Emil André Erstad

Alder: 27
  RSS

Om Emil André

Rådgjevar i Tankesmien Agenda frå 2016. Leiar i KrFU 2013-2015. Opptatt av å få ein grønare og gulare politikk der vi sett dei fattigaste og svakaste først. http://emilerstad.no/

Følgere

Karta teiknast på ny

Publisert rundt 2 måneder siden

Vi må ikkje vere naive og tru at fridomen vår er immun mot autoritære krefter.

Då eg vaks opp på 1990-talet, var det ein gryande optimisme på demokratiets vegne som prega oss. Eg hugsar korleis lærarane på skulen heile tida måtte oppdatere karta sine, fordi dei viste ei utdatert verd. Utdatert på den positive måten, der endringane stort sett berre gjekk i retning av meir demokrati og meir respekt for grunnleggande menneskerettar.

Les også: Flere kristne blir forfulgt

Intensivert forfølginga. 

Det kan hende lærarane til sonen min må oppdatere sine kart også, når han byrjar på skulen til hausten. Men det er i så fall endringar av den negative sorten. For eksempel kan det hende at lista over liberale demokrati i Europa ikkje vil vere like lang om tre eller fem år, som den var i fjor? Det er mykje som tyder på at endringane i negativ retning vil halde fram.

Det er etter kvart velkjent at Ungarn dei siste åra har fått ein kraftig forverra menneskerettssituasjon. Styresmaktene har intensivert forfølginga av uavhengige grupper blant sivilsamfunnet og opposisjonelle, noko som har ført til at vanlege ungarske borgarar er blitt meir forsiktige med å uttale seg om politiske emne i offentlegheita. Det sentraleuropeiske universitetet vart regelrett kasta ut av Budapest.

Mørke skuggar. 

I Polen veit vi at styresmaktene sitt arbeid med å svekke og underminere rettsstaten og menneskerettane heldt fram med full styrke i 2018, og sannsynlegvis også i 2019. Det høgrepopulistiske regjeringspartiet og dets leiar Jaroslaw Kaczynski er på veg til å ta Polen i klar autoritær retning.

Demokrati- og menneskerettssituasjonen blir stadig verre også i andre EU-land. Grunnleggande rettar vi lenge har tatt for gitt blir tatt frå vanlege borgarar i Slovakia, Slovenia, Bulgaria, Romania og Tsjekkia. Eksempelvis har drapa på gravejournalisten Jan Kuzak i Slovakia og Daphne Galizia på Malta kasta mørke skuggar over pressefridomen i hjartet av Europa. Det er skitskummelt.

I ei slik verd, der tilsynelatande liberale demokrati ser ut til å rakne i sømmene, er det grunn til å vere på vakt overfor alle innskrenkingar i grunnleggande fridomar. Det er grunn til å passe seg for alle illiberale haldningar og trekk. Det er grunn til å lytte når FN og andre internasjonale aktørar tar bladet frå munnen og ropar varsku.

Les også: Rapport om krigsforbrytelser som «råtner i en skuff i New York» må bli tatt fram, ber fredsprisvinner. Vi har begrenset kapasitet, sier utenriksministeren.

Nører opp om frykt. 

Nettopp det skjedde førre veke, og reaksjonen frå norske politikarar var ikkje oppløftande. «I Europa er det blitt et fiendtlig politisk klima. Uansvarlige og skruppelløse politikarar nører opp om frykt for flyktningar og migranter, for å manipulere veljarar». Kraftsalven kom frå FN sin høgkommissær for flyktningar, Filippo Grandi, på tampen av eit besøk til Norge førre veke.

Få norske politikarar reagerte på utsegna, utanom Frp sin innvandringspolitiske talsmann Jon Helgheim. Det vanlege i slike kontroversielle saker er at politikarar svarar på spørsmål frå media, men VG kunne opplyse at Helgheim sjølv tok kontakt med dei for å servere følgjande bodskap:

«Han (Filippo Grandi) framsto som en typisk FN-pamp uten bakkekontakt. Han henger ut europeiske og norske politikarar som vil begrense innvandring. Han fremstiller vår politikk som umoralsk, på en måte som jeg er sjokkert over (…). Det er hårreisende å komme til Norge og gi instrukser for hvordan vi skal diskutere. Jeg vil ha meg frabedt å bli belært på en kunnskapsløs og spekulativ måte (…)». Dette til tross for at Grandi ikkje nemnte Frp eller andre høgrepopulistar ved namn i sin kritikk.

Del av oppskrifta. 

Den knallharde tonen mot FN og andre internasjonale aktørar er ein del av oppskrifta dei illiberale og autoritære kreftene nyttar i sin strategi. Det er ikkje rettferdig mot Helgheim å sei at han er ein del av slike krefter, men då bør også han og andre politikarar slutte å skape eit inntrykk av at dei er det.

For i ei tid der autoritære krefter breier om seg, er det ingen grunn til å tru at dette fenomenet ikkje kan kome til Norge.

Les også: USA har siste uken hatt gjennombrudd i fredssamtaler med de afghanske islamistene i Taliban. Donald Trumps store mål er å trekke USA ut av landets lengstvarende krig.

Gå til innlegget

Pessismismen er nyttelaus

Publisert 2 måneder siden

Det er enkelt å fortelle sørgelege historier om veksande utfordringar for menneskerettane i verda. Det er langt meir nytte å finne i verktøy som kan løyse utfordringane.

Det er lett å bli motlaus på veg inn i det nye året. Demokrati og menneskerettar er under press i store delar av verda. Det er lett å sjå seg blind på elendigheita. Det kan derfor vere meir nyttig å sjå på nokre lysglimt frå året som var:

– I Malaysia vart dødsstraff avskaffa. Det er ein trend vi ser i store delar av verda at denne menneskerettsfiendtlege ordninga vert stadig meir stigmatisert.

– I India vart homofili avkriminalisert. Det er mange ting som går i feil retning i India, men akkurat dette er eit viktig steg i riktig retning.

– I Armenia såg vi ein revolusjon utan vald som førte til frie val. Valfusk og korrupsjon er erstatta av framtidsoptimisme.

– Stadig fleire land forbyr å produsere bomber som spreier ein sverm av mindre bomber over eit stort område, såkalla klasebomber. Det er derfor blitt dårleg business.

– I Usbekistan såg vi korleis det brutale diktaturet – ein av verstingane når det gjeld bruk av tortur, mangel på pressefridom og sensur – har tatt viktige skritt i retning av reformer. For eksempel har delar av barnearbeidet i landet blitt avskaffa.

– I Etiopia ser vi korleis landet har tatt store demokratiske framsteg i 2018, med lauslating av politiske fangar, oppheving av unntakstilstand og planlegging av endre grunnlova for å innføre tidsavgrensingar for kor lenge ein statsminister kan sitte.

Les også: Disse etiske debattene vil prege 2019

Nitid arbeid.

Felles for desse gladsakene er at ingen av dei har kome av seg sjølv. Det er resultat av nitid arbeid over mange år. Det er ikkje slik at positive endringar kjem av seg sjølv. Dei kjem heller ikkje av at vi lar pessimismen ta over. Endringar til det gode for menneskerettar og demokrati kjem berre viss vi fokuserer på korleis vi kan styrke desse rettane.

Det er mange måtar å sjå menneskerettskampen på.

Vi kan tenke at menneskerettar er noko som kjem seinare, og at folk berre må akseptere å leve med menneskerettsbrot så lenge dei opplever økonomisk utvikling. Dette er ein utbreidd tanke både i og om Kina.

Eller så kan vi tenke at menneskerettar er universelle, ukrenkelege og absolutte, og derfor skal gjelde for alle menneske til alle tider. At det berre handlar om å finne metodane, verktøya og ideane som kan styrke menneskerettane. Det er den tankegangen eg og mange andre jobbar etter.

Eg trur det er den vi bør bruke mest tid på – også i år.

Slepp unna. 

I 2019 er det tydeleg at vi framleis manglar viktige verktøy i kampen for å stanse menneskerettsbrot. Det er framleis for lett for menneskerettsforbrytarar i mange land å sleppe unna utan straff og ansvar. Her har vi framleis eit stort arbeid å gjere i mange år framover.

For kva skjer eigentleg med dei personane som er ansvarlege for særs grove brot på menneskerettane? I mange tilfelle skjer det lite. Dette er personar ansvarlege for tortur, forsvinningar, utanomrettslege avrettingar, valdtekt, slaveri eller menneskehandel. I mange tilfelle kan personar som er ansvarlege for slikt framleis reise fritt i mange land. Dei kan ha bankkontoar, eigedom og andre gode i mange land utanfor heimlandet.

Les også: USA og Israel har forlatt UNESCO

Strenge sanksjonar. 

Det er mange gode grunnar til at slike menneske bør leggast under strenge sanksjonar. Derfor er det verd å nemne ein annan god nyheit frå 2018, då EUs ministerråd 10. desember vedtok eit nederlandsk forslag om å etablere ei EU-ordning for menneskerettssanksjonar.

Menneskerettssanksjonar er eit slikt godt verktøy som trengs i kampen mot undertrykking. Det er snakk om sanksjonar som berre vil ramme personar som ikkje er blitt gjort ansvarlege for sine overgrep, det vil vere snakk om ei global ordning, som ikkje er retta mot nokon stat eller sivilbefolkning.

USA, Canada, dei baltiske landa og Storbritannia har allereie slike ordningar. Norge har det ikkje.

Kanskje kan vi håpe at når vi skriv oppsummeringa om 2019, så er eit av punkta at Norge vil innføre ei ordning med menneskerettssanksjonar? Eg håpar det.

Les også: I løpet av seks års tid vil India gå forbi Kina i folketall og bli verdens mest folkerike land. 

Gå til innlegget

Ting eg har lært av Knut Arild

Publisert 3 måneder siden

Det er ikkje alle forunnt å jobbe for ein så ekstraordinær mann som Knut Arild Hareide, så eg tenkte å dele sju lærdomar.

Om litt under ein månad har eg min siste arbeidsdag som rådgjevar for Knut Arild. Sjølv om han har fått mykje ros denne hausten, kjenner eg det er rett å dele litt av det eg sjølv har lært av å jobbe tett på denne heidersmannen.

For det første: 

Tru på noko! Ikkje gå gjennom livet som ein likegyldig tufs som ikkje meiner noko eller trur på noko. Det er dei som ligg på sofaen og ser på at verda forandrar seg i feil retning som er det største problemet. Dei som ikkje forstår at det er likegyldigheita som er det gode sin verste fiende. Tru på noko og mein det. Åtvaring: Det kan få konsekvensar.

For det andre: 

Engasjer deg! Mange tenker at det viktigaste er å ta utdanning. Utdanning er riktig, vel og bra, men kanskje er det vel så viktig med alle dei tinga som skjer rundt utdanninga di, som sjølve studiepoenga og karakterane. Kva du engasjerer deg i medan du er student, kan få vel så store konsekvensar for kva du kan bruke livet ditt på, som kva du studerer. Engasjement betyr noko. Det kan skape enorme ringverknader.

LES OGSÅ: Derfor brukte ikke Hareide mer makt

For det tredje: 

Ikkje ver falsk – ver ekte! Det er få personar eg kjenner som møter så mange menneske gjennom ein dag, som Knut Arild. Og alltid er han smilande, humoristisk og imøtekomande. Mange tenker kanskje at dette er slik han er i det offentlege rom, men at han er meir «seg sjølv» når han trekk seg tilbake. Det er feil. Han er akkurat den same på bakrommet. Slikt inspirerer folka rundt.

For det fjerde: 

Ta sats! Viss du trur på noko, meiner det og står for det: Ikkje ver redd for å ta sats og prøve å få det til. Mange vil nok stå i kø for å idioterklære deg opp og ned dersom du mislukkast, men tenk på kva du kan få til viss du lukkast. Det gjorde nesten Knut Arild denne hausten, med heile Norge på tilskodarplass. Han visste at dersom han lukkast ville han fått til forandring, fornying og ny giv. Det var verdt å prøve.

LES OGSÅ: Hemmelig maraton for borgerlig side 

For det femte: 

Set grenser! Det er ikkje greitt å gå med på kva som helst, berre for å omgjengeleg eller hyggeleg. Dersom du har overtydingar og prinsipp, og du ønskjer å stå for dei, ikkje gå med på kva som helst. Ikkje la andre styre vala dine. Ikkje ver ein rævdiltar. Eg har mange gonger sett på nært hald når Knut Arild har sett grenser og stått for dei. Det har kanskje kosta han kaloriar, vener eller god stemning, men han har teikna linjer i sanden som han ikkje har vore villig til å krysse. Slik vil eg òg vere.

For det sjette: 

Ha humor! Eg har nok knapt gått gjennom ein einaste arbeidsdag utan at Knut Arild har tøysa med meg eller andre rundt seg. Det er vitskapleg bevist at ein god latter forlenger livet, men det er nok undervurdert kor mykje humor og latter kan gjere for å løyse opp i vanskelege saker og debattar også i politikken. Ein god latter gjer norsk politikk endå betre. Der har Knut Arild vore eineståande - både på scena og på kontoret.

For det sjuande: 

Lev som du lærer! Det er ikkje alle som har eit så hektisk og innhaldsrikt liv som Knut Arild Hareide, som òg tar seg tid til alle dei viktige småtinga i livet. Som prioriterer familien først. Som tar seg tid til å hjelpe gode vener. Som stiller opp som barnevakt. Knut Arild er ein slik person som lever livet ganske mykje slik han lærer at det skal levast. Først og fremst er det forbilledleg, men det viser òg kva leiarskap som ligg i eksempelets makt.

LES OGSÅ: Ap og Høyre åpner for at foreldre kan velge tidspunkt for skolestart


Gå til innlegget

No treng vi anti-populistane

Publisert 6 måneder siden

Motsvaret til populismen må ikkje vere fleire lovnader som ingen kan halde – men heller ærlege, opne og reielege politikarar.

Vi må sjå det i augo: Vi er i ferd med å få eit tillitsproblem. Sjølv om valdeltakinga hjå broderfolket i Sverige var så høg som 84,4 prosent, viser målingar at svenske styresmakter har historisk låg tillit hos svenske veljarar. Kanskje kan noko av forklaringa til Sverigedemokraternas høge oppslutnad finnast der. Det same skjer mange andre stader i verda, der demokratiet i utgangspunktet er godt konsolidert.

Den same freistinga. 

I boka si Balkanisering av Europa skriv Sylo Taraku om korleis populismen kjenneteiknast av opportunisme, uansvarlegheit, karismatisk leiarskap og kortsiktigheit. Kanskje nettopp fordi populistane vel å putte desse elementa opp i verktøykassa si, er det lett for oss andre å falle for den same freistinga sjølv.

LES OGSÅ: Personlig og dannet refleksjon

Vi strevar jo alle med det same: Korleis møter vi populismen best mogleg? Bør den kontrast med meir populisme? Eg trur det er ein livsfarleg strategi, og at det er ei dødslinje for tilliten vi har i samfunna våre. Kanskje er populismen den største utfordringa for norsk utanrikspolitikk i tida framover.

Mistilliten. 

For ein ting er at tilliten til politikarane er synkande i mange vestlege demokrati. Det er denne mistilliten mange populistar prøvar å utnytte med sine urealistiske lovnader prega av kortsiktige og uansvarlege «løysingar». Som oftast trur eg populistane veit at det dei foreslår ikkje er gjennomførbart og i strid med menneskerettar, internasjonale avtalar og sunn fornuft. Likevel gjer dei det, fordi dei ikkje treng å forhalde seg til at politikken ein dag må bli gjennomført. Dei er berre opptatt av å vinne val og få oppslutnad.

Problemet oppstår den dagen dei faktisk vinn eit val. Då står vi att med det som er endå farlegare enn populistar utan makt. Det er nemleg populistar med makt. For den dagen populistane må gjennomføre det dei har lova, innser dei det umoglege: Det går ikkje. Då har dei to val: Anten gjennomføre det umoglege, eller bryte løfta sine. Begge deler er elendige alternativ for samfunnet. Dei risikerer enten å bryte internasjonale avtalar og menneskerettar, eller at også populistane mister tilliten.

LES OGSÅ: Jimmie Åkesson økte hos kristenvelgere

Skremmande lesing. 

I boka Fear. Trump in the White House skriv Bob Woodward om Trumps første år i Det kvite hus. Det er skremmande lesing for alle som er oppteken av menneskerettar, trygg styring, internasjonale relasjonar, økonomi og demokrati. Vi får bli med inn i dei romma der leiaren av den frie verda tar vala sine, etter at han i valkampen lova den eine totalt urealistiske tingen etter den andre. Woodward viser korleis Trump strevar med å levere på lovnadene sine. Rett og slett fordi dei fleste av dei ikkje er gjennomførbare – utan å kaste dei internasjonale spelereglane på havet.

Det gjeld Trumps lovnad om å skrote NAFTA, stoppe amerikansk deltaking i verdas krigar, den varsla tollkrigen mot Kina eller lovnaden om å stanse innvandringa.

Kortsiktig tidshorisont. 

Spørsmålet er kva som skjer med amerikanske veljarar den dagen dei innser at Trump ikkje er betre enn dei tidlegare elitane som har styrt, men verre. For i motsetnad til dei før han, kom han med endå fleire urealistiske løfter prega av kortsiktig tidshorisont.

Dei som ikkje er populistar må i tida framover ta nokre harde val om korleis ein vil forholde seg til denne rørsla. Skal dei også ty til overforenklingar, altfor urealistiske lovnader og kortsiktigheit? Det er jo freistande på kort sikt, men som alle veit: Ærlegdom varer lengst. Eg trur faktisk det. For den dagen populistane vert avslørt som det dei er, nemleg overforenklarar og lurendreiarar, vil folk sette meir pris på at det fins ærlege politikarar som tør å love akkurat det dei kan halde.

LES OGSÅ: Global bølge av polarisering og populisme

Trykket i Vårt Land 19. september 2018 i spalten Ideologi. 

Gå til innlegget

Fattigdomslukka

Publisert 7 måneder siden

Det er lett for oss som har nok pengar å seie at materielle ­verdiar ikkje er viktige. Spørsmålet er om det er sant for dei som er fattige.


Denne veka arrangerte Erna ­Solberg og Siv Jensen konferanse om økonomisk ulikskap. ­Andre parti har lenge vore opptekne av den aukande økonomiske ulikskapen. Først og fremst ser vi at ulik­skapen aukar mellom folk i veldig mange land, og sjølv om det framleis er langt frå amerikanske tilstandar til norsk ­verkelegheit, kjenner mange seg uroa også her.

Fattige blir fleire. 

Fakta er nokså ­klare: Gini-koeffisienten, som er den mest ­brukte indikatoren for ulikskap, viser at inntektsulikskapen i Norge auka frå 2013 til 2015. I ein ny rapport frå Helse­direktoratet kan vi lese at dei rike blir rikare, og at dei fattige blir fleire. Også i Norge.

Dette kjem i tillegg til det vi veit frå før:

- Stadig færre fattige i Norge eig eigen bustad. Faktisk sank talet på slike med 10 prosentpoeng frå 2003 til 2016, ­ifølgje SSB.

- Staten har aldri før utbetalt meir for at fattige familiar skal få dra på ferie. SSB fortel at rundt fem prosent av den ­norske befolkninga er i ein økonomisk situasjon der ferieturar er langt frå det bank­kontoen tillét.

- Like mange familiar har det vanskeleg eller særs vanskeleg med å få endene til å møtast. 15 prosent har ikkje høve til 
å betale ei plutseleg utgift som dukkar opp.

- Så mange som 12 prosent opplyser at dei manglar minst ein materiell gode.

I helga kunne vi lese i Aftenposten om forfattaren Martin J. Nygaard som ­opplyste at han og familien i mange år har levd på ei låg familieinntekt. «Jeg føler meg rik selv om jeg lever på fattigdomsgrensen», sa han.

Pengane eller livet. 

Eg er blant dei i politikken som alltid har snakka om at det er betre med grøne skogar enn gull. At vi må legge vekt på ikkje-­materielle verdiar. At vi må legge vekt på livskvalitet framfor levestandard. Dagfinn ­Høybråten skreiv godt om dette i boka si Pengane e­ller livet. I mange valkampar har eg spurt: Kvifor har vi det ikkje betre, når vi har det så godt? Vil vi ha meir eller vil vi ha det betre?

Eg trur framleis dette er viktig, men eg trur òg at det for mange fattige kan opplevast ein smule verkelegheitsfjernt å eintydig snakke om ikkje-materielle ­verdiar i ei tid der dette får større og større betyding for kva liv menneska kan leve. Eg er komen til konklusjonen om at ein viss materiell velstand er heilt naudsynt for å kunne nyte dei ikkje-materielle goda. Det blir litt Marie Antoinette (som bad det ­fattige ­folket sitt om å ete kaker når ho fekk ­beskjed om at dei ikkje hadde brød), viss vi byrjar å snakke om lukkelege ­fattige. Eg trur perspektivet er ­ganske annleis for dei som verkeleg ­manglar ­pengar til livets opphald. Eg trur ikkje «lukke» er det ­første adjektivet dei kjem på, når dei ikkje kan kjøpe nødvendige ting til borna sine.

Har eit minimum. 

For i dagens Norge er det nemleg slik at mange av dei ikkje-materielle goda berre kan oppnåast viss ein har eit minimum av materielle gode. Det å reise på ferie, for eksempel. Sjølv det vi med nok pengar tenker er ein ­rimeleg ferietur innanlands i Norge, kan velte ­budsjettet for ein familie som ikkje veit om dei klarar å betale neste rekning. Det å delta i bursdagar og på fotball­treningar krev òg litt. For mange er «litt» altfor ­mykje.

Etter at Martin J. Nygaard stod fram i Aftenposten og sa at han er lukkeleg sjølv om han lever på fattigdomsgrensa, har fleire peika på at det kan ha samanheng med at han i 2016 stod oppført med ei formue på 9,4 millionar.

Nøysomhetslukke

Det er sjølvsagt mykje lettare å vere lukkeleg som ­fattig viss ein veit at ein kan betale husleiga og rekningane sine. Kanskje er det meir korrekt å snakke om nøysomhetslukke, framfor fattigdomslukke, i så fall. Det er nemleg stor forskjell: Nøysomhet er fint, men fattigdom er ufridom.

Derfor kan vi heilt fint vere oppteken av ikkje-materielle verdiar, men samstundes kjempe ein klar politisk kamp mot dei aukande materielle forskjellane her til lands. For mange fattige familiar kan den beste verdipolitikken vere det å ha pengar nok i lommeboka.

Trykket i Vårt Land 22. august 2018.

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere