Emil André Erstad

Alder: 27
  RSS

Om Emil André

Rådgjevar i Tankesmien Agenda frå 2016. Leiar i KrFU 2013-2015. Opptatt av å få ein grønare og gulare politikk der vi sett dei fattigaste og svakaste først. http://emilerstad.no/

Følgere

No treng vi anti-populistane

Publisert 2 måneder siden - 3081 visninger

Motsvaret til populismen må ikkje vere fleire lovnader som ingen kan halde – men heller ærlege, opne og reielege politikarar.

Vi må sjå det i augo: Vi er i ferd med å få eit tillitsproblem. Sjølv om valdeltakinga hjå broderfolket i Sverige var så høg som 84,4 prosent, viser målingar at svenske styresmakter har historisk låg tillit hos svenske veljarar. Kanskje kan noko av forklaringa til Sverigedemokraternas høge oppslutnad finnast der. Det same skjer mange andre stader i verda, der demokratiet i utgangspunktet er godt konsolidert.

Den same freistinga. 

I boka si Balkanisering av Europa skriv Sylo Taraku om korleis populismen kjenneteiknast av opportunisme, uansvarlegheit, karismatisk leiarskap og kortsiktigheit. Kanskje nettopp fordi populistane vel å putte desse elementa opp i verktøykassa si, er det lett for oss andre å falle for den same freistinga sjølv.

LES OGSÅ: Personlig og dannet refleksjon

Vi strevar jo alle med det same: Korleis møter vi populismen best mogleg? Bør den kontrast med meir populisme? Eg trur det er ein livsfarleg strategi, og at det er ei dødslinje for tilliten vi har i samfunna våre. Kanskje er populismen den største utfordringa for norsk utanrikspolitikk i tida framover.

Mistilliten. 

For ein ting er at tilliten til politikarane er synkande i mange vestlege demokrati. Det er denne mistilliten mange populistar prøvar å utnytte med sine urealistiske lovnader prega av kortsiktige og uansvarlege «løysingar». Som oftast trur eg populistane veit at det dei foreslår ikkje er gjennomførbart og i strid med menneskerettar, internasjonale avtalar og sunn fornuft. Likevel gjer dei det, fordi dei ikkje treng å forhalde seg til at politikken ein dag må bli gjennomført. Dei er berre opptatt av å vinne val og få oppslutnad.

Problemet oppstår den dagen dei faktisk vinn eit val. Då står vi att med det som er endå farlegare enn populistar utan makt. Det er nemleg populistar med makt. For den dagen populistane må gjennomføre det dei har lova, innser dei det umoglege: Det går ikkje. Då har dei to val: Anten gjennomføre det umoglege, eller bryte løfta sine. Begge deler er elendige alternativ for samfunnet. Dei risikerer enten å bryte internasjonale avtalar og menneskerettar, eller at også populistane mister tilliten.

LES OGSÅ: Jimmie Åkesson økte hos kristenvelgere

Skremmande lesing. 

I boka Fear. Trump in the White House skriv Bob Woodward om Trumps første år i Det kvite hus. Det er skremmande lesing for alle som er oppteken av menneskerettar, trygg styring, internasjonale relasjonar, økonomi og demokrati. Vi får bli med inn i dei romma der leiaren av den frie verda tar vala sine, etter at han i valkampen lova den eine totalt urealistiske tingen etter den andre. Woodward viser korleis Trump strevar med å levere på lovnadene sine. Rett og slett fordi dei fleste av dei ikkje er gjennomførbare – utan å kaste dei internasjonale spelereglane på havet.

Det gjeld Trumps lovnad om å skrote NAFTA, stoppe amerikansk deltaking i verdas krigar, den varsla tollkrigen mot Kina eller lovnaden om å stanse innvandringa.

Kortsiktig tidshorisont. 

Spørsmålet er kva som skjer med amerikanske veljarar den dagen dei innser at Trump ikkje er betre enn dei tidlegare elitane som har styrt, men verre. For i motsetnad til dei før han, kom han med endå fleire urealistiske løfter prega av kortsiktig tidshorisont.

Dei som ikkje er populistar må i tida framover ta nokre harde val om korleis ein vil forholde seg til denne rørsla. Skal dei også ty til overforenklingar, altfor urealistiske lovnader og kortsiktigheit? Det er jo freistande på kort sikt, men som alle veit: Ærlegdom varer lengst. Eg trur faktisk det. For den dagen populistane vert avslørt som det dei er, nemleg overforenklarar og lurendreiarar, vil folk sette meir pris på at det fins ærlege politikarar som tør å love akkurat det dei kan halde.

LES OGSÅ: Global bølge av polarisering og populisme

Trykket i Vårt Land 19. september 2018 i spalten Ideologi. 

Gå til innlegget

Fattigdomslukka

Publisert 3 måneder siden - 1019 visninger

Det er lett for oss som har nok pengar å seie at materielle ­verdiar ikkje er viktige. Spørsmålet er om det er sant for dei som er fattige.


Denne veka arrangerte Erna ­Solberg og Siv Jensen konferanse om økonomisk ulikskap. ­Andre parti har lenge vore opptekne av den aukande økonomiske ulikskapen. Først og fremst ser vi at ulik­skapen aukar mellom folk i veldig mange land, og sjølv om det framleis er langt frå amerikanske tilstandar til norsk ­verkelegheit, kjenner mange seg uroa også her.

Fattige blir fleire. 

Fakta er nokså ­klare: Gini-koeffisienten, som er den mest ­brukte indikatoren for ulikskap, viser at inntektsulikskapen i Norge auka frå 2013 til 2015. I ein ny rapport frå Helse­direktoratet kan vi lese at dei rike blir rikare, og at dei fattige blir fleire. Også i Norge.

Dette kjem i tillegg til det vi veit frå før:

- Stadig færre fattige i Norge eig eigen bustad. Faktisk sank talet på slike med 10 prosentpoeng frå 2003 til 2016, ­ifølgje SSB.

- Staten har aldri før utbetalt meir for at fattige familiar skal få dra på ferie. SSB fortel at rundt fem prosent av den ­norske befolkninga er i ein økonomisk situasjon der ferieturar er langt frå det bank­kontoen tillét.

- Like mange familiar har det vanskeleg eller særs vanskeleg med å få endene til å møtast. 15 prosent har ikkje høve til 
å betale ei plutseleg utgift som dukkar opp.

- Så mange som 12 prosent opplyser at dei manglar minst ein materiell gode.

I helga kunne vi lese i Aftenposten om forfattaren Martin J. Nygaard som ­opplyste at han og familien i mange år har levd på ei låg familieinntekt. «Jeg føler meg rik selv om jeg lever på fattigdomsgrensen», sa han.

Pengane eller livet. 

Eg er blant dei i politikken som alltid har snakka om at det er betre med grøne skogar enn gull. At vi må legge vekt på ikkje-­materielle verdiar. At vi må legge vekt på livskvalitet framfor levestandard. Dagfinn ­Høybråten skreiv godt om dette i boka si Pengane e­ller livet. I mange valkampar har eg spurt: Kvifor har vi det ikkje betre, når vi har det så godt? Vil vi ha meir eller vil vi ha det betre?

Eg trur framleis dette er viktig, men eg trur òg at det for mange fattige kan opplevast ein smule verkelegheitsfjernt å eintydig snakke om ikkje-materielle ­verdiar i ei tid der dette får større og større betyding for kva liv menneska kan leve. Eg er komen til konklusjonen om at ein viss materiell velstand er heilt naudsynt for å kunne nyte dei ikkje-materielle goda. Det blir litt Marie Antoinette (som bad det ­fattige ­folket sitt om å ete kaker når ho fekk ­beskjed om at dei ikkje hadde brød), viss vi byrjar å snakke om lukkelege ­fattige. Eg trur perspektivet er ­ganske annleis for dei som verkeleg ­manglar ­pengar til livets opphald. Eg trur ikkje «lukke» er det ­første adjektivet dei kjem på, når dei ikkje kan kjøpe nødvendige ting til borna sine.

Har eit minimum. 

For i dagens Norge er det nemleg slik at mange av dei ikkje-materielle goda berre kan oppnåast viss ein har eit minimum av materielle gode. Det å reise på ferie, for eksempel. Sjølv det vi med nok pengar tenker er ein ­rimeleg ferietur innanlands i Norge, kan velte ­budsjettet for ein familie som ikkje veit om dei klarar å betale neste rekning. Det å delta i bursdagar og på fotball­treningar krev òg litt. For mange er «litt» altfor ­mykje.

Etter at Martin J. Nygaard stod fram i Aftenposten og sa at han er lukkeleg sjølv om han lever på fattigdomsgrensa, har fleire peika på at det kan ha samanheng med at han i 2016 stod oppført med ei formue på 9,4 millionar.

Nøysomhetslukke

Det er sjølvsagt mykje lettare å vere lukkeleg som ­fattig viss ein veit at ein kan betale husleiga og rekningane sine. Kanskje er det meir korrekt å snakke om nøysomhetslukke, framfor fattigdomslukke, i så fall. Det er nemleg stor forskjell: Nøysomhet er fint, men fattigdom er ufridom.

Derfor kan vi heilt fint vere oppteken av ikkje-materielle verdiar, men samstundes kjempe ein klar politisk kamp mot dei aukande materielle forskjellane her til lands. For mange fattige familiar kan den beste verdipolitikken vere det å ha pengar nok i lommeboka.

Trykket i Vårt Land 22. august 2018.

Gå til innlegget

Religionsfridom i spel?

Publisert 4 måneder siden - 533 visninger

Viss alt til slutt vert ein kamp for religionsfridomen, kan det ­øydelegge for dei kampane der religionsfridomen verkeleg er i spel.

Eg er oppteken av ordbruk og misbruk av ord, og i sommar har eg tenkt ein del på det ­siste. Heilt ­sidan eg blei engasjert i ­politikken har eg høyrt argumentet «dette er eit ­angrep på religionsfridomen min» bli brukt i eit vidt spekter av saker. Eg har brukt ­argumentet mange gonger sjølv også. Den siste tida har eg sett argumentet bli brukt i oppheta debattar om samlivssyn blant kristne, og i debatten om dei såkalla ­mirakelpredikantane.

I utide. 

Det må vere unikt for eit i-land for å hevde at det er åtak på religionsfridomen å få kritikk mot samlivssynet sitt eller kritikk for å tene pengar på å be for folk over telefon. Gjer ordet religionsfridom i det heile meining viss det skal brukast så vidt? Kan ordet brukast både om mirakelpredikantar sin rett til å tene pengar på bøn over telefon, samstundes som det brukast om fengsling, avretting og forfølging av kristne i andre delar av verda? Tvert om, omgrepet står i fare for å miste meiningsinnhaldet sitt når vi sleng det rundt i tide og utide.

Dokumentasjon.

Somme tider kan det høve seg å sette ting litt i perspektiv. ­Somme tider kan det høve seg å spørje kristne i Nord-Korea, Afghanistan eller Somalia om kva religionsfridom eigentleg er, eller endå viktigare: korleis mangel på religionsfridom eigentleg ser ut? Eg trur ikkje dei vil byrje å snakke om mirakelpredikantane sin rett til å ta betalt for bøn eller at dei får kritikk for samlivssynet sitt i offentlegheita.

Når folka bak World Watch List – som dokumenterer grove forfølging av kristne rundt om i verda – lagar lista si, er det desse spørsmåla dei stiller seg i arbeidet med religionsfridomen:

- Gir eit land si grunnlov og/eller lovverk religionsfridom? Er det ifølge lova tillete for enkeltpersonar å konvertere til ­kristendommen?

- Vert kristne drepne for si tru? Vert kristne sende i fengsel, arbeidsleirar ­eller innlagt på psykiatrisk sjukehus?

- Har kristne fridom til å trykke og distribuere kristen litteratur? Blir kristne publikasjonar forbodne eller sensurert i det gjeldande landet?

- Er det åtak på kristne møtestader ­eller dei kristne sine heimar ut frå anti-kristne motiv?

Grunnleggande.

Sjølv om desse spørsmåla har eit særskilt fokus på kristne, er det ingen tvil om at dei kan vere gyldige òg for andre trussamfunn og livssyn. Desse spørsmåla ligg nærare kjernen i spørs­målet om kva religionsfridom eigentleg er for noko, enn slik vi ofte høyrer omgrepet vert brukt i debattar her heime. Det kan derfor vere lett å gløyme kva religions­fridom er, når omgrepet vert tøygd og strekt i mange retningar.

Eg seier ikkje at debattane om samlivssyn eller mirakelpredikantane ikkje er viktige, men at vi alt for ofte lar vi oss freiste til å springe til den lettvinte løysinga om å bruke religionsfridoms-­argumentet i debattar som handlar om ting som er mindre grunnleggande enn som så. Alt kan ikkje vere heilt grunn­leggande samstundes.

Ulv.

For når vi tar ordet religionsfridom i munnen vår, bør vi vere klar over at det er noko heilt grunnleggande. Det handlar om retten til å ha ein religion eller ei tru. Det handlar om fridom til å utøve religion og tru. Det handlar om rett til fellesskap med andre som trur.

I ein sakleg debatt med saklege ­argument fins det som regel ei rekkje ­andre argument som kan brukast før vi må dra inn religionsfridomen. Det gjeld både for debattane om kristent samlivssyn og om mirakelpredikantane.

Ord er makt. 

Alle som har høyrt den gamle historia om guten som ropte «ulv, ulv» veit det. Historia fortel endå meir om kva konsekvensar misbruk av ord kan få.

Trykket i Vårt Land 25. juli 2018 i spalten Ideologi. 

Gå til innlegget

Ein felles samfunnsrytme

Publisert 6 måneder siden - 1251 visninger

Vi treng noko som er felles i dette landet. Å privatisere dei felles høgtidsdagane er feil veg å gå.

Det er mange som strevar med korleis vi skal møte ei ny tid. Kva skal vi gjere med den kristne kulturarva – alt dette vi uansett har med oss? I mai kom dette til uttrykk gjennom debatten om dei felles høgtidsdagane. 

Kulturminister Trine Skei Grande tok til orde for å fjerne lova om heilagdagsfreden. Nettavisen-redaktør Gunnar Stavrum ville fjerne dei felles høgtidsdagane til fordel for ein pott med private fridagar. Fleire andre slengte seg også på debatten med meir eller mindre kreative forslag til korleis vi kan fjerne dei felles samfunnsrytmen. Det er like føreseieleg at denne debatten kjem i mai, som at debatten om skulegudstenester dukkar opp i førjulstida. Begge delar handlar om ein utryggleik for korleis den kristne kulturarva skal møte ei ny tid.

Tre hovudstrategiar. 

Denne debatten er interessant. Eg trur vi kan snakke om tre hovudstrategiar. La meg kort gå gjennom dei og grunngje kva for ein som vil vere den beste. 

For det første kan vi snakke om den nøytrale strategien. Den vert halde fram av dei som vil støvsuge samfunnet vårt for alt som luktar kristenmannsblod. I mange tilfelle er tilhengarane av denne strategien drivne av ein positiv idealisme som bygger på ein tanke om likebehandling, ikkje-diskriminering og inkludering. Logikken er at dersom alle som bur i Norge skal kjenne seg inkludert i det norske samfunnet, må vi ha ein felles grunn som er nøytral, og spesielt i dette tilfellet: livssynsnøytral. Ofte er det Human-Etisk Forbund som kjem trekkande med denne. Det store spørsmålet er derfor: Fins det noko som er nøytralt eller livssynsnøytralt? 

Raudt kort. 

For det andre kan vi snakke om den fryktbaserte strategien. Kort fortald: «Hjelp, muslimane kjem!» Denne har nok størst appell blant dei innvandringskritiske som vil bruke den kristne kulturarva som ein mur rundt landet vårt. Plutseleg blir det ein kristen verdi å ete svin eller drikke alkohol. Eller å stenge folk ute. Det handlar her om å bruke den kristne kulturarva som identitetspolitikk. Jan Inge Sørbø har oppsummert denne strategien med orda «verdiar som raudt kort». 

Ein eksponent for denne strategien er eksempelvis Frp-politikar Mazyar Keshvari når han seier at «Den norske kirke er en branntomt. Det er bare å kondolere og starte å feie opp restene. Man kan gjerne med rette spørre seg om såkalte prester og kristne, som bevisst og aktivt jobber for å fjerne kristendommen og dens relevans for å innføre islamsk innflytelse og dominans, virkelig er kristne og tjener herren eller helt andre krefter». Eg meiner det er nokså opplagt kvifor denne strategien bør skrotast fort som råd. 

Positiv grunnmur. 

For det tredje finn vi den positive strategien. Den handlar heilt grunnleggande om å bruke den kristne kulturarva som ein positiv grunnmur for samfunnet vårt – ikkje for å ekskludere eller skremme folk bort. Den tidlegare svenske statsministeren Tage Elander sa ein gong: «Vår oppgåve som politikarar er å bygge dansegolva, slik at enkeltmenneska kan få danse sine eigne liv». Med den positive strategien for den kristne kulturarva, kan vi godt seie at den utgjer eit slikt dansegolv. I alle fall ein del av materialet som utgjer parketten. 

Dersom vi vel den positive strategien, kan vi enkelt finne svaret på mai-månadens heilagdagsdebatt. Kva er det positive vi kan ta med oss frå den kristne kulturarva, som kan vere dansegolv for både muslimar, kristne, human-etikarar og andre truande? Det er nettopp den felles samfunnsrytmen. At vi har ein kvilepuls som er felles.

Som dansegolv. 

Det er ei styrke, ikkje ein utfordring. At tradisjonane våre er fundert i den kristne kulturarva er ei styrke, viss den kristne kulturarva brukast som dansegolv heller enn grensegjerde. Ingen får allergiske utslett av å bli minna om kva verdiar Norge vart bygd på – og kva verdiar som framleis er viktige for det samfunnet vi har i dag. 

Det blir ikkje meir mangfald av å fjerne alt som er felles. Vi blir tryggare som samfunn dersom vi er trygge på eigne tradisjonar i møte med det nye mangfaldet. Eg trur det er den beste måten å skape eit varmare samfunn saman.

Trykket i Vårt land 30. mai i spalten Ideiologi

Gå til innlegget

Vårt Europa

Publisert 7 måneder siden - 1164 visninger

Eit framleis samla Europa krev at vi adresserer dei vanskelege spørsmåla knytt til migrasjon, arbeidsløyse og identitet. Men det må ikkje skje på populistane sine premissar.

Den siste tida har eg brukt tida på lesing av ein boktittel så mørk at ein kan bli litt mørkredd av tanken. Den heiter After Europe. Det er ikkje vanskeleg å kome inn på tanken når ein kikkar rundt seg og ser det som skjer på kontinentet. Vi diskuterer framleis konsekvensane av det fleirtalet av det britiske folk bestemte, då dei stemte for å trekke Storbritannia ut av EU i 2016. Framleis er det få som veit heilt kva som blir det endelege resultatet, snart to år etter. Blir det igjen ei hard grense mellom Nord-Irland og republikken på resten av den irske øya?

I autoritær retning. 

Samstundes ser vi høgrepopulistar sin vekst i fleire land, og korleis dei festar grepet om regimet og makta i andre land. Vi ser Viktor Orbán i Ungarn og vi ser Lov og rettferdspartiet i Polen. Felles for desse høgrepopulistiske rørslene er at dei dreg Europa i meir autoritær retning.

I boka skriv forfattaren Ivan Krastev om populismen og Europas framtid – eller kanskje rettare sagt: frykt for mangel på felles framtid. Boka klarar på meisterleg vis å få fram dei mange paradoksa som ligg til grunn for situasjonen med framveksande populisme over heile kontinentet.

Krastev meiner flyktningkrisa som trefte Europa i 2015 er den enkelthendinga som har endra verdsdelen sterkast på lang, lang tid. Han meiner migrasjonskrisa ikkje berre handla om tilstrøyminga av flyktningar, arbeidsinnvandrarar og andre migrantar – men også om ein slags migrasjon av argument, kjensler, politiske identitetar og stemmer på kryss og tvers rundt om i Europa.

Globaliseringa sine skuggesider. 

Mange har peika på globaliseringa sine skuggesider som dei største årsakene til at høgrepopulistar har vunne fram i mange land. 

Men Krastev meiner også at globaliseringa er blant dei viktigaste årsakene til at migrasjonskrisa gjorde seg gjeldande nettopp i 2015. «Globaliseringa har gjort verda til ein global landsby, men denne landsbyen er del av eit slags diktatur – eit diktatur av global samanlikning».

Krastev peikar på at den nye sosiale mediaverkelegheita gjer at menneske i ulike delar av verda mykje meir enn før samanliknar seg med folk i andre delar av verda. Dei ser kva dei kan få ved å flytte på seg.

Samstundes gjer migrasjonen at gamle skiljelinjer som aldri eigentleg forsvann frå Europa plutseleg kjem opp i dagslyset att. Krastev skriv at Brussel kallar det manglande solidaritet på tvers av landegrensene i Europa, men det er i realiteten snakk om ulike solidaritetsomgrep på kollisjonskurs: Nasjonale, etniske og religiøse solidaritetsomgrep som kjem opp mot våre forpliktingar som menneske. Gruppesolidaritet framfor grenselaus solidaritet.

migrasjonens tidsalder. 

Så kva hendte med ideen om eit fritt og grenselaust Europa? Krastev meiner at det var ønsketenking. Han viser til mange anekdotiske eksempel for å styrke argumentet sitt. For eksempel ein studie som viste at tyskarar overvurderte avstanden mellom tyske byar meir viss ein av byane var i det tidlegare Vest-Tyskland og den andre var i det tidlegare Aust-Tyskland, enn viss begge byane var i same del av det gjenforeina landet.

Poenget er: Ja, vi er samla, men vi gløymer ikkje kven vi er eller kor vi kom frå. I migrasjonens tidsalder kjem plutseleg desse tinga til overflaten igjen.

Eit splitta Europa.

Norge er ikkje medlem av EU, men likevel ein viktig alliert for det europeiske fellesskapet. Sjølv om tendensane er sterkare ute på andre delar av kontinentet enn her heime, er det ikkje fritt for at vi ser små teikn også i den norske debatten. Det bør vi kjempe mot. Det fins ting vi burde kunne einast om uansett kva vi meiner om norsk medlemskap i EU. Eit samla Europa er eit trygt Europa. Eit splitta Europa er eit farleg Europa.


Trykket i Vårt land 2. mai 2018

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere

Siste kommentarer

Bjørn Otter Skaaret kommenterte på
Populismens forenklinger
3 minutter siden / 7278 visninger
Arne D. Danielsen kommenterte på
Populismens forenklinger
36 minutter siden / 7278 visninger
Roger Christensen kommenterte på
Populismens forenklinger
rundt 6 timer siden / 7278 visninger
Tore Olsen kommenterte på
NRK med kraftig underdrivelse og slagside om rakettangep fra Gaza
rundt 7 timer siden / 1509 visninger
Ben Økland kommenterte på
Populismens forenklinger
rundt 7 timer siden / 7278 visninger
Marianne Solli kommenterte på
Kaster du avfall i toalettet?
rundt 8 timer siden / 58 visninger
Arne D. Danielsen kommenterte på
Populismens forenklinger
rundt 8 timer siden / 7278 visninger
Tore Olsen kommenterte på
NRK med kraftig underdrivelse og slagside om rakettangep fra Gaza
rundt 8 timer siden / 1509 visninger
Les flere