Ann Kristin van Zijp Nilsen

Alder: 44
  RSS

Om Ann Kristin van Zijp

Kommunikasjonsleiar i Areopagos og redaktør for Tørst. Sjå areopagos.no/torstmag.no. Twitter: @annkristinvzn

Følgere

Den lyttande kyrkja

Publisert nesten 3 år siden

Er noko i ferd med å skje med øyra til folk?

Å læra seg å lytta, høyrest fort ut som ei banal øving. I alle fall ikkje noko eit vakse menneske med grei høyrsel og brukande øvsteetasje skulle trenga hjelp til av andre. Er det ikkje berre å konsentrera seg litt?

For oss som er velsigna med (eller plaga med, alt ettersom) eit velutvikla snakke­organ, er det ofte nyttig å bli minna på at lytting er vel så bra som snakking. Samstundes kan me vera litt misunnelege på dei meir stillferdige, sjenerte eller innover­vende. Me tenkjer gjerne at dei er naturtalent til å lytta.

For det stemmer jo at ein gir den andre­ meir rom til å snakka, når ein greier å klappa igjen sjølv. Men den som teier, veit det godt: Tausheit treng ikkje å bety at ein høyrer etter eller faktisk bryr seg.

Eksistensielt

Denne helga held danske Bente Lundbak Pihl sin første lytte-workshop i Noreg. Verkstaden hennar er fullteikna lenge før «Salig er tørsten» går av stabelen i Kristiansand, ­arrangert av magasinet Strek og Areopagos.

Kva er det som skjer, sidan så mange er interesserte og ikkje avskriv det som «banalt»?

Pihl er dagleg leiar i «Den lyttende kirke»,­ ei tverrkyrkjeleg rørsle i Danmark, som jobbar med å breia ut lyttekompetanse og med å vera gode lyttarar på vegne av kyrkja. I haust var eg på eitt av minikursa hennar.

Sjølv om kursopplegget i seg sjølv var konkret og jordnært, gav det meg ei djup erkjenning av kor tett lytting er knytt til det eksistensielle – både for den som snakkar og for den som høyrer på. Og kor tett lytting er knytt til gjestfridom, noko som er vesentleg for rørsla til Pihl.

Bonhoeffer si ånd

Den nederlandske katolske presten Henri Nouwen kalla lytting for «åndeleg gjestfridom». Det er noko mykje meir enn å la den andre få snakka mens ein sjølv ventar på å få svara. For han var sjølve skjønnheita ved å lytta at «den som blir lytta til, begynner å føla seg akseptert, begynner å ta sine eigne ord på alvor og begynner å oppdaga sitt eige sjølv.»

Den danske rørsla vil at god lytteevne skal kjenneteikna kyrkja som fellesskap. Men ein ser også på lytting som ei konkret kyrkjeleg teneste i den tyske teologen Dietrich Bonhoeffer si ånd: «Den første tenesta me skuldar andre i ein fellesskap, er å lytta til dei». Tanken er at i dette lyttande rommet av gjestfridom, ro og aksept, som Nouwen snakkar om, kan indre sår få høve til å bli lækte.

Den tanken deler dei med britiske «Christian Listeners» og Acorn-stiftinga som den avdøde biskopen Morris Maddocks står bak. Under ligg trua på ein Gud som lyttar – også gjennom andre menneske.

Kopla ut støyen

Den lyttende kirke har sprunge ut av denne britiske samanhengen og brukar metodikk derifrå. Ein trena lyttar greier å kopla ut støyen i sitt eige indre, skapa eit trygt rom for samtalen og til sist stilla spørsmål som verkar avklarande for den som fortel. I motsetning til coaching og vegleiing, er målet å hjelpa folk å bruka sine eigne erfaringar, følelsar og tankar som ressurs. Og ved å komma til rette med ting som har skjedd, kan sår begynna å gro og forsoning skje – både inni enkeltmenneske og mellom dei.

Engelskmennene kallar det «healing», i den vanlege tydinga om at noko blir lekt eller bra igjen (som at eit sår gror). Det norske ordet heling/heiling ligg tett opptil det å gjera noko heilt. Derfor snakkar Den lyttende kirke heller om «helende lytting» enn «helbredende lytting». Ein trur at ved Guds og medmenneske si hjelp kan noko bli heilt igjen.

Det er den draumen om meir gjest­fridom og fleire heile liv. Liknar han ikkje mykje på det heile kyrkja drøymer om? 

Først publisert i spalten Tendenser i Vårt Land, 9. mars 2017.

Gå til innlegget

Berre kulturimperialisme?

Publisert nesten 3 år siden

Oppgåve 1: Sjå føre deg ein kristen misjonær blant urfolk. Oppgåve 2: Ver klar til å få fordommane dine justerte.

«Kulturimperialisme» er eit ord som alltid kjem opp viss nokon utanfor dei indre misjonskretsane skal seia kva kristen misjon er. Det er ikkje tilfeldig. Kristne kyrkjer og misjonsverksemder har både legitimert og vore ivrig reiskap for overgrep frå kolonimakter og storsamfunn. 

Den samiske historia i Noreg er eit eksempel på det. Men den blir småtteri ved sida av den latin-amerikanske historia om det spanske imperiet. Historikarar meiner at det katolske kongeparet Isabella og Ferdinand sin kristendom var sjølve drivkrafta i den usæle blandinga av kristning, plyndring og erobring som la heile sivilisasjonar i grus på 1500-talet.

Ein raud tråd

I 2015 ba pave Frans «audmjukt om tilgiving» for desse syndene i Guds namn. Samstundes minna han om at det var «tusenvis av prestar som kjempa i mot sverdet sin logikk med korset si makt». (Er det berre eg, eller høyrer andre også klassikaren «Gabriel’s Oboe» frå filmen The Mission for sitt indre øyre?)

Det går ein raud tråd frå læresveinen Peter og apostelen Paulus, til Martin Luther, til Latin-Amerika og vidare til dei nordiske språkekspertane som akkurat nå omset Bibelen til nord- og sørsamisk.  Jesu nærmaste venner forstod plutseleg at bodskapen om Guds kjærleik og frelse ikkje var reservert for jødar. 1.500 år seinare innsåg Luther at vanlege tyskarar hadde rett til å høyra evangeliet (det betyr jo «gode nyheiter», for svingande!) på sitt eige språk.

Det ligg ei djup rettferd i dette, ei eksistensiell stadfesting av likeverd for alle språk og difor også kulturar.

Etter at Guds ord var like bra på bondetysk som på prestelatin, kunne soknepresten Nils Stockfleth omsetja Det nye testamentet til samisk i 1840 og seia at eit kvart folk hadde rett til å «udvikle sit Sprog og sin Nationalitet». Den kyrkjelege rasismen og fornorskingspolitikken blei snart hardare, men Stockfleth er ein del av den raude tråden.

Nedst på stigen

Då eg vaks opp, langt frå Sápmi, greidde misjonsbladet «Santalen» å gjera situasjonen til eit urfolk i Andesfjella viktig for mange nordmenn. Cañariane stod nedst på samfunnsstigen i Ecuador. Midt i Cañardalen var hallingdølen Sigrid Løvdokken jordmor-misjonær i 38 år. Ein føremiddag i 1996 såg eg henne ta i mot eitt av dei omtrent 10.000 barna som har blitt fødde på den vesle fødeklinikken ho dreiv. Ein livlaus gut greidde seg akkurat etter mora sin altfor lange tur på båre i fjellheimen og på eit pickup-lasteplan.

Etterpå konstaterte eg at det eg hadde lese i Santalen-reportasjane stemte: «På fødeklinikken i Nar kan indianarkvinnene føda med hatten og stakken på, slik dei føretrekk.» Målet var å heva statusen til cañariane sin kultur og levemåte – ikkje minst i eigne auge. Det stod ikkje i vegen for å driva helseopplysing, og bevisstgjering av kvinnene i eit mannsdominert samfunn. 

Kulturpåverknad

Same året kunne cañindianarane feira to store kulturelle hendingar: Det nye testamentet kom på deira kichwa-dialekt (quichua) og ei stor pioner-lærebok i språket blei utgitt, med fullstendig grammatikk og ordbok.

Alt dette misjonsarbeidet var kulturpåverknad på mange plan – også kamp for minoritetskultur i eit majoritetssamfunn. Men kulturimperialisme?  

I dag er den vesle fødeklinikken nedlagt, men i den  lutherske kyrkja kan ein framleis høyra vaksne cañarindianarar snakka stolt om sin eigen kulturarv – og om at dei er takksame for at misjonærane gav arven verdi.

Og ved nokre skrivebord i Norden bevarer og utviklar samiske språkekspertar sitt eige språk saman med bibel-redaktørar frå majoritetskulturen. Det er den same raude tråden.

FØRST PUBLISERT I VÅRT LAND, 09.02.2017

Gå til innlegget

Djevelens piss og annan umoral

Publisert nesten 3 år siden

For ein liberalist ser engasjementet mot alkohol og pengespel ut som manglande anerkjenning av andre menneske sitt ansvar for eige liv.

I forrige veke avslutta artisten Tone Damli og nettspel-giganten Betsson samarbeidet. Kven av dei det var som slo opp først, er dei ikkje einige­ om. Men brotet ser ikkje ut til å handla om at dei angrar på den ulovlege marknadsføringa.

For to år sidan fekk nemleg Damli eit brev frå direktøren i Lotteri- og stiftelsestil­synet. Det same gjorde John Arne Riise, John Carew, Sandra Lyng, Betsson og 23 andre utanlandske speleselskap. Der stod det at «i Norge er det forbudt å avholde, markedsføre og formidle penge­spill som ikke har tillatelse».

Brende kortstokkar

Tilsynet sine utsegner var moderate. Koranen kallar til dømes alkohol og pengespel for «Satans verk». Soknepresten Lars Levi Læstadius­ kalla alkohol for «djevelens piss», og læstadianarane er framleis kjende som fråhaldsfolk. Vestlendingar på min eigen alder kan fortelja om ein bedehusoppvekst der kortstokkar som dukka opp i heimen blei brende.

For det store norske fleirtalet ser dette ut som ein uforståeleg og latterleg kamp mot umoral. Stadig færre hugsar at det i utgangspunktet handla om solidaritet.

For Læstadius var ikkje moralsk indignert då han snakka om djevelpiss. Han var solidarisk indignert over samefolket sine levekår i Nord-Sverige. Presten såg korleis handelsfolk og prestekollegaer tente seg rike på brennevinssal, mens alkoholmisbruket øydela heile familiar og lokalsamfunn. Kampen mot alkoholen reduserte fattigdom og naud, og førte til ei viss frigjering og myndiggjering.

Den same erfaringa hadde dei som tidlegare hadde spelt seg frå gard og grunn i dåtidas pokerlag: Kortstokken representerte gjeld, naud og ufridom og det nye, kristne livet utan spel var fridom, tryggleik og framgang.

Kontroll

Likevel er det ikkje eit grunnlaust rykte at religiøse menneske har eit uvanleg sterkt ønskje om at deira normer også bør kontrollera andre sin livsførsel. For mange av dei som vaks opp i miljø der kortstokkar burde brennast, blei den sosiale kontrollen uuthaldeleg. Medan­ tidlegare generasjonar hadde opplevd frelse­ og fråhald som lys og luft, gispa nye ­generasjonar av luftmangel under den låge takhøgda.

Erfaringane av kollektiv naud og liding på grunn av alkohol og pengespel, ligg òg til grunn for den sekulære lovgivinga­ me framleis har i dag. Restriksjonane er ikkje først og fremst grunnlagde på norsk pietisme, men på den solidariteten­ som samla­ arbeidarrørsla og pietistane:­ Øns­ket om å ikkje la omsynslause økonomiske­ profittørar øydeleggja livet til vanlege ­arbeidsfolk.

Sett frå liberalistisk hald, verkar dette engasjementet som ei manglande anerkjenning av andre menneske sitt ansvar for eige liv. Reguleringsforkjemparane blir moralpoliti og meiningstyrannar som vil bestemma kva myndige menneske skal kunne bruka pengane sine på.

Eksplosivt

Men dei uregulerte reali­tetane er harde. Då 15.000 speleautomatar med blinkande lys og oppmuntrande lydar avløyste dei gamle kroneautomatane på 1990-talet, eksploderte speleavhengnaden blant nordmenn. Då dei blei fjerna, stupte han raskt. Men så tok internett-gamblinga over. Nå er talet på speleavhengige like høgt.

Nettgamblinga er i eksplosiv vekst. I Sverige er det reine spelefeberen blant investorar. Og mens ein del norske aksjefond ikkje kjøper slike aksjer på grunn av eigne etiske retningslinjer, har Oljefondet investert tre og ein halv milliard kroner i nett- og fysiske kasino. 290 millionar av dei er plassert i Betsson, som står bak ein fjerdedel av all ulovleg TV-reklame for pengespel i Noreg. I 2015 brukte slike selskap totalt 609 millionar kroner på ulovleg reklame.

Det er ingen grunn til å kalla gamblaren for umoralsk. Men på eitt eller anna punkt blir gambling-selskapa og eigarene si milliardforteneste på andre si ulukke så problematisk, at også dei som vanlegvis ikkje vil bruka slike kategoriar vil kalla det umoralsk.

Først publisert i Vårt Land, 12. januar 2017

(Foto: flickr.com/fitzsean)

Gå til innlegget

Blir svartedauden kvit?

Publisert over 5 år siden

Mens nok eit tilbod om billeg Viagra dumpar ned i innboksen min, er ebolaviruset på veg til Vesten med fly.

Siste veka i juli: Eg sjekkar spamfilteret mitt i epostboksen. Mange gode tilbod her, om Viagra og andre penis-relaterte helseprodukt. Eg får mailane sjølv om første delen av epostadressa mi høyrest rimeleg kvinneleg ut i heile verda. Avsendarane har vel eit fåfengt håp om at eg i det minste kjenner behovet indirekte.

Same veka i Sierra Leone: Ein av verdas fremste ekspertar på ebola, Sheik Umar Khan, ligg på isolat. Huda hans blør kraftig. Han kan ikkje lenger håpa på å bli ein av dei få som overlever ebolasmitte. Til nå har han sjølv behandla meir enn 100 ebolapasientar – alltid med fullt verneutstyr. Sjukdommen fann eit smutthòl likevel.

Ingen veit kva Khan tenkjer mens han sjølv ventar på å døy i ein veksande epidemi. Kanskje spør han seg om det var verdt det? Under ei veke etter sjukdomsutbrotet, døyr legen. Same dag erklærer helseministeren han som nasjonalhelt.

Kvit trussel
På nittitalet fekk ebolaviruset ein nesten mytisk status i Vesten, med opphav djupt inne i den afrikanske jungelen, skremmande symptom og manglande kur. Pandemien slo ikkje til då, men er dette året då svartedauden skal bli ein kvitedaud? Dei verkeleg store infeksjonssjukdommane i sør, som tuberkulose, hiv og malaria, uroar oss lite. Me har tilgang til vaksinar og medisinar. Men nå luktar me kvitemanns blod.

Slik det kom eit skip til Bjørgvin i 1349, kom det denne veka kom eit spesialbygd fly til USA med ebola om bord. Finansmannen Donald Trump gav helseangsten eit ansikt på Twitter. «Hindra ebolapasientar i komma inn i USA. Behandla dei, på høgste nivå, der borte. USA HAR NOK PROBLEM!» ropte han. I ein annan tweet skreiv han at folk som reiser til stader langt borte for å hjelpa, må ta konsekvensane sjølv.

Det er forståeleg at folk blir redde, når der ikkje er nokon kur. Men kvifor er der ikkje det, viruset blei jo oppdaga i 1976? Det er ikkje tilfeldig. Ingen av dei store farmasiselskapa i verda forskar på ebola, det er for lite pengar å henta på slikt.

Marknadsmakt
Viss spamfilteret på e-postboksen min kan vera ein peikepinn på kor det er betalingsvilje- og evne, tippar eg på Donald Trump sitt alders- og kjønnssegment i Vesten. Me snakkar ikkje berre om sexrelaterte helseprodukt. Me snakkar om alle medisinar med marknadsmakt. Legemiddelindustrien leikar jo ikkje butikk. Dei satsar på det som plagar innbyggjarane i land med størst kjøpekraft. Tilfeldigvis dei områda av verda som òg har best folkehelse.

Investerings-analytikaren Damien Conover i Morningstar brukte ordet marknadsmakt då han blei intervjua denne veka. Vaksinar «har mindre marknadsmakt enn andre medisinar», sa han.

Det som har marknadsmakt er til dømes blodtrykkssenkande middel. Difor bruker legemiddelprodusentane til dømes ressursane påå utvikla sin eigen variant av ein medisin som allereie eksisterer. Atle Fretheim og Ingvil K. Sørbye fortalde i Tidskrift for Den norske legeforening i 2003 at to tredjedelar av medisinske nyvinningar dei siste tiåra var «legemidler som har lite eller ingenting å tilby utover det som allerede er tilgjengelig».Lite tyder på at utviklinga har endra seg.

Umoralsk
Menneskeretten til helse gjeld ikkje det fattige globale fleirtalet. Burde ikkje det djupt umoralske i eit slikt system uroa oss meir enn muleg flyboren smitte frå Vest-Afrika?Uansett kan dei engstelege av oss kanskje pusta litt ut: Med tung statsstøtte frå den amerikanske staten har tre ørsmå selskap med til saman 17 tilsette utvikla ein medisin som har hatt god effekt på dei to smitta amerikanske misjonærane.

Eg veit ikkje om Trump, kanskje for første gong, er litt glad for eit slikt statsstøtta føretak. Uansett er det kanskje ei ørlita moralsk oppreising for legehelten Sheik Umar Kahn, og dei titals andre afrikanske helsearbeidarane som har gitt livet sitt i kampen mot ebola, at nokon faktisk gidd å laga ein medisin trass alt

Først publisert i spalta «Gjesten», Vårt Land 8. august 2014

Gå til innlegget

Big guns

Publisert over 5 år siden

Når det er verkeleg alvor er det «time to pull out the big guns.» Kven veit kva som hadde skjedd om styresmaktene hadde brukt ein prosent av forsvarsbudsjetta på dialog i staden?

Det kunne kanskje blitt fred mellom­ israelarar og palestinarar­ snart, viss det berre hadde­ vore gamle menn med rabbinar- og mullaskjegg som slost. Sinte,­ gamle menn har ofte dårleg hjarte.

Men det er flest tenåringar. Det er dei me ser rasa med inti­fada-slynger og stein på Gaza og i ­Jerusalem. Det er tenåringar­ som er israelske grensesoldatar. Kven ville ikkje vore rasande når alt er berre vald og død der du bur? Rettferda dei tørster etter blir til krav om hemn. For ungdom som skulle tenkt på sommar­ferie og skuleplass til hausten, er framtida eit mørkt bomberom der ­lysbrytaren ikkje er å sjå.

Ansikt til ansikt. Ingen trur at den israelsk-palestinske konflikten­ ville sett annleis ut akkurat­ nå, viss diplomatane hadde vore på jobb i staden for på fellesferie. Ikkje eingong Ap-fansen tar Jonas Gahr Støre sitt mantra om «dialogue» på alvor.­ Diplomatane har brynt seg på Midtausten før, med forsøk på millimeter-lirking av tunge ­interesser. Dialogen deira består av kompromiss og tilslørt språk for å hala i land akseptable avtalar.­ Naudsynt, sjølvsagt, når det verkar.­ Men ikkje verkeleg dialog.

Den verkelege dialogen skjer akkurat nå, på graset ved ein innsjø i Maine i USA. Tre hundre­ ­israelske og palestinske ungdommar er løfta ut av krigs­sona heime,­ til ein stad der lufta er frisk og avstanden gir perspektiv. På den internasjonale sommar­leiren til organisasjonen Seeds of Peace møter dei «fienden» ­ansikt til ansikt. Unge leiarspirer møter sine eigne fordommar og redsler, dei snakkar ut om spørsmåla som skaper vald og hat heime. Dei kranglar, leikar og blir venner.

Sidan starten­ i 1993 har over 5.000 ungdommar­ gått gjennom dette­ dialogprogrammet.­ Tidlegare­ deltakarar fortel at dei kjende seg hjelpelause, sinte og sårbare før samtalane. Dei meinte at den andre­ sida hadde feil, at valden­ kunne rettferdiggjerast. Dei trudde­ ikkje at dei sjølve kunne­ endra noko, eller at fred var mogleg.­ Nå ser dei den andre sitt perspektiv. Dei ser på seg sjølve som løysinga. Fleire har byrja fredsskapande aktivitetar i sitt eige nærmiljø.

Ideen er ikkje ny. På 1980-talet­ dukka nord-irske ungdomar opp på heimplassen min, Sand i Ryfylke, kvar sommar. Frå Belfast-området kom katolikkar og protestantar, i regi av organisasjonen­ Peace People. Noko liknande skjer i prosjektet Bridgebuilders,­ der Israelsmisjonen samlar palestinsk­ og israelsk ungdom til kurs og teambuilding.

Lyse hovud. Heime i Noreg­ er ikkje borgarkrigen like om hjørnet,­ slik nokre ekstremistar­ prøver å få oss til å tru. Men me ser at ungdommar blir radikaliserte­ i fleire retningar. Folk er engstelege for både Syria-­fararar og høgreradikale.

Men framtida har ein lysbrytar. Kort tid etter 22. juli-­terroren fekk dialogpresten Iselin­ Jørgensen ein uventa ­telefon: Muslimske­ ungdommar ville­ ha kontakt med kristne. Dei ville­ spørja dei sjølv, i staden for å lesa­ om dei. Saman­ med ungdommane starta presten­ i Kirkelig dialogsenter­ faste dialogtreff i Oslo. Nå går jødar, muslimar og kristne på besøk til einannan i moskéar, synagoger­ og kyrkjer. Ein kveld spurde fire ­afghanske jenter med hijab­ om dei kunne bli friviljuge­ i Fransiskus­hjelpen, fordi dei tykkjer­ den katolske besøks­tenesta gjer ein så god jobb.

Nærleik oppstår. Fordommar­ forsvinn. Fiendskap blir vanskeleg.­ Dialogen skaper forståing­ på eit mykje djupare plan enn det politiske.

Big guns. Fenomenet verkar marginalt: Tjue ungdommar her, nokre tusen der. Det er relativt små interesseorganisasjonar som driv med dette, og dei står sist i køen når politikarane prioriterer.

Når det er verkeleg alvor er det «time to pull out the big guns.» Kva det tyder, viser tala­ i forsvarsbudsjetta. Kven veit kva som hadde­ skjedd om styresmaktene hadde brukt ein prosent av summane på dialog i staden. På eit par generasjonar var ungdommen kanskje ikkje berre­ kringsett av ­fiendar, men av potensielle­ venner.­ Tanken er til å bli svimmel­ av.

Men ingen politikar blir hugsa­ for konflikten som aldri vaks seg stor. Tiltak som verkar tjue år etter­ at ein har gått av, er eit dårleg­ monument for ei landsmoder eller ein landsfader. Så for all del, prioriteringa er heilt forståeleg.

FØRST PUBLISERT SOM KOMMENTAR «PÅ EN MANDAG» I VÅRT LAND 14. JULI 2014

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Noen bør skamme seg
av
Espen Ottosen
22 dager siden / 5555 visninger
Kreftens krigsmetaforer
av
Aud Irene Svartvasmo
20 dager siden / 3743 visninger
Ingen skal leve med skam
av
Tor Håkon Eiken
22 dager siden / 1342 visninger
Nå må vi stå sammen
av
Berit Hustad Nilsen
17 dager siden / 1232 visninger
Småprathelvetet
av
Ann Kristin van Zijp Nilsen
7 dager siden / 1202 visninger
Skal vi forby det vi ikke liker?
av
Paul Leer-Salvesen
17 dager siden / 1109 visninger
HVILKEN ELEFANT?
av
Rikke Grevstad Kopperstad
6 dager siden / 1098 visninger
Smiths Venner på ville veier.
av
Gerard Oord
7 dager siden / 1032 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere