Ann Kristin van Zijp Nilsen

Alder: 44
  RSS

Om Ann Kristin van Zijp

Kommunikasjonsleiar i Areopagos og redaktør for Tørst. Sjå areopagos.no/torstmag.no. Twitter: @annkristinvzn

Følgere

Ulukkelege er dei takksame

Publisert over 2 år siden

Skal ein takka for alt, må ein ta med dei som lagar kleda mine også. Det blir det indre friksjon av.

Over 21 millionar bilde på Instagram er merka med emneknaggen #thankful. Til samanlikning er 96.000 merka med #takknemlig. Sidan Instagram er det sosiale mediet som aukar mest i Norge nå, kan det fort bli veldig mange fleire.

Eitt av dei mest populære bilda merka #takknemlig er NRK-programleiaren Selda Ekiz sitt gode kvardagsportrett av foreldra. «Ingenting av det jeg har hadde vært mulig om de ikke var akkurat sånn de er,» kommenterer ho, og unnskylder sentimentaliteten med #overfølsom og #snartmensen.

Like fullt er takksemda hennar del av ein trend. Dei siste åra har sjølvhjelpsforfattarar tent millionar på å gjera folk takksame for det dei har. Å tenkja over kva du kan vera takknemleg for, gjer at du stoppar opp og innser at du er nøgd med noko. Og jo fleire grunnar til å vera takksam, jo heldigare kan du føla deg. Som din personlege sjølvhjelpsforfattar akkurat nå, kan eg nesten garantera deg litt lukke på denne måten. Dette er så gammalt nytt for mange av oss religiøse, at me ikkje kjem på at me kunne blitt rike av det.

For ein truande skurrar det, når ein takkar for å bli lukkeleg. Er ikkje ein slik takk i sitt inste vesen det motsette av takksemd? Er ikkje slik takksemd i slekt med det kyrkjefaderen Augustin allereie på 300-talet kalla «å vera innkrøkt i seg sjølv»?

Religiøs verdi

Innanfor alle dei store religionane er takksemd ein grunnleggjande verdi, som er vevd inn i truspraksisen. I følge eit av dei buddhistiske heilage skriftene, Katannu sutta, meinte Buddha at eit utakknemleg menneske er eit menneske utan integritet. Men også sikhar, jødar, kristne og muslimar finn belegg i eigen tradisjon for å takka Gud – uansett korleis ein har det. Utfordringar og vanskar kan takkast for, fordi dei kan gjera ein til eit betre menneske. Det kan høyrast ut som ei passiv innstilling til livet og snarare som ei oppskrift på ulukke enn lukke.

Shukr, det arabiske og islamske omgrepet for takksemd, står sentralt i den muslimske bønnepraksisen, ikkje minst nå under ramadan. Med sine faste daglege bønner er dei kanskje nærmare Henrik Wergeland sitt ideal enn gjennomsnitts-lutheranaren, når han spør «Hvor ofte skal Gud takkes?» i eit dikt frå 1840. Der gir han 24 eksempel på uendeleg mange gonger, blant anna: «Saa mange Gange, som der er Sand / på Havsensbunden, paa Flodens Strand (...) som der er Tagsteen på Kongens Slot,/ som man har Venner, naar det gaaer godt».

Ein treng ikkje vera ateist for at piggane skal spretta ut når ein les ordet skal i Wergeland sin tittel. Skal? Kvifor skal ein det? Og kva med alt det vonde, det urettferdige, det som det slett ikkje er nokon grunn til å takka for? Kravet hans kan verka endå meir provoserande enn ei sjølvhjelpsbok som vil hjelpa deg å gløyma alt det vanskelege i verda, det som manar til forandring, ved å gjera deg takksam for at markjordbær og fiolar finst.

Friksjon

Sjølvhjelpsforfattarane skriv lite om takksemd overfor «dei som gjorde det muleg», slike som foreldra til Selda Ekiz. Som om det ikkje var særleg viktig å vera takksam overfor menneske som er grunnen til at eg har det så godt. Bøndene som har rydda skog og dyrka maten vår i 3 000 år. Sosialdemokratiet som har bygd velferdsstaten. Nordsjødykkarane. Dei som lagar kleda mine, sidan eg verken plukkar bomull, spinn ull, kan veva eller er særleg god til å sy.

Grunnen er sjølvsagt at det blir mykje meir friksjon av slikt enn av fiolar. Meiningane og følelsane om bønder, sosialdemokratiet og oljeboring er delte og doble. Og viss ein plutseleg skal vera takksam overfor tekstilarbeidarane i andre land, tvingar fort andre følelsar seg fram. For eksempel uro og engasjement rundt tilhøva på tekstilfabrikkane. Altså det motsette av ei bedøvande glede over livet, fuglane på himmelen og liljene på marka.

Når eg ber kveldsbønn saman med sonen min, takkar me gjerne for at me har ein stad å bu, varm dyne, leiker, mat i kjøleskapet, fred og slikt. Det gjer oss begge medvitne – igjen og igjen – om at det ikkje er sjølvsagt. Og ikkje sjeldan fører det til samtalar om dei som same kveld frys utan dyne eller tak, om dei som manglar mat eller bur der det er krig. Nokon vil kanskje meina at ungar blir ulukkelege av slikt. Eg tenkjer at skal ein først driva religiøs indoktrinering og læra ungen takksemd, så får ein gjera det skikkeleg.

Først publisert i spalta Tendenser i Vårt Land 1. juni 2017. 

 

Gå til innlegget

Bygdekoden

Publisert over 2 år siden

Korleis Bjørheimsbygd gav Hadia Tajik landsmoderpotensial.

«Tenk at så mye klokskap som det Hadia oppviser, kan komme fra ei lita bygd på landet!» kommenterte ein mann på Hadia Tajik sin ­Facebook-video i forrige veke, der ho sende­ live frå Bjørheimsbygd. ­«Akkurat nå e me heima,» seier ho og viser stolt fram det kvite trehuset og grenda me ­andre gjerne kjører raskt forbi mellom to ferjer på veg til Stavanger.

Kven skulle tru at det fanst intelligent liv slike plassar? spør dei som ikkje forstår. It takes faktisk ei Bjørheimsbygd to make a Hadia Tajik.

Skepsis mot avkrokar

Den djupe skepsisen til periferien har sentrum hatt i uminnelege tider. Når folk i samtida snakka om Jesus frå Nasaret, drog ikkje stadnamnet opp. «Kan det koma noko godt frå Nasaret?» spurde for eksempel ein som var skeptisk til å bli med i følgjet hans. Jesus frå Jerusalem, den heilage ­hovudstaden, det hadde vore noko. I staden var han frå ein galileisk avkrok.

Men småby treng ikkje bety isolert. ­Galilea var eit område med mange ikkje-jødar og mykje handel på tvers av folkegrupper. Eg veit ikkje korleis det står til med handel på tvers av folkegrupper i Bjørheimsbygd, etter at foreldra til Tajik la ned Alis kolonial i første etasje i det kvite trehuset og fjerna butikkskiltet sponsa av Ali Kaffe.

Eg veit heller ikkje kor samansett ­befolkninga er, etter at familien flytta til Sandnes. Men i dag har dei fleste norske lokalsamfunn eit mylder av nasjonalitetar og kulturelle bakgrunnar. Ideen om dei einsretta, homogene bygdene er sterkt overdriven.

Multikompetente ungar

Under den amerikanske valkampen i haust, snakka eg med ein universitetstilsett oslomann om det å kjenna folk som heia på Trump.

– Er det sant, har du venner som er Trump-tilhengarar? Korleis har du greidd å bryta ut av ekkokammeret? spurde han med beundring i stemma. Han hadde ­aldri møtt nokon.

Svaret er enkelt. Eg er frå ei bygd. Då kan du ikkje unngå å få venner med svært ulik bakgrunn. Der er det ikkje mange nok av kvar sort til at like folk kan flokka­ seg saman. Vil du bu i eit verkeleg ­samansett samfunn, så flytt til bygda. Anten du går i bygdekvinnelaget, på yoga eller berre på butikken, er du tett på folk som er heilt annleis enn deg.

Liva til banksjefen, bonden og bilmekanikaren sine ungar er vevde tett s­aman med dei liva som ungane til forskaren, frisøren og fiolinisten har. Sidan dei alle også har tilgang til den same digitale ­populærkulturen som byungar har, snakkar ein her om multikompetente ungar som både veit kva ein fôrhaustar er, kor «oljå» faktisk kjem frå og kven av youtub-­e­rane som har dei beste bottleflipane.

Unik kombinasjon

Det er ein slik unge Hadia Tajik var. I tillegg har ho den transnasjonale identiteten som i stadig større grad pregar oss som mest av alt er norske. Ho har ei pakistansk mor som både lagar karri og komler med salt kjøt og kålrabi. Og mens dei færraste frå Holmenkollen drøymer om oslodrakt, ønskte den innfødde rogalendingen seg aldri noko anna enn ein frafjordbunad. Det handlar om kor eg høyrer til, kor stemma mi er frå, sa ho.

Bygdeoppvekst er ei fellesskapserfaring frå innsida av eit Noreg i miniatyr. Samtidig kan det vera ei erfaring av eit visst utanforskap. Bygda har for få menneske som liknar, til at dei færraste heilt kan unngå å kjenna seg som ein outsider – sjølv om nokon opplever det meir enn andre.

Få er meir klar over styrken i den unike­ kombinasjonen av utanfor- og innanforperspektiv frå eigen oppvekst enn Tajik, som ropte ut i riksavisene som 17-åring, då norsk-pakistanske gutegjengar herja­ ­hovudstaden: «Send A-gjengen ut på bygda­ og la dem melke kuer, så vil 
B-gjengen dø av kjedsomhet i Oslo!»

Hadia Tajik er i eigen person ei bru mellom det gamle og det nye fedrelandet. Eg har aldri stemt på Arbeidarpartiet, men eg er ikkje i tvil. Om nokon kan bli landsmoder i framtidas Noreg, så er det ei frå Bjørheimsbygd.

Først publisert i spalten Tendenser, Vårt Land 4. mai 2017.

Gå til innlegget

Den franske salen

Publisert over 2 år siden

Det betyr noko at at me hugsar kven me er: eit lite, ungt land av oppkomlingar.

Ein eldre mann børstar kakesmular av den mørke akrylgenseren, truleg frå Dressmann ein gong på nittitalet. Han er i Den franske sal i Nasjonalgalleriet i Oslo, saman med kaféverten, to unge kvinner som drikk te, og gipsskulpturar gitt av den franske staten.

Salen stod ferdig i 1924 med forgylte utskjeringar og stukkmarmor frå golv til tak. Stukkmarmor er ikkje stein, det er måla og polert gips.

Ein gong var me ein ny nasjon som var stolt av å få ekte gipskopiar av skulpturar frå Louvre, og vegger som liknar marmor. Med norsk og europeisk kultur skulle landet byggjast. Me sette opp det eine museet etter det andre på tjue år. Framtidsretta praktbygg, som ikkje kunne måla seg med Louvre eller British Museum, men dei var våre.

Kort tid før hadde Christian Krogh måla Leiv Eiriksson oppdager Amerika. Det er det første ein ser på veg opp trappa inne i Nasjonalgalleriet – ei påminning om korleis kunst kunne byggja det norske sjølvbildet. Me var ikkje berre husmenn og fiskarar utan ambisjonar likevel.

Aldri meir stygg andunge, tenkjer Oslo

I 2020 opnar det nye Nasjonalmuseet dørene på Vestbanen. Det blir Nordens største kunstmuseum og «skal markere Nasjonalmuseet som en kunst- og kulturformidler av internasjonalt format».

Det er ikkje lenger nok å overbevisa oss sjølve. I dag konkurrerer storbyane mot kvarandre om å tiltrekkja seg det som urbanisme-professoren Richard Florida kallar «den kreative klassen». Det er dei som bidrar til «nye idear, ny teknologi og/eller kreativt innhald» og som får økonomien i post-industrielle byar til å veksa. Me vil at internasjonale selskap etablera seg hjå oss, ikkje i Stockholm.

Aldri meir stygg andunge, tenkjer Oslo, og brusar med nye svanefjører og signalbygg i sjøkanten.

Oljefantasillionærar treng nye praktbygg

Kanskje er dette ein av grunnane til hallelujastemninga langs «sjøfronten» i hovudstaden? Nå vil me faktisk måla oss med gammalrike hovudstadar og stader som Louvre ved å vera nyare, større, freshare.

For dei vil alltid ha Nike frå Samothrake ståande i ei dramatisk trapp, og verken trappa eller det to tusen år gamle meisterverket av ei hovudlaus sigersgudinne med venger vil bli utdatert.

Me har eit bilde av ein viking som peikar mot land. Og eit skrik, ei vinternatt, ei brureferd og litt anna inni det som berre nostalgikarar tykkjer er eit praktbygg. Me har hatt eit nasjonalgalleri for husmenn når me er oljefantasillionærar.

I Paris grov dei kjellar og bygde glaspyramide, for at Louvre skulle møta dagens behov. Me kunne grove kjellar ved Nasjonalgalleriet like kjapt som – ja, Statsbygg og bygd noko spektakulært over jorda der, men den idéen er for lengst forkasta. For nå kan me finna opp det kulturelle Noreg heilt på nytt ved fjorden, etter at industrien og hamnedrifta er vekke. Velkommen, kreative klasse.

Arbeidarklasse og gråstein

Grunnmuren i Nasjonalgalleriet er laga av ein heilt annan klasse. Steinen er såkalla grefsensyenitt, finhogd med hammar og meisel av sveittande steinhoggarar i Oslo. Slitesterk stein, grå som barneansikta i matkøen på det andre bildet av Christian Krogh som heng lenger oppe i museumstrappa, Kampen for tilværelsen.

Slikt imponerer neppe den kreative internasjonale klassen, men det betyr noko for dei som allereie bur her at me hugsar kven me er: eit lite, ungt land av oppkomlingar. Eit land med gråstein og «marmorvegger» av gips. Som ikkje sluttar å byggja nytt, men ikkje tømmer for mange historiske bygg og bydelar for meiningsfullt innhald, fordi me er blitt nyrike og nedvurderer verdien av det me har. Også den kreative klassen kjenner igjen historielause småkeisarar utan klede.

---

I hjarta er oslosvana framleis ein mann med kakesmular på den gamle akrylgenseren. Men den franske salen han sit i, har fått ein futuristisk glaspaviljong i midten, teikna av ein norsk arkitekt i 2002. Salen er elska av Wallpaper, den europeiske trendbibelen, og er framleis landets vakraste kafé.

Først publisert i spalten Tendenser i Vårt Land, 6. april 2017.

Gå til innlegget

Den lyttande kyrkja

Publisert over 2 år siden

Er noko i ferd med å skje med øyra til folk?

Å læra seg å lytta, høyrest fort ut som ei banal øving. I alle fall ikkje noko eit vakse menneske med grei høyrsel og brukande øvsteetasje skulle trenga hjelp til av andre. Er det ikkje berre å konsentrera seg litt?

For oss som er velsigna med (eller plaga med, alt ettersom) eit velutvikla snakke­organ, er det ofte nyttig å bli minna på at lytting er vel så bra som snakking. Samstundes kan me vera litt misunnelege på dei meir stillferdige, sjenerte eller innover­vende. Me tenkjer gjerne at dei er naturtalent til å lytta.

For det stemmer jo at ein gir den andre­ meir rom til å snakka, når ein greier å klappa igjen sjølv. Men den som teier, veit det godt: Tausheit treng ikkje å bety at ein høyrer etter eller faktisk bryr seg.

Eksistensielt

Denne helga held danske Bente Lundbak Pihl sin første lytte-workshop i Noreg. Verkstaden hennar er fullteikna lenge før «Salig er tørsten» går av stabelen i Kristiansand, ­arrangert av magasinet Strek og Areopagos.

Kva er det som skjer, sidan så mange er interesserte og ikkje avskriv det som «banalt»?

Pihl er dagleg leiar i «Den lyttende kirke»,­ ei tverrkyrkjeleg rørsle i Danmark, som jobbar med å breia ut lyttekompetanse og med å vera gode lyttarar på vegne av kyrkja. I haust var eg på eitt av minikursa hennar.

Sjølv om kursopplegget i seg sjølv var konkret og jordnært, gav det meg ei djup erkjenning av kor tett lytting er knytt til det eksistensielle – både for den som snakkar og for den som høyrer på. Og kor tett lytting er knytt til gjestfridom, noko som er vesentleg for rørsla til Pihl.

Bonhoeffer si ånd

Den nederlandske katolske presten Henri Nouwen kalla lytting for «åndeleg gjestfridom». Det er noko mykje meir enn å la den andre få snakka mens ein sjølv ventar på å få svara. For han var sjølve skjønnheita ved å lytta at «den som blir lytta til, begynner å føla seg akseptert, begynner å ta sine eigne ord på alvor og begynner å oppdaga sitt eige sjølv.»

Den danske rørsla vil at god lytteevne skal kjenneteikna kyrkja som fellesskap. Men ein ser også på lytting som ei konkret kyrkjeleg teneste i den tyske teologen Dietrich Bonhoeffer si ånd: «Den første tenesta me skuldar andre i ein fellesskap, er å lytta til dei». Tanken er at i dette lyttande rommet av gjestfridom, ro og aksept, som Nouwen snakkar om, kan indre sår få høve til å bli lækte.

Den tanken deler dei med britiske «Christian Listeners» og Acorn-stiftinga som den avdøde biskopen Morris Maddocks står bak. Under ligg trua på ein Gud som lyttar – også gjennom andre menneske.

Kopla ut støyen

Den lyttende kirke har sprunge ut av denne britiske samanhengen og brukar metodikk derifrå. Ein trena lyttar greier å kopla ut støyen i sitt eige indre, skapa eit trygt rom for samtalen og til sist stilla spørsmål som verkar avklarande for den som fortel. I motsetning til coaching og vegleiing, er målet å hjelpa folk å bruka sine eigne erfaringar, følelsar og tankar som ressurs. Og ved å komma til rette med ting som har skjedd, kan sår begynna å gro og forsoning skje – både inni enkeltmenneske og mellom dei.

Engelskmennene kallar det «healing», i den vanlege tydinga om at noko blir lekt eller bra igjen (som at eit sår gror). Det norske ordet heling/heiling ligg tett opptil det å gjera noko heilt. Derfor snakkar Den lyttende kirke heller om «helende lytting» enn «helbredende lytting». Ein trur at ved Guds og medmenneske si hjelp kan noko bli heilt igjen.

Det er den draumen om meir gjest­fridom og fleire heile liv. Liknar han ikkje mykje på det heile kyrkja drøymer om? 

Først publisert i spalten Tendenser i Vårt Land, 9. mars 2017.

Gå til innlegget

Berre kulturimperialisme?

Publisert over 2 år siden

Oppgåve 1: Sjå føre deg ein kristen misjonær blant urfolk. Oppgåve 2: Ver klar til å få fordommane dine justerte.

«Kulturimperialisme» er eit ord som alltid kjem opp viss nokon utanfor dei indre misjonskretsane skal seia kva kristen misjon er. Det er ikkje tilfeldig. Kristne kyrkjer og misjonsverksemder har både legitimert og vore ivrig reiskap for overgrep frå kolonimakter og storsamfunn. 

Den samiske historia i Noreg er eit eksempel på det. Men den blir småtteri ved sida av den latin-amerikanske historia om det spanske imperiet. Historikarar meiner at det katolske kongeparet Isabella og Ferdinand sin kristendom var sjølve drivkrafta i den usæle blandinga av kristning, plyndring og erobring som la heile sivilisasjonar i grus på 1500-talet.

Ein raud tråd

I 2015 ba pave Frans «audmjukt om tilgiving» for desse syndene i Guds namn. Samstundes minna han om at det var «tusenvis av prestar som kjempa i mot sverdet sin logikk med korset si makt». (Er det berre eg, eller høyrer andre også klassikaren «Gabriel’s Oboe» frå filmen The Mission for sitt indre øyre?)

Det går ein raud tråd frå læresveinen Peter og apostelen Paulus, til Martin Luther, til Latin-Amerika og vidare til dei nordiske språkekspertane som akkurat nå omset Bibelen til nord- og sørsamisk.  Jesu nærmaste venner forstod plutseleg at bodskapen om Guds kjærleik og frelse ikkje var reservert for jødar. 1.500 år seinare innsåg Luther at vanlege tyskarar hadde rett til å høyra evangeliet (det betyr jo «gode nyheiter», for svingande!) på sitt eige språk.

Det ligg ei djup rettferd i dette, ei eksistensiell stadfesting av likeverd for alle språk og difor også kulturar.

Etter at Guds ord var like bra på bondetysk som på prestelatin, kunne soknepresten Nils Stockfleth omsetja Det nye testamentet til samisk i 1840 og seia at eit kvart folk hadde rett til å «udvikle sit Sprog og sin Nationalitet». Den kyrkjelege rasismen og fornorskingspolitikken blei snart hardare, men Stockfleth er ein del av den raude tråden.

Nedst på stigen

Då eg vaks opp, langt frå Sápmi, greidde misjonsbladet «Santalen» å gjera situasjonen til eit urfolk i Andesfjella viktig for mange nordmenn. Cañariane stod nedst på samfunnsstigen i Ecuador. Midt i Cañardalen var hallingdølen Sigrid Løvdokken jordmor-misjonær i 38 år. Ein føremiddag i 1996 såg eg henne ta i mot eitt av dei omtrent 10.000 barna som har blitt fødde på den vesle fødeklinikken ho dreiv. Ein livlaus gut greidde seg akkurat etter mora sin altfor lange tur på båre i fjellheimen og på eit pickup-lasteplan.

Etterpå konstaterte eg at det eg hadde lese i Santalen-reportasjane stemte: «På fødeklinikken i Nar kan indianarkvinnene føda med hatten og stakken på, slik dei føretrekk.» Målet var å heva statusen til cañariane sin kultur og levemåte – ikkje minst i eigne auge. Det stod ikkje i vegen for å driva helseopplysing, og bevisstgjering av kvinnene i eit mannsdominert samfunn. 

Kulturpåverknad

Same året kunne cañindianarane feira to store kulturelle hendingar: Det nye testamentet kom på deira kichwa-dialekt (quichua) og ei stor pioner-lærebok i språket blei utgitt, med fullstendig grammatikk og ordbok.

Alt dette misjonsarbeidet var kulturpåverknad på mange plan – også kamp for minoritetskultur i eit majoritetssamfunn. Men kulturimperialisme?  

I dag er den vesle fødeklinikken nedlagt, men i den  lutherske kyrkja kan ein framleis høyra vaksne cañarindianarar snakka stolt om sin eigen kulturarv – og om at dei er takksame for at misjonærane gav arven verdi.

Og ved nokre skrivebord i Norden bevarer og utviklar samiske språkekspertar sitt eige språk saman med bibel-redaktørar frå majoritetskulturen. Det er den same raude tråden.

FØRST PUBLISERT I VÅRT LAND, 09.02.2017

Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Glansbilder av Sjømannskirken?
av
Arnfinn Eng
24 dager siden / 1862 visninger
Servietter og skam
av
Merete Thomassen
16 dager siden / 1602 visninger
Tenåringstrass i regjeringen
av
Usman Rana
24 dager siden / 1575 visninger
Idiotforklarer kristen høyreside
av
Espen Ottosen
23 dager siden / 1544 visninger
Ord som truer vår religionsfrihet
av
Trond Bakkevig
15 dager siden / 1414 visninger
En samfunnsskapende kraft
av
Berit Hustad Nilsen
17 dager siden / 1353 visninger
Hva skjer Hanvold?
av
Bendik Storøy Hermansen
13 dager siden / 1296 visninger
Stolthet er undervurdert
av
Magne Nylenna
28 dager siden / 1166 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere