Emil André Erstad

Alder: 28
  RSS

Om Emil André

Kommunikasjonssjef i Den norske Helsingforskomité. Politikk, bøker og menneskerettar.

Følgere

Den livsfarlege kristennasjonalismen

Publisert rundt 2 timer siden

Ut med nestekjærleik. Inn med fiendtlegheit. Det er «suksessoppskrifta» bak den polske kristennasjonalismen.

«I Polen dør kristendommen».

Orda kjem frå fader Ludwik ­Wisniewski, og er henta fram i den f­erske Polen-boka til Ingrid Brekke, Aske og diamanter.

Søndag kveld vart det klart at det ­polske regjeringspartiet, Lov- og rettferds­partiet, vann parlamentsvalet. Partiet som er ein tett alliert med den katolske kyrkja i ­Polen, fekk nesten halvparten av stemmene. ­Demonteringa av det polske ­demokratiet kan halde fram på full styrke – med velsigning frå kyrkja.


Kyrkja og regimet

Utbyttingsforholdet mellom kyrkja og regimet er effektivt: Kyrkja får gjennomslag for reaksjonære fanesaker som kamp mot LHBT-rettar og strengare abortlovgjeving. Til gjengjeld får regimet støtte til si sterkt nasjonalistiske og autoritære linje.

Slik appellerer kyrkja dei til mørkaste krokane i menneskesjela – stikk i strid med sitt eksistensgrunnlag. Fader Wisniewski er del av den liberale fløyen i kyrkja, som meiner at utviklinga i Polen har gått for langt. Han meiner den katolske kyrkja står for tett opp til det polske regimet, og at blandinga av katolisisme, patriotisme og reaksjonære fanesaker, er farleg.


Kristennasjonalisme

Livsfarleg– fordi det er denne kristennasjonalismen som drep kristendommen. Også livsfarleg fordi den nører oppunder hat mot minoritetar og annleistenkande. Tanken er at enten er du einig med kyrkja, eller så er du ein fiende. Wisniewski kallar det gift som er forkledd som evangelisering.

Analysen til Wisniewski er ­skremmande treffsikker: «Stadig færre identifiserer seg med kirken. Hva har skjedd? I vår religiøsitet har vi innført et element som er i ferd med å sprenge den: fiendtligheten. Vi er ikke bare infisert av den, men vi har vendt oss til den. Der hvor fiendtlighet holder til, er hatet en borgerrett, for fienden må man ødelegge. Man kan dermed spytte på, spotte og tråkke på mennesker.»


Teikn i tida

Det høyrest kanskje skremmande kjend ut.

Det er likevel lett å sei at Polen er ein annan stad. Eit land med tung autoritær bagasje. Eit land der såra etter andre verdskrig endå ikkje har grodd. Eit land der overgrepa frå det kommunistiske diktaturet som styrte etterpå, framleis gjennomsyrer samfunnet og dei politiske skiljelinjene.

Forfattaren Ingrid Brekke skriv treffande og godt om dette i boka si. Ho meiner at vi ikkje bør sjå på utviklinga i land som Polen og Ungarn berre som post-kommunistiske fenomen, men som teikn i tida. Kanskje viser desse teikna i tida seg tydelegare i land med fersk autoritær historie fordi motstandskrafta der er svakare.


Også hos oss

«Kanskje er det litt som når fattige land går direkte over på mobil­telefoni og hopper over fastnettet, tenker jeg av og til. Øst i Europa er ­tradisjonene så korte at man lettere fanger opp tidens ­trender og dermed kan gi oss andre et frampek mot hva som kommer», skriv Brekke. Ein analytikar ho møtte sa det slik, riktig nok med eit glimt i auget: «Vi har ventet lenge på europeiseringen av ­Polen. Kanskje er det nå vi ser polonisering av Vest-Europa».

Det er jo berre å ta ein rask kikk på ­kristne mediakanalar som Visjon Norge eller Norge IDAG, så finn ein mykje som minner om den polske kristennasjonalismen. Leiar for Tro og Medier, Jarle Haugland, skriv: Det er ikkje mykje som minner om kristendommens ideal i å sparke nedover. Trenden er aukande, også i Norge.


Golvet i katedralen

Den nye forma for kristendom – viss vi i det heile tatt kan kalle den det – spreier seg som eld i tørt gras frå land til land også i Vest-Europa. Der viser nasjonalistiske krefter vilje til å bruke kristne verdiar som eit vern om samfunna sine.

Ronald Fangen, mannen som ­grunnla Vårt Land, tenkte annleis. Kanskje var han prega av si samtid, med dei autoritære rørslene som var i sving i åra før andre verdskrig. I alle fall såg han på dei kristne verdiane som golvet i ein stor katedral, stort nok til å romme alt menneskeleg. Ikkje for å halde nokon utanfor.

Kristennasjonalistane snur heile grunnlaget for kristendommen på hovudet. Dei brukar kristendommen som ein identitetsmarkør for å halde «oss» frå «dei andre».

Det kjem mykje bra frå Polen. Kristennasjonalismen som blomstrar der no, er ikkje ein av dei tinga.

Nestekjærleik må aldri bli erstatta av fiendtlegheit.

Gå til innlegget

Identitets-politikkens ofre

Publisert 28 dager siden

Det er lite som trugar menneskerettane meir enn haldninga om «oss» og «dei».

Tysdag sykla eg til jobb, slik eg pleier, då eg hamna bak ein syklist som svirra litt kvilelaust frå den eine sida av vegen til den andre. Han såg ikkje ut til å bry seg om bilane bak, og reagerte heller ikkje nemneverdig på mi gjentekne plinging. Eg hadde dårleg tid, og prøvde meg derfor på ein frekk manøver i den tronge passasjen mellom syklisten og nokre bilar som stod parkert. Kamikaze-sykling på morgonkvisten. Akkurat i det eg passerte, virra han tilbake i mi retning, slik at vi nesten krasja. Sjølv om han hadde øyreproppar i øyret ropte vi ukvemsord til kvarandre.


Oss mot dei

Eit par hundre meter lenge nede i vegen måtte eg stoppe for å vente på bussen. Du veit den kjensla, når han du nettopp har krangla med tek deg att. «Vi syklister må ikke krangle og kjefte på hverandre. Vi må ikke drepe hverandre. Vi må holde sammen. Det er bilistene vi skal ta», sa han i det han tok meg att.


Oss mot dei

Syklistar mot bilistar. Orda frå medsyklisten min fekk meg til å tenke på ofra av denne type identitetspolitikk.

Ein katastrofe. Det høyrest kanskje uskuldig ut, la oss zoome litt ut: Menneskerettane trugast i Europa. I dag.

Det er sterke ord, men dei er dessverre heilt nødvendige. Orda gir ein presis skildring av den situasjonen våre partnarar i fleire europeiske land fortel om: Korleis europeiske styresmakter kvar dag bidrar til å svekke menneskerettane. Det er ikkje berre alvorleg. Det er katastrofe.

Alle som vil sjå, kan sjå. Det skjer nokså openlyst. Grupper settast opp mot kvarandre for å illustrere politiske poeng. Bak ligg gjerne frykt for terror, innvandring, globalisering, aukande sekularisering eller frykt for mangfald. Dei som ligg att på slagmarka, er alle dei som stod på «feil» side av bana då konfliktane vart teikna opp: innvandrarar, asylsøkarar, flyktningar, minoritetar. Eller syklistar og bilistar, då, om du vil.


Europa før og no

Det Europa som løfta fram menneskerettane etter 2. verdskrig, og det Europa som no kappast i å utfordre dei, er sterke kontrastar til kvarandre. Alvoret sig inn over oss når vi høyrer korleis europeiske statsleiarar og leiande politikarar får seg til å sei at menneskerettane er noko som beskyttar «alle de andre», men ikkje «oss». Som om de europeiske nasjonane er truga av at menneskerettane i det heile tatt fins.

Livsfarlig identitetspolitikk. Eg trur dessverre medsyklisten min og dei autoritære leiarane har meir til felles enn dei likar å tru. Svaret fins i identitetspolitikken. Den er livsfarlig. Den dreg oss fleire tiår tilbake i historia, til tida før menneskerettane vart formulert. Til den tida då verdien din låg i kva gruppe du høyrde til. Kva stamme du var ein del av.

Vi som jobbar med menneskerettar må ofte jobbe mykje med dei som er offer for denne identitetspolitikken. Grupper i samfunnet som opplever overgrep, som derfor treng hjelp. Målet for oss som menneskerettsaktivstar må vere eit samfunn og ei verd der ingen grupper treng slik særbehandling, men det tek nok lang tid før vi kjem dit.


Menneskeverdet

Identitetspolitikken står i kontrast til menneskeverdet. Eit prinsipp vi må minne oss om kvar dag sola gryr: Dei som laga FNs menneskerettserklæring og Den europeiske menneskerettserklæringa, sat med ferske erfaringar som viste verdien av å slå ring om alle menneske sin ibuande verdi – på tvers av nasjonar og grupper og stammer og identitet.

No er det tydelegvis nokon som veit betre.


Norge

Også i Norge har vi hatt eksempel på politikarar som får seg til å sei slike ting som at «jeg blåser i menneskerettighetene». Det er feil medisin mot den autoritære utviklinga vi ser. I staden burde norske politikarar gå i front og sei at «jeg elsker menneskerettighetene», kvar gong dei fekk sjansen.

Eg kunne lista opp dei politiske tiltaka her, men eg nøyer meg med det viktigaste: Ein kvar som er i stand til det bør bruke kvar høve hen får til å forsvare menneskerettane. I bursdagsselskapet. På fredagspilsen. Ved kyrkjekaffien. I lunsjen på jobb. Rundt frukostbordet.

Og du syns eg drog det litt langt om syklistar og bilistar? I den lukka Facebook-gruppa «Ja til bilen i Oslo» har fleire tatt til orde for å kjøre ned syklistar.

Men sjølv slike bøller i trafikken som meg, har menneskeverd.

Gå til innlegget

Krisestemning i krisetid

Publisert rundt 2 måneder siden

Bompengekrisa er resultat av intellektuell latskap.

'Norsk valkamp er storm i ein tekopp», sa den britiske journalisten Ania Thiemann. I 2005. No i 2019 må den norske valkampen ha avansert til å bli storm i eit eggeglas.

Media er teppelagt med minutt-for-minutt-rapportering frå det som visst nok er krisemøte i regjeringa. Om kva krise, då?

Klimakrise? Fattigdomskrise? Populismekrise? Ulikskapskrise? Migrasjonskrise? Menneskerettskrise?


Køyre på vegen

Nei, då. I det norske eggeglaset er det ikkje plass til kriser av eit slikt format. Der handlar det om kor mykje pengar det kostar å køyre på vegen. Om det skal koste 20 kroner per passering eller 15 kroner per passering. I verdas rikaste land. I 2019.

Eg trur faktisk ikkje ein gong NRK Satiriks hadde klart å kome på ein så god sketsj.

Uansett kva ein meiner bør vi alle kunne einast om at bompengespørsmålet i den store samanhengen er eit relativt lite problem med total overeksponering.


Ørsmå justeringar

Dessutan er det latskap. Grov intellektuell latskap. Latskap frå både politikarar og media. Bompengar er eit lett spørsmål å ta stilling til, enten du er for eller mot. Fordi vi enten har bompengar eller så fjernar vi dei. Eller så legg vi opp til ørsmå justeringar som kan utløyse regjeringskrise (!).

Det er nesten respektlaust overfor alle dei andre krisene å kalle det ei bompengekrise. Å la kriseoverskriftene ta bort merksemda frå alle verkelege kriser, og erstatte det med ei krise som er så til dei grader triviell. Men det er òg intellektuell latskap.

Latskap må vere ein del av forklaringa på kvifor bompengespørsmålet er blitt så stort. I motsetnad til spørsmålet om finansieringsmodell for offentleg transport og veg, er ikkje dei andre krisene lette å ta stilling til. Dei krev innsats frå kvar enkelt av oss.


Krev offervilje

Klima er vanskeleg. Det krev tankekraft og viljestyrke å velge mellom ulike tiltak som ikkje har umiddelbar effekt akkurat her og no. Dessutan krev det offervilje.

Flyktningar er vanskeleg. Det er så mange spørsmål å ta stilling til, spørsmål som bompengekrisa ikkje krev av oss: Skal vi ta imot mange eller få? Korleis integrerer vi dei best, korleis finn vi dei som treng det mest? Dessutan handlar det om ei gruppe som ikkje har stemmerett i Norge.

Kanskje er «bompengekrisa» del av noko større. Kanskje er det ei tillitskrise. Kanskje er det eigentleg ein del av ulikskapskrisa. Men det er ikkje slik den no blir portrettert - verken av media eller leiande politikarar.


Lo att å sjå

For sjølv om norsk valkamp har ein lei tendens til å bli i overkant navlebeskuande, er det no snart ikkje meir lo att å sjå i denne navlen av ein valkamp. Kanskje er det tid for at media og leiande politikarar i flokk tar ein dugnad for å løfte fokuset. Dit krisene verkeleg er.

Til borna i Middelhavet som druknar. Til menneskerettsaktivistane som vert drepne. Til klimaendringane som er i ferd med å koke kloden. Til ulikskapane som spreier seg som gift i samfunna våre.

Ja, det er lokalvalkamp. Nei, den treng ikkje vere så eindimensjonal og navlebeskuande som den har vore til no.

Den kunne handla om kva norske byar og tettstader gjer for å beskytte menneske på flukt.

Den kunne handla om korleis kommunane jobbar for å minske ulikskapane i sine lokalmiljø.

Den kunne handla om korleis lokale politikarar jobbar for å få ned klimautsleppa.


Kven er late?

Så blir spørsmålet – når vi no sit og kranglar om desse bompengane: Kven er det som er late? Er det politikarane som ikkje brukar dei sterkaste orda om dei største krisene? Eller er det media som prioriterer spalteplass til vårt eige navlelo framfor globale kriser?

Eller – og dette er sjølvsagt heilt utenkeleg, men eg nemner det likevel – er det oss veljarar?

Gå til innlegget

Krig med Iran løyser ingenting

Publisert 3 måneder siden

Når nokon ropar på krig bør alle andre rope høgt og tydeleg tilbake at det ønskjer vi ikkje.

‘Selvfølgelig må vi stå sammen med vår hovedallierte USA mot en av den frie verdens verste fiender, ayatolla-regimet i Iran», skreiv Vebjørn Selbekk på si 
Facebook-side for ei veke sidan. Redaktøren for den kristne avisa Dagen kommenterte striden mellom dei norske 
regjeringspartia i spørsmålet om Norge 
bør støtte President Donald Trumps krigsførebuingar i Persiabukta. Når krigs-
hissarane er på stien bør alle vakte seg vel. Krigsstien er sjeldan den beste vegen å gå.

Den store barten

Situasjonen i Persia-
bukta er alvorleg – ikkje berre for 
regionen, men for verdssamfunnet. Den næraste utanrikspolitiske rådgjevaren til President Trump, John Bolton, er langt farlegare enn sin avvæpnande utsjånad tilseier. 71-åringen med den store barten er ein notorisk hauk. Måten han har fått Trump til å eskalere situasjonen i Persia-bukta med det iranske prestestyret, er urovekkande. Time for time er vi vitne til ein situasjon som kan ende med krig viss ingen av partane modererer seg.

Vi veit kor kompromisslaust prestestyret i Iran er. USA bør no vere den ansvarlege og modererande. Norge bør vere blant dei som gjer alt dei kan for å støtte ein folkerettsleg tilnærming.

Det fins dei som latar som om krig berre 
er ein slags fotballkamp der vi heier på det eine laget. Som om krig ikkje er dreping sett i system. Som om krig ikkje øydelegg samfunn for mange tiår framover. Som om krig ikkje er granatsplintar gjennom uskuldige menneskekroppar. Dei som tar lett på krig er enten dumme eller vondskapsfulle. Det finns knapt noko meir systematisk krenking av menneskeverdet enn krig.

Sett til side

Dessverre blir dei folkerettslege reglane for å beskytte sivile, infrastruktur og humanitære verdiar i krig alt for ofte sett til side. Ikkje minst har vi sett det dei siste åra i konfliktane i Syria, Irak og Jemen. Er det éin ting vi må arbeide for, så er det å unngå ny krig i regionen. Det er i krig dei verste og flest brot på menneskeverd og -rettar finn stad.

Parolen «Det finns ingen alternativ til krig», er krigshissaren sitt fremste våpen. Saman med andre effektive verkemiddel som å umenneskeleggjere motstandaren og spreie falsk informasjon, er målet til krigshissaren å skape ei stemning som gjer krigen legitim. Det er dette som skjer i spørsmålet om Persiabukta no.

Vi må halde fram alternativa. Diplomatiske verkemiddel har fungert i mange 
intense konfliktar før, og bør få spele si rolle fullt ut i spørsmålet om Persiabukta 
òg. Her er det Tyskland, Frankrike og 
andre EU-land vi bør støtte. Dei som forsøker å halde liv i Iran-avtalen og styrke en diplomatisk og folkerettsleg tilnærming.

Segle trygt

USA har bede Norge og 
andre allierte land om å bidra med 
militære styrker «for å trygge den internasjonale skipstrafikken» i Persiabukta. Det er i og for seg eit godt mål. Skip og sjøfolk skal kunne segle trygt. Likevel har ikkje ein slik aksjon så langt noko FN-mandat. Norge gjer klokt i å samordne sin politikk her med resten av EU.

Ein viktig komponent i ei folkerettsleg tilnærming er å legge konflikten fram i Tryggleiksrådet i FN. Viss Trump ønskjer å trygge skipstrafikken i Persiabukta, bør han gå til FN og be om eit folkerettsleg mandat for aksjonen. Her vil EUs linje saman med synspunkta frå Storbritannia, Russland og Kina veie tungt.

Det vil sjølvsagt vere vanskeleg å komme 
til einigheit her, men det er like fullt 
avgjerande å bruke dei folkerettslege 
mekanismane som finst for å hindre krig.

I 2003 sa Norge nei til å bidra til USA sin invasjon av Irak, ein krig dei fleste i ettertid har sett dei negative konsekvensane av. Invasjonen var basert på sviktande folkerettsleg grunnlag. Norge bør også no prioritere folkerett og diplomati.

Grunn til bekymring

Ingen kan hevde at menneskerettssituasjonen i Iran er god, det er den langt frå. At landet ønskjer å skaffe seg atomvåpen gjer òg grunn til stor bekymring. Men ein krig om Hormuz-stredet vil ikkje løyse verken menneskerettskrisa eller konflikten om atomvåpen.

Det er urovekkande at delar av den norske regjeringa ser ut til å støtte Trumps appell om fleire internasjonale styrkar i Persiabukta utan mandat frå FN.

Svaret på situasjonen i havområdet utanfor Iran må vere diplomati tufta på felles internasjonalt press for å få Iran til å følgje internasjonale spelereglar.

Gå til innlegget

Vi som ikkje forstår Pride

Publisert 4 måneder siden

Kvifor kan ikkje dei homofile snakke litt lågare om alt det der greiene sitt?

Du har sannsynlegvis høyrt det sjølv frå vener og familie: Må dei vise seg sånn fram, då? Må dei skrike og gå i tog? «Eg er mot at homofile skal diskriminerast og alt det der, men …».

Allereie her skurrar det for meg.

Eg som trakkar meir enn gjennomsnittleg i kristne miljø veit godt at desse stemmene fins. Dei seier det gjerne ikkje så høgt, men plutseleg er dei der, kviskrande og tiskande. Dei fins så visst ikkje berre blant kristne, men eg høyrer dei ofte. «Vi forstår ikkje dette med Pride, vi».


Skeivt perspektiv

Det er klart at viss oppveksten din har vore streit, venene dine er streite og du berre vankar i streite miljø, så er det kanskje vanskeleg å ha eit skeivt perspektiv på livet og samfunnet. Men kanskje vi likevel kan forsøke?

Eg er blant dei som prøver å forstå.

Og eg har forstått såpass at dei som seier at ein må kjøpe ei pakke med politiske standpunkt for å heie på Pride, dei er på ville vegar. Dei reduserer Pride til eit partipolitisk spel. Pride er noko langt større og viktigare enn kva kvar enkelt meiner om surrogati eller sexkjøpslova.

Pride er ei feiring av at kjærleik er kjærleik. Ingen er fri før alle er fri. Alt er love.


Om enkle ting

Det handlar ikkje om teologisk syn eller om du likar dei halvnakne kroppane i Pride-paraden. Det handlar om enkle ting som at homofile, lesbiske, bifile og transpersonar skal kunne leve frie liv som alle andre. Ingen skal jagast av politiet. Ingen skal diskriminerast. Ingen skal kjenne seg mindreverdige fordi dei elskar gutar framfor jenter.

Å tvihalde på ei oppfatning om at Pride «ikkje er noko for meg», bidreg til å framandgjere homofile, lesbiske, bifile og transpersonar. Det bidreg til å mystifisere heile den frigjeringsrørsla Pride-arrangementet eigentleg er. Det bidreg til polarisering, der bruer burde byggast.


Må gøyme seg

I min bransje arbeider vi med aktivistar som må gøyme seg, gå i skjul eller flykte. Berre fordi dei er gutar som likar gutar eller jenter som likar jenter.

Kanskje høyrest det framandt ut, men det er ikkje lenge sidan samfunnet vårt også var slik. Sjølv her er heime er det ikkje slik at alle endå kjenner seg fri.

Det er berre femti år sidan Stonewall-opprøret i New York, der politiet gjekk til åtak på homofile på den skeive baren Stonewall. Eit opprør som tente gnisten til den moderne homokampen.

Det er endå mindre tid sidan homofili var forbode i Norge, ved lov. Framleis er det fleire land i verda som straffar homofili med døden, enn eg kan telle på fingrane mine. Landa der homofili er forbode er langt fleire enn talet på homofile vener eg har.


Nyvunnen fridom

Er det då så rart at Pride er ein høglydt feiring av denne nyvunne fridomen mange homofile, lesbiske, bifile og transpersonar kjenner på, at det er litt skrik og skrål? Eg syns det er fint.

Sjå for deg at du tilhøyrte ein minoritet som hadde blitt kjeppjaga av politiet, utstøytt frå samfunnet og stigmatisert i tiår etter tiår. Ville du ikkje jubla litt ekstra den dagen samfunnet aksepterte deg som du er?

Eg ville kanskje til og med tatt på meg vingar med fleirfarga fjær og sprunge rundt i gatene, viss det var meg det gjaldt.

Men det gjeld òg meg. Ikkje fordi eg er homofil, men fordi det er mi plikt som utanforståande å prøve å forstå.


Ekstra refleksjonsrunde

Ingen skal tvingast til å vere tolerante. Ingen skal gå i ein parade dei ikkje vil gå i. Men vi bør krevje at alle i det minste tar ein ekstra refleksjonsrunde om kva Pride eigentleg handlar om, viss vi ser litt stort på det.

Det skuldar vi dei som endeleg er fri og dei kampane som endå står att.

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Glansbilder av Sjømannskirken?
av
Arnfinn Eng
23 dager siden / 1838 visninger
Servietter og skam
av
Merete Thomassen
15 dager siden / 1593 visninger
Tenåringstrass i regjeringen
av
Usman Rana
23 dager siden / 1568 visninger
Idiotforklarer kristen høyreside
av
Espen Ottosen
22 dager siden / 1515 visninger
Ord som truer vår religionsfrihet
av
Trond Bakkevig
14 dager siden / 1404 visninger
En samfunnsskapende kraft
av
Berit Hustad Nilsen
16 dager siden / 1348 visninger
Hva skjer Hanvold?
av
Bendik Storøy Hermansen
12 dager siden / 1270 visninger
Stolthet er undervurdert
av
Magne Nylenna
27 dager siden / 1165 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere