Sofie Braut

Alder:
  RSS

Om Sofie

Følgere

Ope brev til Kari Veiteberg

Publisert 1 dag siden - 499 visninger

Korleis vi snakkar om bibelsyn.

Eg kjenner deg ikkje så godt, men møtte deg på kyrkjemøtet i Trondheim og synest du verkar som ei bevisst og tydeleg talskvinne for svake og utsette grupper. Det er fint. Du sa frå talarstolen at du er «var» for korleis vi snakkar om og til kvarandre, og det er eit godt uttrykk og ein god eigenskap. Her høyrer eg at du ønskjer å vera ivaretakande, og det er nettopp derfor eg skriv.

På eit tidspunkt i debatten under årets Kyrkjemøte kom omgrepet «klassisk Bibelsyn» opp. Det var brukt av ein lekmann for å seia noko om eigen ståstad. Slik situasjonen har vore dei to siste Kyrkjemøta, trur eg ikkje at slikt omgrep er kontroversielt, men heller ærleg på at det er djupe teologiske skiljeliner i kyrkja, og at vi, om vi skal ha eit truverdig mangfald, gjer vel i å skjøna noko av dette, etter beste evne.

Men omgrepet «klassisk bibelsyn» var noko du tydeleg reagerte på, tok replikk, og bad vedkomande greia ut om kva som ligg i dette omgrepet. På 30 sekund, slik omfanget på ein svarreplikk er på Kyrkjemøtets talarstol. Eg må spørja deg om du meiner det er ein høveleg måte å adressera det viktige og samansette spørsmålet om bibelsyn på. Eg opplevde det i alle fall som temmeleg tabloid.

Ein ting er at vi ikkje skjønar eit uttrykk og ynskjer å få vita meir om kva som ligg i det. Vi har sikkert nok av språklege slør og opake omgrep i våre samanhengar. Etter nett dette (for meg) viktige ordskiftet, sat eg igjen med kjensla av at replikken din ikkje handla om nysgjerrigheit på kva vi som har eit klassisk bibelsyn legg i det, men om å stilla til oss til veggs. Frå talarstolen fekk du eit svært godt og kortfatta svar, nemleg at eit klassisk bibelsyn legg meir vekt på Guds ord enn på menneskeleg erfaring. Det vart hengande igjen i salen. Men samtalen om Bibelsyn bør likevel ha ei langt grundigare tilnærming.

Eg håpar at du som no er biskop i alle fall ikkje vil halda fram med å stilla deg fremst i køen for å krevja slagordprega svar på vesentlege og grunnleggande spørsmål. Gode samtalar om bibelsyn og teologi er det derimot mange som gjerne helsar hjarteleg velkomne!

Sofie Braut, lektor ved 
Tryggheim vidaregåande skule

Gå til innlegget

Ei mørk grein vippar

Publisert 30 dager siden - 1787 visninger

Døden klistra seg til verda som ein uoriginal skugge og kan berre forma seg etter det som alt lever.

Då eg var sju år, fann eg mormor død. Mykje av barndomens undring og spekulering gjekk med for å koma til rette med denne skakande hendinga. At eit elska menneske eine kvelden går i hagen utanfor stovevindauget, med heile si verd, heile sin personlegdom så sjølvsagt drapert i alt frå ganglag til stemmeleie og engasjerte synspunkt. At ho på eit eller anna vis i løpet av ei natt kunne få noko dei kalla slag, gå ut av tida og la kroppen vera att som eit spakt blaff, som ein monoton reproduksjon av fabelaktig kunst: Eg kjende att motivet, men kunstnarlege, det som gneistra i originalen, hadde slokna. Kor var det blitt av henne, tru?

Opp på nattehimmelen. Eg hadde ikkje så mykje tanke eller språk for dette med døden då eg uforvarande trefte på han denne tidlege septembermorgonen i 1984. Då var det berre dei nakne kjensgjerningane som seig innover meg og klistra seg til meg; eg fekk dei ikkje vekk sjølv om eg prøvde: Ho var død. Ho var der ikkje meir. Ei mørk grein vippa etter ein fugl som nett hadde letta. Litt som eg langt seinare las i C. S. Lewis i si djuptloddande (og aldeles nydelege) bok om sorga etter kona Joy, «A Grief Observed»: Eg ser opp på nattehimmelen. Er noko meir sikkert enn at i alt overveldande av tid og rom, om eg fekk høve til å granska det heile, ville eg aldri ha funne att andletet hennar, stemma hennar, berøringa hennar?

Døden. Den store svevnen, seier nokon, og prøver trøysta i eufemismane. Men korleis ein skriv og korleis ein tenkjer, er døden brutal: han opphevar fellesskap og tvingar oss inn sin port ein etter ein. Det var denne fortvilinga eg møtte då eg som jente sto i mormors stove og ana ei erkjenning som var altfor stor for meg: Det verka så einsamt. Det kjendest som eg hadde svikta mormor berre ved å vera fråverande. Kanskje, om eg berre hadde kome litt før, kunne eg ha halde henne tilbake då? Slik grublar eit barn i sorga. Slik kan vi famla i tankane som vaksne òg, for den del.

Ei glasklar innsikt. Noko anna tok også form i meg. Ei trassig tru, ei glasklar innsikt så glødande overtydd som berre eit barn kan vera: Så mykje meir vi er enn dette skalet! Det fysiske og konkrete, det vi alltid reknar som det «verkelege», framsto med eitt merkeleg underordna og ukjensleg.

Sjølv om denne livshendinga effektivt vaksinerte meg mot nokon gong å tru meg udødeleg, har det vore periodar då mitt «memento mori» har blitt fjernare. Likevel: når det innimellom dukkar opp råd om å ta døden som «ein naturleg del av livet» - då stoppar det opp for meg. Vi er skapte for liv— evig liv. Døden er ein fiende og skal møtast som ein slik, med passe mengder respekt og trass. Godt førebudd. Og med rette alliansar. Grunnen til at eg ikkje maktar å ha eit såkalla «naturleg forhold» til døden (kva no det skal bety) er at døden er eit framandelement — same kor universelt eit fenomen han måtte vera.

Uoriginal skugge. Livet ligg alltid djupast i oss. Døden klistra seg til verda som ein uoriginal skugge og kan berre forma seg etter det som alt lever. Som ein fiende vil han plaga oss og riva oss frå kvarandre. Døden vinn midlertidig, men det er før vi får overblikk over situasjonen. Einskilde slag eller tilfeldige duellar i ein stor krig fortel aldri noko om det endelege utfallet og den reelle maktbalansen.

Eg veit at Per Fugelli, som viste seg førebiletleg open når det galdt sin eigen kamp med sjukdom og død, baud døden opp til dans («Døden, skal vi danse?»). Sjølv greier eg berre ikkje denne stivbeinte svingomen. Døden er uansett overvunnen. Dette har vore ein særs trassig tråd i trua mi sidan eg som sjuåring fann mormor død og den fine haustmorgonen smuldra vekk i sorg. I den nært føreståande påska får vi feira Jesu oppgjer med døden og dødsriket. Hans eigen veg gjennom påska vart ein via dolorosa — ein smerteveg. Etter han opnar det seg ein veg også for oss. Han kallar det ein smal veg, så får vi tenka over kva som ligg i det. Men det er ein veg til liv. Det er ikkje tam trøyst. Det er håpet som vippar ytst på den mørke greina der ein fugl nett har letta.

Gå til innlegget

Råd å fota seg

Publisert 2 måneder siden - 755 visninger

Å redusera friskular til ein stad der ein spesialisert ­religiøs seksjon får utfalda seg innanfor rammer som til forveksling er lik offentleg skule, er kanskje meint som ei prinsipiell og ryddig lovtolking frå Grimstad. Problemet er at det i praksis inneber utradering av eit viktig skuleslag som per i dag sikrar mangfald og reell valfridom for mange norske elevar.

AT DET ER karrige kår for ei kristen tenking som noko heilskapeleg, noko som gjeld heile mennesket, vert tydeleg når stortingsrepresentant Carl-Erik Grimstad tolkar lovverket. Under overskrifta «Norske friskoler må følge norsk lov» (Vårt Land, 9. ­februar) tek han formuleringar i likestillings- og diskrimineringslovverket til inntekt for å gjera nisjen til friskulane smalast mogleg.

Vel er vi på den smale sti, men det må då vera råd å fota seg! Grimstad meiner ikkje «at det skal være ulovlig å stille verdikrav til religiøst ansatte­ lærere …», men gjer samtidig denne gruppa så snever at det neppe sikrar grunnlag for framtidig drift av friskular med heilskapeleg kristen profil.

Ein kristen friskule er forplikta på eit kristent verdigrunnlag og ein eigenart som skal prega heile skulen, ikkje berre eksistera i lausrivne ­religiøse timar der dei «religiøst ansatte» rår grunnen når timeplanen tilseier det.

På meir generelt grunnlag bør det påpeikast at ideen om at nokre er «religiøst ansatte» vitnar om ei tilnærming med eit noko fragmentarisk preg. I dei kristne friskulane er alle tilsette med på å presentera elevane for det kristne livssynet.

Ikkje berre som ein raud tråd i utdanninga, men vel så mykje som levd liv og gjennom vitnesbyrd som talar til alle sider ved det å vera menneske, i sjølve danninga. Ved å sjalta ut «det religiøse» som eitt enkelt element, misforstår kanskje Grimstad litt av det som er friskulens kjerne: nemleg at tru angår oss som heile menneske og er ein ­integrert del av livet til den kristne.

Å redusera friskular til ein stad der ein spesialisert ­religiøs seksjon får utfalda seg innanfor rammer som til forveksling er lik offentleg skule, er kanskje meint som ei prinsipiell og ryddig lovtolking frå Grimstad. Problemet er at det i praksis inneber utradering av eit viktig skuleslag som per i dag sikrar mangfald og reell valfridom for mange norske elevar.

Sofie Braut

Lektor ved Tryggheim 
vidaregåande skule

Gå til innlegget

Teknologi og tru

Publisert 3 måneder siden - 439 visninger

I møte med millionar av treff på eit tilfeldig søkeord, er det lett å gløyma dei veldige, ordlause mellomromma.

Er vår massive tilgang på digital teknologi noko som gjer oss mindre åndelege? Vi treng truleg ikkje gå til faglege utgreiingar, men kan lena oss mot kvardagslege observasjonar for å finna svar på spørsmålet. Det er årevis sidan folk byrja å tenka på kva den digitale livsstilen hadde for konsekvensar for ulike område av livet, inkludert det åndelege. Sidan den tid er både kristne og ateistar – og dei fleste andre – blitt kollektivt avhengige.

Si vesle verd

Det er, som nemnt, overflødig å dra fram statistikken. Det er nok å testa ut kor mange du får blikkontakt med når du kikkar opp i ein gjennomsnittleg tog-kupé. Vi veit for lengst at alle ber si vesle verd med seg i ei ustoppeleg straum på diverse devices. Dei som elskar det, får stadig nytt å sikla på, dei som kjenner seg inkompetente, har stadig nytt å ergra seg over: det digitale livet omfattar alle. Dette tvingande er eit av teknologiens særmerke. Vi må seia ja . Det har blitt eit teikn i tida at vi som einskildmenneske og institusjonar trykkjer «I accept» utan å drøyma om å lesa det med lita skrift. Blind aksept pregar mykje av omgangen vår med teknologien anten vi likar det eller ikkje.

Greitt, så skulle vi gjerne vera litt meir gjennomtenkte, men er dette eit argument for at det er ein motsetnad mellom teknologien og vårt åndelege liv? Spørsmålet er ikkje så komplisert som ein kanskje kan få inntrykk av. Men det har rutinemessig likevel fått eit litt dumsnilt svar. Som kristne har vi ikkje orka heilt å gå motstraums når det gjeld teknologi. Dermed har Magnus Malm, Peter Halldorf og nokre nonner i havgapet stort sett blitt åleine om å gå motstraums.

Digitalt innfødde

Etter årevis med hardbarka digitalisering, må vi kanskje setja vår lit til at den oppveksande slekta, dei såkalla «digitalt innfødde», har hakket meir handlekraft og evne til å vera digitalt ulydige enn oss vaksne. Ein digitalisert kvardag set nemleg evna vår til å skilja mellom det vesentlege og mindre viktige på nye formidable prøvar. Nådegåva dømmekraft («discernment») er blitt høgaktuell når det gjeld digitale arenaer som presenterer alt som omtrent like viktig. Vi sprellar ofte i spennet mellom begeistring og kjensla av ikkje å strekka til. Mange orkar ikkje heilt å forholda seg til eit kritisk meta-perspektiv: vi har rett og slett nok med å trykka oss inn i den digitale truvedkjenninga: «I accept».

Søkemotorane som stablar opp uhorvelege mengder treff på alt vi søkjer, synleggjer samanhengar mellom akkumulert kunnskap (og vankunne) på stadig nye måtar. Eit kristent perspektiv på dette, inneheld eit nødvendig og frigjerande korrektiv, nemleg kontemplasjonen . Som menneske treng vi å gå bakom kunnskapen; å søka mot det vi ikkje veit , mot Gud, som alltid overgår all kunnskap. Der teknologien er konstruert for å pepra oss med tankesprang, er kristen kontemplasjon ei indre samling som tek oss bak kunnskapen slik at vi kan kjenna Gud. I møte med millionar av treff på eit tilfeldig søkeord, er det lett å gløyma dei veldige, ordlause mellomromma. Men her ligg nemleg mykje av vår åndelege rikdom. Tittelen på Hilde Sanden-Bjønness bok om kontemplasjon «Bakom ord og tanke» (Verbum, 2016) peikar slik sett ut ein viktig kurs.

Konkurrerer

Nei, spørsmålet er ikkje så komplisert som ein skal ha det til. Ulike typar teknologi konkurrerer sjølvsagt mot vårt åndelege liv. Først og fremst fordi teknologien på mange område har blitt svært diktatorisk og vi stadig gir vårt tilslag. At ein digital livsstil bryt med mykje av det aller beste og mest grunnleggande i tilveret: uforstyrra mellommenneskeleg nærvær, lange tankerekker og evna vår til å falla til ro, er opplagt. Men aller mest påfallande er kanskje kor vanskeleg det er å akseptera og erkjenna at teknologien ofte og på mange vis tappar oss for åndskraft. Det seier vel litt at eg nesten vert indignert over min eigen konklusjon her.

Gå til innlegget

Himmelsk baby, himmelsk blodhund

Publisert 4 måneder siden - 540 visninger

Oftare enn vi veit, har vi godt av å bli skaka opp av eit dikt.

Den mislukka legestudenten og briljante diktaren Francis Thompson (1859-1907) var på mange vis ekstrem, og ikkje utan vidare eit føredøme for ein kvar kristen. Utan å spekulera nærare, seier det til dømes litt at han sidan 1999 har figurert på (den svært uoffisielle) lista over moglege mistenkte for dei uoppklarte udådane tilskrivne den illgjetne Jack the Ripper.

Uteliggarliv og opium

Indisia er svært lite handfaste, men Thompson var kort sagt ikkje typen med ein velorganisert og vasskjemma livsstil. Etter å ha rømt frå ei legekarriere han aldri hadde ønskt seg, levde han frå 1885 på gata der han på ulikt vis fekk prøva lukka og ulukka i eit lite gjestmildt viktoriansk London. Då sjukdom, uteliggarliv og opium var ved å knekka han fullstendig, vart han i 1888 redda av eit redaktørpar som hadde fatta interesse for tekstar Thompson hadde fått på trykk. Åra etter dette vart dei mest produktive i Francis Thompsons’ korte liv.

Høgdepunktet, diktet Hound of Heaven (1893), er eit meisterverk, ei formidabel ode på 182 dramatiske og djupt gripande liner, der temaet krinsar rundt menneskets flukt frå Gud og viktigare: Guds utrøyttelege jakt på mennesket.

Kvifor gjesta ein slik sær litteraturhistorisk labyrint no ved romjulstider? Vi har då nok av julelyrikk som betre fangar inn underet i stallen og englesongen over Betlehems aude eng? I jula kjem jo Jesus til oss som ein baby og ikkje som, med Thompsons biletrike språk, ein jagande­ blodhund. Men nett i det vi har høyrt oss søvnige på julesongane om barnet så smukt, nett i det vi har innteke den svært mettande, tradisjonsrike heim- og familie-
jula med alt sitt påkosta garnityr, treng vi å følgja med den heimlause Thompson ut på gata. Ut, i det utmattande livet som ribba han for mangt, men som ga han undringa, overtydinga og orda til å skildra det store dramaet på sjokkerande vis.

Tiltrengt dissonans

Barnet i stallen er eit bilete som vi stundom idylliserer til vi ikkje lenger forstår sprengkrafta i det. Thompsons lyriske bilete av den ­aldri kvilande Gud som stadig etterjagar skapningen sin, lik ein blodhund som aldri let seg distrahera frå å følgja eit bestemt spor, gir oss litt sårt tiltrengt dissonans i jula sine mange regelmessige refreng.

På nytt har vi fått feira og forundra oss over ein Gud som ikkje skyr noko for å koma oss nær. Dette; djupet i julebod-skapen, må det ha vore som med slik kraft greip tak i diktarsinnet til den sjuklege og på mange vis elendige Thompson. Manande strofer om den jaga syndaren, dette miserable, men like fullt makelause mennesket som rømer frå opphavet sitt, som kastar seg ut i kaskadar av livserfaringar for å få stilla den svolten som ligg under all annan svolt. Men som endar med ei erkjenning: ein finn fred når ein let seg finna. Ved enden av The Hound of Heaven formidable fluktmotiv ventar ei over-giving, mennesket som til slutt let seg overtyda av den kjærleiken som utheld alle distansar og seier: «Reis deg, grip handa mi, og kom.»

Blikk som ikkje stansar

Noko av det fremste jula lærer oss er dette: alt er ikkje som det verkar. Å bli verande ved det tilsynelatande er eit av dei store mistaka vi menneske kan gjera. Difor treng vi dikta til desse som har eit blikk som ikkje stansar ved innpakkinga.

Sjølve historia om Francis Thompson vart for meg ein variasjon over jule-evangeliet dette året: denne omflakkande uteliggjaren som gøymde slike himmelstormande strofer i sjela. Den mislukka ­studenten som skulle inspirera djupt folk som Tolkien og Chesterton.

Sjølv levde han i konstant kamp mot sjukdom og samanbrot. Men han må sjølv ha erfart desse «stega» som han så kraftfullt skildrar, like bak seg. Midt i det elendige, med alle sine udekte behov og uoppfylte draumar, noko som går djupare. Ei erkjenning av noko som verkeleg står på spel. Ein som seier vend om.

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere

Siste kommentarer

Robin Tande kommenterte på
Ser du ulven?
11 minutter siden / 8556 visninger
Anne Jensen kommenterte på
Ser du ulven?
22 minutter siden / 8556 visninger
Anne Jensen kommenterte på
Ser du ulven?
25 minutter siden / 8556 visninger
Robin Tande kommenterte på
Ser du ulven?
33 minutter siden / 8556 visninger
Rune Staven kommenterte på
To sider av samme lov.
rundt 1 time siden / 47 visninger
Kjell Haugen kommenterte på
Tanker om kirketilhørighet
rundt 1 time siden / 89 visninger
Tore Olsen kommenterte på
Ser du ulven?
rundt 1 time siden / 8556 visninger
Dan Lyngmyr kommenterte på
Far fortsatt savnet
rundt 1 time siden / 11908 visninger
Mona Ekenes kommenterte på
Ser du ulven?
rundt 1 time siden / 8556 visninger
Daniel Krussand kommenterte på
Tanker om kirketilhørighet
rundt 1 time siden / 89 visninger
Stefan Bonkowski kommenterte på
Farlig omskjærings-vedtak fra SV
rundt 2 timer siden / 1973 visninger
Martin Sandstad kommenterte på
Farlig omskjærings-vedtak fra SV
rundt 2 timer siden / 1973 visninger
Les flere