Ann Kristin van Zijp Nilsen

Alder: 44
  RSS

Om Ann Kristin van Zijp

Kommunikasjonsleiar i Areopagos og redaktør for Tørst. Sjå areopagos.no/torstmag.no. Twitter: @annkristinvzn

Følgere

Det magnetiske Noreg

Publisert over 2 år siden

Kvifor skulle nokon berre ønskja seg ein ferie her, når dei kan få eit permanent, stusseleg kvardagsliv?

Eg ville berre på ferie, men kvinna bak skranken i den amerikanske ambassaden var ikkje overtydd om at eg berre hadde tenkt å bli i New York ei veke. Ho sa at «me er usikre på om det er nok som knyter deg til heimlandet ditt».

Eg trudde ikkje mine eigne øyrer. ­Ambassadefunksjonæren vurderte slikt som arbeid, eigedom og forsørgjaransvar, og på den tida var eg framleis deltids-
arbeidande student utan barn.

Men kva med storfamilien, røtene, vennene og heile livet mitt? Kvifor skulle eg ­droppa studiar og framtidig norsk lønn for eit tilvere som ulovleg innvandrar med 
underbetalt jobb ein stad i Queens?

For den amerikanske funksjonæren verka det irrelevant – samanlikna med den magnetiske tiltrekkingskrafta 
til USA. Bak haldninga hennar såg det
 ut til å liggja ei overtyding om at 
viss dei kunne, ville alle i heile verda flytta dit.

Vill vekst

2016 var eit rekordår for den internasjonale turismen. Ein viktig årsak må vera at den globale middelklassen veks med vill fart. Dei neste 20 åra vil han veksa frå knappe to til fem milliardar menneske. I dag bur halvparten av desse i Vesten, men i 2030 vil det berre vera kvar femte person, viser ferske ­berekningar frå OECD.

Det betyr likevel ikkje at Noreg blir marknadsført som feriedestinasjon der pengane ligg. Innovasjon Norge satsar på Vest-Europa og Kina. Men ikkje på fattige land utanfor Europa, som likevel har 
million­ar av reiselystne og betalingsføre folk.

Av India si befolkning på 1,2 milliardar, for eksempel, er halvparten nå middelklassefolk. Det er verdas raskast veksande økonomi og 250.000 er dollar-
millionærar.

Likevel slår Utlendingsdirektoratet (UDI) fast på udi.no at viss du er inder og «skal besøke venner eller være turist i Norge, vil du vanligvis ikke få visum».

UDI er krystallklare om utgangspunktet sitt: «Når vi behandler søknad­en din, vurderer vi om det er sannsynlig at du ­reiser tilbake til hjemlandet ditt eller ­landet der du bor i, når besøket er over.» Sett herifrå, er det ytterst få land som kan måla seg med vårt – det har jo ei magnetisk tiltrekkjingskraft. Kvifor skulle indiske pensjonistar berre ønskja seg ein noregsferie, når dei kan byta det gode kvardagslivet heime med eit stusselegare – som trass alt vil føregå her i verdas beste land?

Reiser heim igjen

Denne veka er eit palestinsk ektepar på ferie med Hurtigruten. Heime på Vestbreidden er dei vanlege middelklassefolk, og dei har fått den eksklusive reisa i gåve frå norske venner som vil gi dei ei turoppleving for livet.

Då dei søkte turistvisum blei det raskt avslått. Landet vårt har jo slik ei magnet­isk tiltrekningskraft at alle sikkert aller helst vil flytta hit. Det tok vekevis med telefonar, e-postar og brev, ikkje minst frå norske støttespelarar, før dei fekk lov til å ta i mot invitasjonen.

Mot alle norske odds kan dei nå ta bilde av einannan ved rekka, mens midnattssola skin, og senda dei heim til ungane på Messenger, saman med påminningane om å oppføra seg skikkeleg.

Avgrensa

Men dei kjem ikkje til å bli. Dei veit ­allereie godt at dei ikkje oppfyller krava til å få asyl i Noreg. Og sjølv med asyl, fristar ikkje ei lite kommunalt husvære og ein vaskejobb her meir enn den gode jobben og det nyoppussa huset heime. Det er der dei høyrer til, og det er der dei helst vil bu. Der er storfamilien, vennene og alt det andre som gjer det godt å ­komma heim. Og alt som gjer tilveret trygt og kjent trass alle utfordringar.

Sjølv om turistnæringa sel draumen om nye stader og fine opp­levingar, er folk si eventyrlyst avgrensa. Kvardagslivet vårt skal vera svært utrygt og mangelfullt, før me ønskjer oss
 noko meir enn ein ferie ein stad langt borte.

Gå til innlegget

Meir empati, mindre skam

Publisert over 2 år siden

NRK serverer ungdom mental helsekost som smakar luksus-junkfood.

Det er særleg to sanningar om andre menneske me ikkje får til å henga i hop. Den eine er kor annleis andre menneske er enn oss sjølve. Den andre er kor like me samtidig og djupast sett er.

Samanlikning har blitt kalla for «djevelens matematikk». Når eg samanliknar meg sjølv med deg, blir ofte ein av oss taparar. I nokre tilfelle går du tapande ut og blir gjenstand for forakt eller frykt frå meg – for eksempel viss du lever, trur og meiner på ein måte som eg synest er veldig framand. I andre tilfelle går eg sjølv tapande ut etter samanlikninga med deg, og blir gjenstand for mi eiga sjølvforakt eller skam – til dømes viss du ser ut til å greia det eg ikkje får til. Som ungdom føler ein seg fort mindre kul/flink/attraktiv (velg sjølv) enn dei andre. Men vaksne har også lett for å samanlikna si eiga innside med andre si utside. Me står jo der med full oversikt over vårt eige uperfekte liv, og med utsikt til dei andre sin tilsynelatande mykje betre fasade.


I vår postmoderne, vestlege skamkultur handlar det ikkje om skam versus ære, men om skam versus sjølvtillit. Og erfaringa av skam er alltid einsam. At prestasjonspresset for dagens ungdom er svært høgt, og at dei stadig føler seg utilstrekkelege, er dei klar over. Men dei visste kanskje ikkje at det heiter «skam», før NRK kalla spaden for ein spade.

NRK sin misjon

Dei siste åra har allmennkringkastaren gjort ei enorm investering i den mentale folkehelsa gjennom serie-konseptet Skam. Under produksjonen hadde serieskapar Julie Andem og teamet hennar denne såkalla misjonssetninga: «Vi skal hjelpe 16 år gamle jenter å styrke selvfølelsen gjennom å løse opp i tabuer, gjøre dem bevisst på mellommenneskelige mekanismer, og vise dem gevinsten av å konfrontere frykt.»

Til bransjemagasinet Rushprint har Andem fortalt kva dei spurde seg på førehand: «Hva kan vi gi dem som de trenger, og som ingen andre kan gi? Som en ungdomsserie konkurrerer vi mot de største produksjonene i USA, men det er én ting vi har som ikke amerikanerne har: Vi vet hvem de er, og vi forstår dem fordi vi kjenner kulturen de har vokst opp i.» Noko av misjonen var å gi ungdom meir sjølvironi i møte med det utilstrekkelege og visa mestringsfølelsen ein får av å konfrontera problem.


Når supertalentet Julie Andem seier at motivasjonen rett og slett er kringkastaransvaret (!) – det er då ein får lyst til å setja eit raudt hjarte bak ordet «statskanal». Og det er då norske politikarar som vil ha folkehelse og livsmestring inn i skulen bør notera seg kva ressursar dei framleis har på Marienlyst. NRK serverer ungdom mental helsekost som smakar luksus-junkfood.

Identifikasjon og innleving

Det er ikkje sikkert at sjåarane merkar at Skam gir dei eit meir empatisk og aksepterande blikk på seg sjølve, når serien viser fram truverdige, sårbare ungdomsliv som dei lett kan identifisera seg med. Men ein slåande tendens i kommentarfelta under serien (i alle fall slår det meg), er empatien dei får med andre.


Og er det noko dagens samfunn treng for å overleva som fungerande demokrati, er det ei befolkning med evne og vilje til å forstå medborgarane sine. Ikkje minst med dei som tilsynelatande er veldig annleis enn oss sjølve. Mens nokre vaksne filmkritikarar har spurt seg «når skal Sana få hooke?», og om ikkje muslimske hovudkarakteren heller burde kasta hijaben og levd som dei sekulære venninnene sine (som ho veljer framfor venninner med same tru), så vil Skam at Sana skal få halda fram med å vera den ho er: veldig annleis og samstundes grunnleggjande heilt lik som dei andre.


Empati er kanskje det som aller mest gjer oss til dugande samfunnsborgarar. Det får for eksempel ein muslimsk, heterofil gut til å leva seg inn i utfordringane til ein kulturkristen, homofil gut. Og det får ein sekulær, blåøygd gut til å leva seg inn i utfordringane til ei muslimsk, brunøygd jente.


Det finst ingen kraftigare motor for respekt og anerkjenning enn eit empatisk blikk – både på seg sjølv og andre. I Skam heiter det: «Alt er love». I Hāfez si persiske dikting frå 1300-talet heiter det: «Ditt hjarte og mitt hjarte er svært, svært gamle venner.»

 

Først publisert i Vårt Lands spalte «Tendenser» 29. juni 2017.

Gå til innlegget

Ulukkelege er dei takksame

Publisert over 2 år siden

Skal ein takka for alt, må ein ta med dei som lagar kleda mine også. Det blir det indre friksjon av.

Over 21 millionar bilde på Instagram er merka med emneknaggen #thankful. Til samanlikning er 96.000 merka med #takknemlig. Sidan Instagram er det sosiale mediet som aukar mest i Norge nå, kan det fort bli veldig mange fleire.

Eitt av dei mest populære bilda merka #takknemlig er NRK-programleiaren Selda Ekiz sitt gode kvardagsportrett av foreldra. «Ingenting av det jeg har hadde vært mulig om de ikke var akkurat sånn de er,» kommenterer ho, og unnskylder sentimentaliteten med #overfølsom og #snartmensen.

Like fullt er takksemda hennar del av ein trend. Dei siste åra har sjølvhjelpsforfattarar tent millionar på å gjera folk takksame for det dei har. Å tenkja over kva du kan vera takknemleg for, gjer at du stoppar opp og innser at du er nøgd med noko. Og jo fleire grunnar til å vera takksam, jo heldigare kan du føla deg. Som din personlege sjølvhjelpsforfattar akkurat nå, kan eg nesten garantera deg litt lukke på denne måten. Dette er så gammalt nytt for mange av oss religiøse, at me ikkje kjem på at me kunne blitt rike av det.

For ein truande skurrar det, når ein takkar for å bli lukkeleg. Er ikkje ein slik takk i sitt inste vesen det motsette av takksemd? Er ikkje slik takksemd i slekt med det kyrkjefaderen Augustin allereie på 300-talet kalla «å vera innkrøkt i seg sjølv»?

Religiøs verdi

Innanfor alle dei store religionane er takksemd ein grunnleggjande verdi, som er vevd inn i truspraksisen. I følge eit av dei buddhistiske heilage skriftene, Katannu sutta, meinte Buddha at eit utakknemleg menneske er eit menneske utan integritet. Men også sikhar, jødar, kristne og muslimar finn belegg i eigen tradisjon for å takka Gud – uansett korleis ein har det. Utfordringar og vanskar kan takkast for, fordi dei kan gjera ein til eit betre menneske. Det kan høyrast ut som ei passiv innstilling til livet og snarare som ei oppskrift på ulukke enn lukke.

Shukr, det arabiske og islamske omgrepet for takksemd, står sentralt i den muslimske bønnepraksisen, ikkje minst nå under ramadan. Med sine faste daglege bønner er dei kanskje nærmare Henrik Wergeland sitt ideal enn gjennomsnitts-lutheranaren, når han spør «Hvor ofte skal Gud takkes?» i eit dikt frå 1840. Der gir han 24 eksempel på uendeleg mange gonger, blant anna: «Saa mange Gange, som der er Sand / på Havsensbunden, paa Flodens Strand (...) som der er Tagsteen på Kongens Slot,/ som man har Venner, naar det gaaer godt».

Ein treng ikkje vera ateist for at piggane skal spretta ut når ein les ordet skal i Wergeland sin tittel. Skal? Kvifor skal ein det? Og kva med alt det vonde, det urettferdige, det som det slett ikkje er nokon grunn til å takka for? Kravet hans kan verka endå meir provoserande enn ei sjølvhjelpsbok som vil hjelpa deg å gløyma alt det vanskelege i verda, det som manar til forandring, ved å gjera deg takksam for at markjordbær og fiolar finst.

Friksjon

Sjølvhjelpsforfattarane skriv lite om takksemd overfor «dei som gjorde det muleg», slike som foreldra til Selda Ekiz. Som om det ikkje var særleg viktig å vera takksam overfor menneske som er grunnen til at eg har det så godt. Bøndene som har rydda skog og dyrka maten vår i 3 000 år. Sosialdemokratiet som har bygd velferdsstaten. Nordsjødykkarane. Dei som lagar kleda mine, sidan eg verken plukkar bomull, spinn ull, kan veva eller er særleg god til å sy.

Grunnen er sjølvsagt at det blir mykje meir friksjon av slikt enn av fiolar. Meiningane og følelsane om bønder, sosialdemokratiet og oljeboring er delte og doble. Og viss ein plutseleg skal vera takksam overfor tekstilarbeidarane i andre land, tvingar fort andre følelsar seg fram. For eksempel uro og engasjement rundt tilhøva på tekstilfabrikkane. Altså det motsette av ei bedøvande glede over livet, fuglane på himmelen og liljene på marka.

Når eg ber kveldsbønn saman med sonen min, takkar me gjerne for at me har ein stad å bu, varm dyne, leiker, mat i kjøleskapet, fred og slikt. Det gjer oss begge medvitne – igjen og igjen – om at det ikkje er sjølvsagt. Og ikkje sjeldan fører det til samtalar om dei som same kveld frys utan dyne eller tak, om dei som manglar mat eller bur der det er krig. Nokon vil kanskje meina at ungar blir ulukkelege av slikt. Eg tenkjer at skal ein først driva religiøs indoktrinering og læra ungen takksemd, så får ein gjera det skikkeleg.

Først publisert i spalta Tendenser i Vårt Land 1. juni 2017. 

 

Gå til innlegget

Bygdekoden

Publisert over 2 år siden

Korleis Bjørheimsbygd gav Hadia Tajik landsmoderpotensial.

«Tenk at så mye klokskap som det Hadia oppviser, kan komme fra ei lita bygd på landet!» kommenterte ein mann på Hadia Tajik sin ­Facebook-video i forrige veke, der ho sende­ live frå Bjørheimsbygd. ­«Akkurat nå e me heima,» seier ho og viser stolt fram det kvite trehuset og grenda me ­andre gjerne kjører raskt forbi mellom to ferjer på veg til Stavanger.

Kven skulle tru at det fanst intelligent liv slike plassar? spør dei som ikkje forstår. It takes faktisk ei Bjørheimsbygd to make a Hadia Tajik.

Skepsis mot avkrokar

Den djupe skepsisen til periferien har sentrum hatt i uminnelege tider. Når folk i samtida snakka om Jesus frå Nasaret, drog ikkje stadnamnet opp. «Kan det koma noko godt frå Nasaret?» spurde for eksempel ein som var skeptisk til å bli med i følgjet hans. Jesus frå Jerusalem, den heilage ­hovudstaden, det hadde vore noko. I staden var han frå ein galileisk avkrok.

Men småby treng ikkje bety isolert. ­Galilea var eit område med mange ikkje-jødar og mykje handel på tvers av folkegrupper. Eg veit ikkje korleis det står til med handel på tvers av folkegrupper i Bjørheimsbygd, etter at foreldra til Tajik la ned Alis kolonial i første etasje i det kvite trehuset og fjerna butikkskiltet sponsa av Ali Kaffe.

Eg veit heller ikkje kor samansett ­befolkninga er, etter at familien flytta til Sandnes. Men i dag har dei fleste norske lokalsamfunn eit mylder av nasjonalitetar og kulturelle bakgrunnar. Ideen om dei einsretta, homogene bygdene er sterkt overdriven.

Multikompetente ungar

Under den amerikanske valkampen i haust, snakka eg med ein universitetstilsett oslomann om det å kjenna folk som heia på Trump.

– Er det sant, har du venner som er Trump-tilhengarar? Korleis har du greidd å bryta ut av ekkokammeret? spurde han med beundring i stemma. Han hadde ­aldri møtt nokon.

Svaret er enkelt. Eg er frå ei bygd. Då kan du ikkje unngå å få venner med svært ulik bakgrunn. Der er det ikkje mange nok av kvar sort til at like folk kan flokka­ seg saman. Vil du bu i eit verkeleg ­samansett samfunn, så flytt til bygda. Anten du går i bygdekvinnelaget, på yoga eller berre på butikken, er du tett på folk som er heilt annleis enn deg.

Liva til banksjefen, bonden og bilmekanikaren sine ungar er vevde tett s­aman med dei liva som ungane til forskaren, frisøren og fiolinisten har. Sidan dei alle også har tilgang til den same digitale ­populærkulturen som byungar har, snakkar ein her om multikompetente ungar som både veit kva ein fôrhaustar er, kor «oljå» faktisk kjem frå og kven av youtub-­e­rane som har dei beste bottleflipane.

Unik kombinasjon

Det er ein slik unge Hadia Tajik var. I tillegg har ho den transnasjonale identiteten som i stadig større grad pregar oss som mest av alt er norske. Ho har ei pakistansk mor som både lagar karri og komler med salt kjøt og kålrabi. Og mens dei færraste frå Holmenkollen drøymer om oslodrakt, ønskte den innfødde rogalendingen seg aldri noko anna enn ein frafjordbunad. Det handlar om kor eg høyrer til, kor stemma mi er frå, sa ho.

Bygdeoppvekst er ei fellesskapserfaring frå innsida av eit Noreg i miniatyr. Samtidig kan det vera ei erfaring av eit visst utanforskap. Bygda har for få menneske som liknar, til at dei færraste heilt kan unngå å kjenna seg som ein outsider – sjølv om nokon opplever det meir enn andre.

Få er meir klar over styrken i den unike­ kombinasjonen av utanfor- og innanforperspektiv frå eigen oppvekst enn Tajik, som ropte ut i riksavisene som 17-åring, då norsk-pakistanske gutegjengar herja­ ­hovudstaden: «Send A-gjengen ut på bygda­ og la dem melke kuer, så vil 
B-gjengen dø av kjedsomhet i Oslo!»

Hadia Tajik er i eigen person ei bru mellom det gamle og det nye fedrelandet. Eg har aldri stemt på Arbeidarpartiet, men eg er ikkje i tvil. Om nokon kan bli landsmoder i framtidas Noreg, så er det ei frå Bjørheimsbygd.

Først publisert i spalten Tendenser, Vårt Land 4. mai 2017.

Gå til innlegget

Den franske salen

Publisert over 2 år siden

Det betyr noko at at me hugsar kven me er: eit lite, ungt land av oppkomlingar.

Ein eldre mann børstar kakesmular av den mørke akrylgenseren, truleg frå Dressmann ein gong på nittitalet. Han er i Den franske sal i Nasjonalgalleriet i Oslo, saman med kaféverten, to unge kvinner som drikk te, og gipsskulpturar gitt av den franske staten.

Salen stod ferdig i 1924 med forgylte utskjeringar og stukkmarmor frå golv til tak. Stukkmarmor er ikkje stein, det er måla og polert gips.

Ein gong var me ein ny nasjon som var stolt av å få ekte gipskopiar av skulpturar frå Louvre, og vegger som liknar marmor. Med norsk og europeisk kultur skulle landet byggjast. Me sette opp det eine museet etter det andre på tjue år. Framtidsretta praktbygg, som ikkje kunne måla seg med Louvre eller British Museum, men dei var våre.

Kort tid før hadde Christian Krogh måla Leiv Eiriksson oppdager Amerika. Det er det første ein ser på veg opp trappa inne i Nasjonalgalleriet – ei påminning om korleis kunst kunne byggja det norske sjølvbildet. Me var ikkje berre husmenn og fiskarar utan ambisjonar likevel.

Aldri meir stygg andunge, tenkjer Oslo

I 2020 opnar det nye Nasjonalmuseet dørene på Vestbanen. Det blir Nordens største kunstmuseum og «skal markere Nasjonalmuseet som en kunst- og kulturformidler av internasjonalt format».

Det er ikkje lenger nok å overbevisa oss sjølve. I dag konkurrerer storbyane mot kvarandre om å tiltrekkja seg det som urbanisme-professoren Richard Florida kallar «den kreative klassen». Det er dei som bidrar til «nye idear, ny teknologi og/eller kreativt innhald» og som får økonomien i post-industrielle byar til å veksa. Me vil at internasjonale selskap etablera seg hjå oss, ikkje i Stockholm.

Aldri meir stygg andunge, tenkjer Oslo, og brusar med nye svanefjører og signalbygg i sjøkanten.

Oljefantasillionærar treng nye praktbygg

Kanskje er dette ein av grunnane til hallelujastemninga langs «sjøfronten» i hovudstaden? Nå vil me faktisk måla oss med gammalrike hovudstadar og stader som Louvre ved å vera nyare, større, freshare.

For dei vil alltid ha Nike frå Samothrake ståande i ei dramatisk trapp, og verken trappa eller det to tusen år gamle meisterverket av ei hovudlaus sigersgudinne med venger vil bli utdatert.

Me har eit bilde av ein viking som peikar mot land. Og eit skrik, ei vinternatt, ei brureferd og litt anna inni det som berre nostalgikarar tykkjer er eit praktbygg. Me har hatt eit nasjonalgalleri for husmenn når me er oljefantasillionærar.

I Paris grov dei kjellar og bygde glaspyramide, for at Louvre skulle møta dagens behov. Me kunne grove kjellar ved Nasjonalgalleriet like kjapt som – ja, Statsbygg og bygd noko spektakulært over jorda der, men den idéen er for lengst forkasta. For nå kan me finna opp det kulturelle Noreg heilt på nytt ved fjorden, etter at industrien og hamnedrifta er vekke. Velkommen, kreative klasse.

Arbeidarklasse og gråstein

Grunnmuren i Nasjonalgalleriet er laga av ein heilt annan klasse. Steinen er såkalla grefsensyenitt, finhogd med hammar og meisel av sveittande steinhoggarar i Oslo. Slitesterk stein, grå som barneansikta i matkøen på det andre bildet av Christian Krogh som heng lenger oppe i museumstrappa, Kampen for tilværelsen.

Slikt imponerer neppe den kreative internasjonale klassen, men det betyr noko for dei som allereie bur her at me hugsar kven me er: eit lite, ungt land av oppkomlingar. Eit land med gråstein og «marmorvegger» av gips. Som ikkje sluttar å byggja nytt, men ikkje tømmer for mange historiske bygg og bydelar for meiningsfullt innhald, fordi me er blitt nyrike og nedvurderer verdien av det me har. Også den kreative klassen kjenner igjen historielause småkeisarar utan klede.

---

I hjarta er oslosvana framleis ein mann med kakesmular på den gamle akrylgenseren. Men den franske salen han sit i, har fått ein futuristisk glaspaviljong i midten, teikna av ein norsk arkitekt i 2002. Salen er elska av Wallpaper, den europeiske trendbibelen, og er framleis landets vakraste kafé.

Først publisert i spalten Tendenser i Vårt Land, 6. april 2017.

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere