskap, meir rettferd og betre levekår. At verda er betre no, enn i går. At det samfunnet som foreldra våre vaks opp i, var verre enn det samfunnet borna våre blir ein del av.

Jo, det er gjerne sant. Samstundes er det heilt usant for mange. Det er framleis millionar av menneske verda over som lever vanskelegare, meir urettferdige og meir brutale liv enn dei gjorde i går, i fjor eller for ti år sidan. Som opplever meir undertrykking, mindre demokrati og færre grunnleggande menneskerettar enn dei gjorde før.


Uighurane

Det er ikkje vanskeleg å kome på eksempel som viser det. På personar som med liv og smerte og erfaring på dagleg basis ser at fridomen aldri kan takast for gitt.

Ta den kinesiske minoritetsgruppa uighurane, til dømes. Dei siste åra har dei opplevd ekstreme menneskerettsovergrep. Overgrepa har tiltatt i omfang og brutalitet, slik at vi må bruke stygge historiske parallellar for å samanlikne dei med overgrep frå fortida. Det er jo ikkje så lett å forstå at det i vår tid framleis fins konsentrasjonsleirliknande «skuleringsleirar» i eit land Norge nyleg teikna frihandelsavtale med.

Kanskje er den kinesiske undertrykkinga av uighurane ein av vår tids Berlinmurar? Kor finn vi oss i forsøket på å rive den ned?


Sentral-Europa

Ta befolkninga i Sentral-Europa. Dei som i tida rundt Berlinmurens fall nedkjempa sine eigne kommunistdiktatur, men som no opplever at illiberale og autoritære politikarar på nytt øydelegg rettsstaten, kveler den frie pressa og knuser opposisjonen. Kva gjer vi for å snu utviklinga? Seier norske styresmakter klart nok ifrå?

Kanskje er den autoritære utviklinga i Ungarn, Polen og Sentral-Europa vår tids Berlinmurar, og kanskje bidreg den til å bygge nye fysiske murar?


Flyktningar

Ta alle dei millionar av menneske i verda som framleis lever liva sine på flukt. Dei som endar liva sine på botnen av Middelhavet eller i fryserommet på ein trailer, fordi mange land har brukt tida etter Berlinmurens fall på å bygge nye murar.

Kanskje er den brutaliserte innvandringspolitikken i mange vestlege land med på å gjere liva til mange menneske vanskelegare enn det Berlinmuren i si tid gjorde med mange menneske sine liv?

Erna Solberg har rett i at vi aldri kan ta fridomen for gitt. Spesielt vanskeleg blir det når politikken land som Norge fører, bidrar til å bygge nye murar. Då blir det endå vanskelegare for folk å ta fridomen for gitt.


Kampen har knapt begynt

Berlinmurens fall var ei hending av stor historisk betyding, utan tvil. Men dei menneska som kraup over muren den kvelden 9. november 1989 tenkte nok ikkje at murens fall skulle bli ei kvilepute for framtidige politiske leiarar. Endå mindre tenkte dei vel at politiske leiarar i framtida skulle finne på å bygge nye murar.

Best sa kanskje den tyske rikskanslaren Angela Merkel det: «Den globale kampen for frihet er ikke over». Nei, den har knapt begynt.

Vi har så lett for å tenke på verdiane demokrati og menneskerettar som noko openbert. Noko sjølvsagt. Noko innlysande.

Ein skal ikkje snakke med mange menneske eller bevege seg langt uti periferien før ein oppdagar at det slett ikkje er sant. Merkel sa at «verdiene som Europa er grunnlagt på, de er alt annet enn åpenbare».

Nokre vil alltid bygge murar. Historia lærer oss at dei ikkje vil vinne, sjølv om dei kan skape undertrykking i generasjonar før dei vert rivne ned.

Gå til innlegget

Den livsfarlege kristennasjonalismen

Publisert 6 måneder siden

Ut med nestekjærleik. Inn med fiendtlegheit. Det er «suksessoppskrifta» bak den polske kristennasjonalismen.

«I Polen dør kristendommen».

Orda kjem frå fader Ludwik ­Wisniewski, og er henta fram i den f­erske Polen-boka til Ingrid Brekke, Aske og diamanter.

Søndag kveld vart det klart at det ­polske regjeringspartiet, Lov- og rettferds­partiet, vann parlamentsvalet. Partiet som er ein tett alliert med den katolske kyrkja i ­Polen, fekk nesten halvparten av stemmene. ­Demonteringa av det polske ­demokratiet kan halde fram på full styrke – med velsigning frå kyrkja.


Kyrkja og regimet

Utbyttingsforholdet mellom kyrkja og regimet er effektivt: Kyrkja får gjennomslag for reaksjonære fanesaker som kamp mot LHBT-rettar og strengare abortlovgjeving. Til gjengjeld får regimet støtte til si sterkt nasjonalistiske og autoritære linje.

Slik appellerer kyrkja dei til mørkaste krokane i menneskesjela – stikk i strid med sitt eksistensgrunnlag. Fader Wisniewski er del av den liberale fløyen i kyrkja, som meiner at utviklinga i Polen har gått for langt. Han meiner den katolske kyrkja står for tett opp til det polske regimet, og at blandinga av katolisisme, patriotisme og reaksjonære fanesaker, er farleg.


Kristennasjonalisme

Livsfarleg– fordi det er denne kristennasjonalismen som drep kristendommen. Også livsfarleg fordi den nører oppunder hat mot minoritetar og annleistenkande. Tanken er at enten er du einig med kyrkja, eller så er du ein fiende. Wisniewski kallar det gift som er forkledd som evangelisering.

Analysen til Wisniewski er ­skremmande treffsikker: «Stadig færre identifiserer seg med kirken. Hva har skjedd? I vår religiøsitet har vi innført et element som er i ferd med å sprenge den: fiendtligheten. Vi er ikke bare infisert av den, men vi har vendt oss til den. Der hvor fiendtlighet holder til, er hatet en borgerrett, for fienden må man ødelegge. Man kan dermed spytte på, spotte og tråkke på mennesker.»


Teikn i tida

Det høyrest kanskje skremmande kjend ut.

Det er likevel lett å sei at Polen er ein annan stad. Eit land med tung autoritær bagasje. Eit land der såra etter andre verdskrig endå ikkje har grodd. Eit land der overgrepa frå det kommunistiske diktaturet som styrte etterpå, framleis gjennomsyrer samfunnet og dei politiske skiljelinjene.

Forfattaren Ingrid Brekke skriv treffande og godt om dette i boka si. Ho meiner at vi ikkje bør sjå på utviklinga i land som Polen og Ungarn berre som post-kommunistiske fenomen, men som teikn i tida. Kanskje viser desse teikna i tida seg tydelegare i land med fersk autoritær historie fordi motstandskrafta der er svakare.


Også hos oss

«Kanskje er det litt som når fattige land går direkte over på mobil­telefoni og hopper over fastnettet, tenker jeg av og til. Øst i Europa er ­tradisjonene så korte at man lettere fanger opp tidens ­trender og dermed kan gi oss andre et frampek mot hva som kommer», skriv Brekke. Ein analytikar ho møtte sa det slik, riktig nok med eit glimt i auget: «Vi har ventet lenge på europeiseringen av ­Polen. Kanskje er det nå vi ser polonisering av Vest-Europa».

Det er jo berre å ta ein rask kikk på ­kristne mediakanalar som Visjon Norge eller Norge IDAG, så finn ein mykje som minner om den polske kristennasjonalismen. Leiar for Tro og Medier, Jarle Haugland, skriv: Det er ikkje mykje som minner om kristendommens ideal i å sparke nedover. Trenden er aukande, også i Norge.


Golvet i katedralen

Den nye forma for kristendom – viss vi i det heile tatt kan kalle den det – spreier seg som eld i tørt gras frå land til land også i Vest-Europa. Der viser nasjonalistiske krefter vilje til å bruke kristne verdiar som eit vern om samfunna sine.

Ronald Fangen, mannen som ­grunnla Vårt Land, tenkte annleis. Kanskje var han prega av si samtid, med dei autoritære rørslene som var i sving i åra før andre verdskrig. I alle fall såg han på dei kristne verdiane som golvet i ein stor katedral, stort nok til å romme alt menneskeleg. Ikkje for å halde nokon utanfor.

Kristennasjonalistane snur heile grunnlaget for kristendommen på hovudet. Dei brukar kristendommen som ein identitetsmarkør for å halde «oss» frå «dei andre».

Det kjem mykje bra frå Polen. Kristennasjonalismen som blomstrar der no, er ikkje ein av dei tinga.

Nestekjærleik må aldri bli erstatta av fiendtlegheit.

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Guds fravær
av
Geir Tryggve Hellemo
18 dager siden / 1208 visninger
Ja vel, gamlis
av
Heidi Terese Vangen
24 dager siden / 1205 visninger
Hjemmesentrert kirke
av
Joanna Bjerga
6 dager siden / 973 visninger
Det vi ikke ser
av
Magne Nylenna
9 dager siden / 848 visninger
Biskop Byfugliens merkelige avskjedsreplikk
av
Roald Iversen
rundt 2 måneder siden / 617 visninger
Humanismens hellige skrifter
av
Didrik Søderlind
nesten 2 år siden / 573 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere