Emil André Erstad

Alder: 26
  RSS

Om Emil André

Rådgjevar i Tankesmien Agenda frå 2016. Leiar i KrFU 2013-2015. Opptatt av å få ein grønare og gulare politikk der vi sett dei fattigaste og svakaste først. http://emilerstad.no/

Følgere

Perspektivlaust om statsbudsjettet

Publisert 6 dager siden - 561 visninger

Den viktigaste debatten om norsk økonomisk politikk kvart år, har ein lei tendens til å bli i overkant navlebeskuande.

DET VAR LITT av ei oppleving å sjå Dagsrevyen førre torsdag, dagen då statsbudsjettet vart lagt fram for Stortinget. Sjølvsagt fekk vi servert dei årvisse reportasjane av typen «dette betyr statsbudsjettet for lommeboka di».

Eg kan styre mi begeistring for opplysningane om at «så mange milliardar i skattelette betyr så mange tusen kroner meir på kontoen din». Og endå viktigare: «Desse og desse tinga blir dyrare for deg».

Etter mi meining er desse sakene
om statsbudsjettets konsekvensar for pengane i lommeboka di kanskje blant den mest fordummande journalistikken som fins.

Framifrå illustrasjon. Kvifor det, spør du kanskje? Jo, la meg gje eit eksempel frå Dagsrevyen si sending som illustrerer dette på ein framifrå måte.

Ei av sakene i sendinga handla nemleg om at momsen på det som er gøy, aukar frå 10 til 12 prosent – den såkalla
«moromomsen». Saka vart illustrert med levande bilete frå ei rekke sentrale kulturtilbod i Oslo, med bodskap om at det vil koste meir å bruke desse viss regjeringa sitt forslag til statsbudsjett går gjennom.

NRK illustrerer: Folk vil måtte betale meir for taxituren. For billettane til kollektivtransport. For overnatting på turisthytter i fjellheimen. For å gå på museum. For å gå på kino. Slike ting vil bli cirka 5 kroner dyrare. 5 kroner.

Fleire av intervjuobjekta i saka er vanlege folk som får spørsmål om kva dette vil bety for deira kvardag. Sjokkerande nok er fleire av dei negative til å måtte betale meir for ting som er gøy. Eit av intervjuobjekta går så langt som å sei: «Hvis dere skal øke prisene, gi oss noe tilbake, da!»

Noko tilbake. Som om velferdsstaten Norge ikkje gir oss noko tilbake for det vi betalar i skatter og avgifter. Viss det er verkelegheitsoppfatninga di, bør du snarast mogleg sette deg ned og byrje å lese dei hundrevis av sidene med budsjett­dokument som regjeringa la fram torsdag morgon i Stortinget. Der vil du finne alt frå nye investeringar i sjukehus, i infrastruktur, i skulen, i forsvaret, i beredskap og ei rekke andre ting som «gir oss noe tilbake».

For det er lett å gløyme slikt når media vinklar saker med «dette betyr statsbudsjettet for deg», der dei gløymer å skrive at det framleis betyr gratis helsehjelp, gratis utdanning, eit av verdas mest tryggleiksskapande politi og ei barnehagedekning ein berre kan drøyme om i andre land.

Landet det er så godt å bu i. Det er lett å tenke at alt dette er gratis. At staten har ordna dette – ein gong for alle. Men sanninga er at det er dette statsbudsjettet handlar om i år og åra framover: Korleis vi skal ha pengar til å finansiere den velferdsstaten som har gjort Norge til det landet det er så godt å bu i.

Misforstå meg rett: Det er ei rekke sider ved regjeringa sitt framlegg til statsbudsjett som bør endrast og forbetrast. Men perspektivet bør ikkje handle om at det blir 5 kroner dyrare å gå på kino eller at du får meir å rutte med i lommeboka av skattekutt.

Perspektivet bør handle om etterlivet når olja tar slutt og samfunnet er blitt grønt. Perspektivet bør handle om korleis vi som fellesskap i framtida skal halde fram med å finansiere dei delane av statsbudsjettet som vi tar for gitt.

Gå til innlegget

Lærdommar frå eit norsk presidentval

Publisert rundt 1 måned siden - 784 visninger

Statsministerduellen gjennom valkampen skugga fullstendig for det som skal skje på Stortinget dei neste fire åra.

‘Du Emil, kva saker handla ­eigentleg denne valkampen om?’

Det spørsmålet fekk eg ­fleire gonger og kvar gong syns eg det var like vanskeleg å svare. Dei innøvde svara om KrFs politikk og kvifor ein òg ved dette valet burde gje oss stemmen, vart sjølvsagt like raskt trekt fram som revolvaren til Lucky Luke.

Men utanom det var eg utan svar fram til 11. september, og sjølv ei veke etter den verste valkamptåka har lagt seg, er eg i stuss. Der tidlegare valkampar har vore prega av større tema som innvandring, skule, helse eller skatt, var denne valkampen preglaus. Den handla om alt og ingenting.

Heilt i surr

Mest av alt handla den om meiningsmålingar og spel. På enkelte ­dagar kom det så mange meiningsmålingar at det gjekk heilt i surr. Arbeidarpartiet og Høgre lukkast godt med å framstille valkampen som eit spel om den viktigaste jobben i Norge: Statsministerjobben.

Det vart framstilt som raudt mot blått. Blokk mot blokk. Som om alle eigentleg skulle ta stilling til to ferdiglaga pakkar utan alle dei nyansane som kjenneteiknar den norske partifloraen.

Eg trur eigentleg at både dei ­fleste ­veljarane og dei fleste journalistane ­visste at dette ikkje var sant, men likevel tydde ein altså til slike overforenklingar når valkampen og det føreståande valet skulle framstillast.

Speglar mangfaldet

Men det blir for lett å framstille det norske politiske systemet slik ein gjer det i USA. I Norge har vi ein partitradisjon som speglar det meiningsmangfaldet som fins her, med alt frå arbeidar- og bedehusrørsle til reiarar og miljøvernarar. Slik vert flest mogleg av haldningane våre spegla. Alle kan finne att noko av sitt i dei politiske partia.

Kvifor var det dumt at ikkje meir av dette kom fram i valkampen? Jo, fordi det er nyansane i politikken mellom partia som avgjer kva politikk som skal førast i Norge dei neste fire åra.

Vi veit at uansett kven som blir statsminister i Norge etter eit val, så vert denne tvinga til å samarbeide med parti som målbærer røster frå heile det norske samfunnet. Kven som blei statsminister vert ikkje avgjort av Ap eller Høgre sitt valresultat åleine, men ofte av kva parti som kjem over eller under sperregrensa. Det igjen vil få store utslag for kva politikk denne statsministeren må føre.

Burde blitt stilt

Spørsmåla som burde blitt stilt i all den sendetida som heller vart via endelause statsministerduellar og spørsmål om regjeringskonstellasjonar, kunne for eksempel ha vore:

– Blir det fleire lærarar i norske klasse­rom?

– Blir det meir liberal bioteknologilovgjeving?

– Blir det opne butikkar på søndagane?

– Blir det lågare tempo på oljeut­vinninga?

For det er jo desse spørsmåla dei fire neste åra kjem til å handle om, i mykje større grad enn kven som leier arbeidet på Statsministerens kontor. Det er desse spørsmåla som kjem til å få betyding for alle små lokalsamfunn rundt omkring i Norge. Rundt kjøkkenborda.

Stilling til kvar veke

Det er desse spørsmåla dei 169 representantane i stortingssalen skal ta stilling til kvar veke. Derfor burde veljarane ha blitt ­presentert for det desse representantane stod for i desse sakene og i hundrevis av andre ­saker.

Fordi det betyr noko om dei stemmer ja eller nei når voteringa startar.

Lukka får vere at vi no på ny ser ut til å få ei mindretalsregjering som må forhalde seg til eit fleirtal i Stortinget som den ikkje har full kontroll på. Det kan gjere Stortingets rolle og politikken som vert fremja der mykje meir interessant.

Resultatet kan bli at neste stortingsval faktisk handlar meir om kva som skal skje på Stortinget og mindre om kva stats­ministeren skal heite.

Gå til innlegget

Når vi mister oss sjølv

Publisert 2 måneder siden - 1098 visninger

Kor mange av oss vil bli luka ut på vegen mot det perfekte samfunnet?

Eg stiller meg spørsmålet etter å ha lese den ferske boka Uønsket. Mennesket i sorteringens tid av Erik Lunde. Boka er rystande ­lesing for alle oss som fryktar sorteringssamfunnet og konsekvensane det fører med seg for menneskeverdet. I Lundes bok kjem det klart at fram at sorterings­samfunnet ikkje er ein fjern framtids­visjon, men at det allereie er her. I enkelte samfunn med full styrke, i andre samfunn på rask frammarsj.

Lunde tar oss med gjennom dei debatt­ane som har tatt oss i retning sorteringssamfunnet dei siste åra, og viser korleis menneskeverdet på område etter område krenkast. Her er tre eksempel:

1. Tidlig ultralyd: I Danmark vert det no forventa at det ikkje vil bli fødd nokon born med Downs syndrom etter 2030. Ein dansk lege har omtalt det som «en forrykende flott prestasjon». 9 av 10 som får påvist Downs syndrom, tar abort.

2. Flyktningkrisa: Konsekvensetikken løftast fram som den einaste rasjonelle måten å forhalde seg til politikk på. Men ein snakkar utelukkande om konsekvens­ane for oss, og vår velferd, tryggleik og fred. Vi gløymer konsekvensane for dei som ikkje får beskyttelse.

3. Diskriminering: Lunde brukar historia om Jyoti Singh, den indiske jenta som vart valdteken av seks menn med ei rusten jernstang på ein buss i New Dehli i 2012 og som seinare døydde av skadane. I India rapporterast det om ein valdtekt kvart 20. minutt. Abortar på grunn av at fosteret er ei jente, er særs utbreidd og vanleg.

Det som gjer boka til Erik Lunde så god, er at den utvidar perspektivet vårt på ­sorteringssamfunnet. Tidlegare har det vore lett å få inntrykk av at sorteringssamfunnet er noko snevert. At det handlar om dei som er har ei funksjonshemming eller utviklingshemming. At det ikkje handlar om oss andre. Vi er på trygg grunn.

Etter å ha lese boka til Lunde er ikkje lenger så sikker på det siste.

Gjennom dei sterke historiene Lunde formidlar, får vi sjå at ­sorteringssamfunnet handlar om alle menneske som opplever at menneskeverdet deira blir krenka og gradert. Det er dei same tankane som går igjen på felt etter felt, uansett om det handlar om flyktningar, tidleg ultralyd eller diskriminering: Dersom menneske ikkje skal ha same menneskeverd, men graderast etter eigenskapar, vil det få ­negative konsekvensar for alle.

Vårt ukrenkelege menneskeverd

Mange stiller spørsmålet: Kva er eit ­menneske verdt? Det er heile tida ­dette spørsmålet Lunde kjem tilbake til. ­Svaret fins ikkje i livskvalitet, eigenskapar, kjønn, legning, nasjonalitet eller andre ytre karakteristikkar.

Det fins berre i vårt ukrenkelege menneskeverd. Og det fins i menneskerettane.

I boka skriv Lunde om korleis utviklinga ein del politikarar og ­samfunnsdebattantar ønskjer seg har som mål å utvikle eit meir høgverdig menneske og eliminere dei som blir sett på som mindreverdige. Som Lunde 
sjølv seier er det naivt å tru at resultata frå forsøka på å lage «designarbabyar» vil bli betre i dag, enn når ein prøvde å skape det perfekte mennesket på midten av 1900-talet gjennom sterilisering og utrensking. Det var ikkje berre vondskap som låg bak eksperimenta den gongen; mange gonger var det gode intensjonar som sette det heile i gong.

Kven skal bestemme kva som er eit ­betre liv enn eit anna? Det spørsmålet kjem til å utfordre oss mykje i åra som kjem. Heile tida vil globaliseringa og den teknologiske utviklinga skape nye moglegheiter for sortering. Ofte vil det vere særs vanskeleg å regulere bort moglegheitene. Til sjuande og sist handlar det om kva slags haldningar vi har til menneske. Menneskeverd, likeverd og mangfald kan ofte fortonast som sjølvsagte ting i vårt samfunn, men i realiteten er det dette som er vårt vern mot sorteringa.

Ikkje noko val

Det er ingen naturlov som seier at auka sortering er uunngåeleg. I arbeidet med boka fekk Lunde spørsmål om han trur det er mogleg å stoppe ferda mot eit sorteringssamfunn. «Vi har ikkje noko val. For alternativet er eit samfunn ingen av oss ønskjer», svara han.

Gå til innlegget

Når politikken blir grå

Publisert 3 måneder siden - 1759 visninger

Arbeidarpartiet og Høgre er i ferd med å bli så like i praktisk politikk at det blir vanskeleg å sjå forskjell. Det kan øydelegge tilliten til Stortinget og norske politikarar.

Det er mange som har hevda at det berre er Høgre og Arbeidarpartiet som er dei såkalla «styringspartia» i norsk politikk. Det er forventa at «styringspartia» gjennomfører den politikken som trengs for å styre landet gjennom krevjande farvatn.

Derfor er det også desse to partia som oftast blir i invitert i debattar mot kvarandre, slik vi kjem til å sjå gjennom den komande valkampen.

For eksempel hugsa eg ein sekvens frå årets første Politisk kvarter i 2017, der programleiaren utfordra statsminister Erna Solberg (H) og Ap-leiar Jonas Gahr Støre med følgande presise formulering: «Eg lurer på ein ting. De er ueinige om fordelinga av skatt, men har gått saman i eit skatteforlik. De har gått saman i eit asylforlik og har stort sett same takt og retning i klimapolitikken. Korleis skal veljarane sjå forskjell på dykk to?»


Hovudfiende. Vi høyrer det i kvar valkamp: Ap utropar Høgre til «hovudfiende». Og Høgre utropar Ap til «hovudfiende». Leiar i Unge Høgre, Kristian Tonning Riise, har sagt at «det ikke alltid er den største forskjellen mellom Høyre og Arbeiderpartiet», før han seinare i intervjuet seier at han og resten av Høgre skal bruke valkampen til å kjempe mot Ap.

La meg ta nokre eksempel på kor liten forskjell det er mellom sosialdemokrati og liberalkonservatisme når ein legg bort ideologien, og lar realpolitiske omsyn vere det einaste som avgjer politiske saker:


· Viss ein skal sjå forskjell på Ap og Høgre i klimapolitikken bør ein ta på seg gode briller og ein solid porsjon detaljkunnskap.

· I innvandringspolitikken der trumfar innvandringsregulerande omsyn det meste.

· I landbrukspolitikken blir det færre og færre bønder, utan at landets to største parti ser ut til å protestere.

· I sentraliseringspolitikken går det berre ein veg, med velsigning frå dei to største partia.

· I klimapolitikken er dei to store partia einige om tut og kjør i Nordsjøen og lite villige til å ta meir drastiske grep for å få ned klimagassutsleppa.

· Forsvarspolitikken vart avgjort av eit forlik mellom regjeringspartia og Ap.

· I skattepolitikken er forskjellane forbausande små, trass stor retorisk usemje.

· Det same gjeld i skulepolitikken og utanrikspolitikken.



Bytta talepunkt. Ofte ser vi ò at Ap og Høgre byttar posisjon ettersom dei byttar mellom å sitte i regjering og Stortinget. Kanskje bytta dei talepunkt på veg ut av kontora?

Viss ein skulle tatt konsekvensen av det politiske meiningsfellesskapet mellom Ap og Høgre, burde jo nettopp desse to partia danne fleirtalsregjeringar saman. Det er jo mellom desse partia avstanden er kortast i praktisk politikk. Det viser jo også veljarovergangane, då dei største rørslene av veljarar går fram og tilbake mellom Ap og Høgre.


Nyansar av grått. Det er sjølvsagt ein styrke med Norge at vi har politikarar som evnar å bli einige med kvarandre på tvers av partilinjene. Det vil eg ikkje ha bort. Eg trur likevel det er eit problem for vårt politiske system dersom partia opptrer ulikt i ord og handling. Dersom verdiane og ideologien ikkje får utslag for den praktiske politikken. Dersom politikken berre blir «fifty shades of grey» risikerer vi at veljarar ropar etter tydelegare og meir ytterleggåande alternativ.

Mitt hjartesukk er at vi treng politikarar og parti i Norge som tør å stå for noko og gjennomføre det, sjølv når resten av partia meiner noko anna. Som tar konsekvensane av sin ideologiske ståstad. I dag er Senterpartiet, KrF, Venstre, MDG, SV og Frp slike parti. Eg trur ikkje det diskvalifiserer dei frå å styre landet, tvert imot.

For det var nettopp verdigrunnlaget Erna Solberg og Jonas Gahr Støre peika på i sitt svar til programleiaren på utfordringa i Politisk Kvarter om kva som skil Ap og Høgre frå kvarandre.

Då er det på tide at dei tør la dette verdigrunnlaget få konsekvensar for praktisk politikk.

Gå til innlegget

Ein hyllest til NRK

Publisert 4 måneder siden - 5089 visninger

Det måtte ei muslimsk jente frå Oslo til for at eg som religiøs norsk ungdom for første gong skulle kjenne meg representert i norsk populærkultur.

NRK har ikkje berre lukkast med å lage ein TV-serie som har slått an langt utover kongerikets grenser. NRK har tatt i bruk teknologien på ein måte som har fengsla mange av oss, veke etter veke. I den etterkvart verdskjente nett-TV-serien Skam har vi blitt kjend med eit knippe ungdommar som kvar på sin måte ­representerer Norge av 2017, med alt sitt mangfald og sine unike historier. Ei meir autentisk og realistisk forteljing skal ein leite lenge ­etter.

Mest av alt har eg latt meg imponere av NRK si framstilling av rollekarakteren Sana Bakkoush, ei viljesterk og modig muslimsk jente med røter frå Marokko, som er ein del av venegjengen på ­Hart­vig Nissen vidaregåande skule i Oslo. I f­jerde og siste sesong er det Sana vi følger ­tettast, og det kunne knapt vore gjort betre av NRK.

Serieskaparane i NRK avviste alle dei politisk korrekte forventningane ein slik serie står overfor, og satsa i staden på eit nyansert portrett, sjeldan tett på livet til ein religiøs norsk ungdom.

Nervøs

Gjennom nesten heile sesongen venta eg på at det skulle skje som ofte skjer når manusforfattarar skal formidle religionen sin plass i samfunnet: Sana – den i venegjengen som trur – måtte vel til slutt byte ut av hijaben, halalkjøtet og bøna med ølflasker, «one night stands» og enkle postulat om kor overlegen vitskapen er religion, for å tre inn i mengda­ som ein av dei andre. Eg var oppriktig nervøs framfor kvar episode fordi eg tenkte at serieskaparane skulle få henne til å «oppdage» kor bakstreversk, dum og gamaldags trua var.

Det skjedde heldigvis aldri. Tvert imot.

Det som skjedde, gjorde meg rørt og stolt og gjorde at eg kunne identifisere meg med ein rollefigur som tilsynelatande var så ulik meg: Eg er ein kristen vestlandsk mann, medan Sana er ei muslimsk jente med innvandrarbakgrunn. Ikkje visste­ eg at vi hadde så mykje til felles.

Vi får sjå korleis Sana blir dratt mellom det å vere muslim og det å vere ein del av den «vanlege» norske ungdomskulturen. Korleis ho må forsvare trua uansett kor ho snur seg, om ho er på skulen, på fest, eller berre er saman med dei ikkje-­religiøse venene sine.

Vi får sjå kvalane hennar med for­elsking og ekteskap. Vi får sjå når ho er på sitt næraste med Gud medan ho ber. Vi får sjå henne streve med teologi og tradisjon. Eg får flashback på flashback til alle gongene eg sjølv har stått i mange av dei same situasjonane.

Eit ekte bilete

Historia om Sana hadde ikkje berre nerve. Den motbeviste også alle som trudde det ikkje gjekk an å selje eit produkt som portretterer ei kul, muslimsk jente. Sjølvsagt ville dette provosere nokon, som når VG sin anmeldar skriv i si melding av ­serien at «mange hadde nok håpet at vi i sesong 4 skulle få se Sana gjøre noe vågalt, som å kaste hijaben, debutere seksuelt, eller vanære profeten Muhammed. Det nærmeste hun har kommet noe opprør, er å kritisere det at en muslimsk kvinne ikke får gifte seg med en ikke-muslimsk mann. Dette blir for tynt og uproblematisk».

Serieskaparane i NRK bør henge opp VG si melding på veggen og ramme den inn, for den illustrerer nettopp at NRK lukkast med å skape eit ekte bilete av den religiøse ungdommen Sana Bakkoush, framfor ein fordomsfull karikatur. Framfor å tvinge alle religiøse ungdommar inn i den same konforme røynda – slik mange seriar, filmar og bøker har gjort før dei – klarar­ NRK å ta på alvor alle dei spenningane, motsetningane, dilemma, alvoret og ­gledene som pregar eit ungt menneske sitt religiøse liv. Det er ikkje mindre enn eit meisterstykke.

Sana Bakkoush frå Skam er viktig for samfunnet vårt. For den politiske debatten­ om livssyn, terror, islam, integrering og utanforskap.

Alle treng vi førebilete. Av og til treng vi å sjå folk som oss sjølv i TV-seriar og filmar for å føle oss som ein del av det samfunnet vi lever i. Like mykje som vi treng å sjå folk som er annleis enn oss. Sana Bakkoush er bra fordi eg og andre religiøse ungdommar kan identifisere oss med ho, samstundes som vi kjem nært på eit menneske som er så ulikt oss.

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere

Siste kommentarer

Egil Andre Gjerde kommenterte på
Å være trans er ingen ideologi
11 minutter siden / 198 visninger
Tore Olsen kommenterte på
Å tåle kritikk fra Therese Utgård
rundt 1 time siden / 693 visninger
Dag Løkke kommenterte på
Å tåle kritikk fra Therese Utgård
rundt 1 time siden / 693 visninger
Egil Andre Gjerde kommenterte på
8 av 10 foreldre er IKKE fornøyd med barnevernet!
rundt 1 time siden / 286 visninger
Tore Olsen kommenterte på
Livssynsnøytral ­er ikke verdinøytral
rundt 1 time siden / 2048 visninger
Kari Corneliussen kommenterte på
Innlegg i debatten om Smiths venner .
rundt 2 timer siden / 379 visninger
Bernt Evensen kommenterte på
Kritikk er ikke vondt blod
rundt 2 timer siden / 1948 visninger
Johan Velten kommenterte på
Kritikk er ikke vondt blod
rundt 2 timer siden / 1948 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Når vil vi alle forstå Islam?
rundt 3 timer siden / 3622 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Når vil vi alle forstå Islam?
rundt 3 timer siden / 3622 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Når vil vi alle forstå Islam?
rundt 3 timer siden / 3622 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Når vil vi alle forstå Islam?
rundt 3 timer siden / 3622 visninger
Les flere