Sofie Braut

Alder:
  RSS

Om Sofie

Følgere

Det godes paradoks

Publisert 16 dager siden - 360 visninger

Kampen mot det vonde er ofte sett på som ein sentral del av menneskelivet. Men kvifor skal det samtidig vera så vanskeleg å ta vare på det gode?

Alt som er sant, og alt som er ære verdt, alt som er rett, og alt som er reint, alt som er verdt å elska, og alt som er verdt å akta, ja, alt som er til glede og alt som fortener ros, legg vinn på det’ formanar Paulus i brevet til Filipparane. Denne burde vera grei. Trass nokre tilbakeslag: vi gler oss vel over det som godt er, og strekkjer oss mot gode ideal? Stort sett, i det minste? Nokre assosiasjonar frå det nære kan illustrera at det er langt meir komplisert. 

Kulturforvitring.

 Vårens nyleg gjennomførte sidemåleksamen for tredjeklassingane mine på vidaregåande, baud på nokre nedslåande døme på kulturforvitring. I staden for å løfta fram slitesterk litteratur som gir ungdomane ein kulturell nistepakke med høg næringsverdi, kva møter dei? Utdrag frå Lothepus-biografien, som knapt kvalifiserer som ein kulturell parentes, vert opphøgd til analyseobjekt i oppgåva som var obligatorisk for alle kandidatar. Det styrande er sikkert visse idear om å vera aktuell og relevant. Men kor vart det av det som fortener ros? 

Media, det kvilelause hamsterhjulet vi ser som ei felles forplikting, røper i minimal grad behovet vårt for det som godt er. «Gladsaker» tek vi imot med eit skeivt smil, og det er langt mellom positive oppslag som har særleg vekt som verkelege nyheiter. Media let i det store og heile til å følgja ei lov som langt på veg formanar det motsette av Paulus. «Alt som det heftar tvil ved, alt diskutabelt, alle gråsoner, alt vi elskar å hata, alt som gremmer og skremmer oss og er til irritasjon, legg vinn på det». Til dette høyrer gjerne at tvil er meir pop enn tru. Tru, forstått som fast overtyding, vert gjerne feilaktig sett som motsett av nyfikne og utforsking. Dessverre. Etter tiår på tiår med postmoderne påverknad, er det å ha ei fast overtyding nesten litt fornærmande - sjølv teologar bør vera gode relativistar i vår tid.

Kortsiktig profitt. 

Kva så med estetikken sine kår? Ei folkeleg tilnærming er å løfta blikket og kikka rundt seg. Her eg bur, i vakre jærske omgjevnader, er det naturen som gjer at adjektivet «vakker» framleis passar. Mange grøne marker har blitt ofra for kortsiktig profitt, til dømes «Norges største Biltema». Matjorda meia ned av betong-kolossar utan så mykje som eit nabovarsel. At byggeskikk og estetikk har ein eigen passus i kapitlet om «Stedsutvikling» på regjeringa sine nettsider, tek kapitalismen med ei klype salt. Det er det funksjonelle som vinn kampen om fellesareala: Du skal vera bra velvillig om du meiner å ha sett eit vakkert kjøpesenter i det siste, for å seia det slik. 

Det kristne menneskesynet har ein velsigna realisme til hjelp for oss som aldri heilt kan fatta paradoksa knytt til det gode. På den eine sida, at det å ta vare på det gode ser ut som eit umogeleg prosjekt på eit overordna samfunnsmessig plan. Det er mange tilløp, mykje som lovar godt, men det skjører seg opp og snører seg att før ein får sukk for seg. På andre sida, at dette også speglar seg av i mitt eige liv. Kvifor kultiverer eg ikkje meir av det gode innan min eigen vesle radius? Kvifor er eg ikkje rausare, kvifor møter eg einkvan med mistru, kvifor let eg ein bitande kommentar ramma og såra? Realismen i trua ligg som slitne, men solide botnplankar i båten der ein seglar på livets hav. Noko har faktisk gått opp i liminga. Det er ei brest i alt saman. Vi har faktisk ein motstandar som stel glede og gode frå oss. 

70.000 favner. 

Denne grublinga gøymer eit spørsmål til alle sekulærhumanistar. For dersom vi, slik til dømes HumanEtisk Forbund postulerer, gjennom evolusjonen er «tilpasset et liv i samfunn med andre mennesker og har utviklet en samvittighet og en evne til å leve oss inn i andres situasjon», så fattar eg ikkje at vi ikkje er betre. At vi ikkje byggjer vakre bygningar, tek vare på beitemarkene og gjer godt ustanseleg. 

Skulle eg greidd å tru på sekulærhumanismens optimistiske evolusjon i møte med det godes paradoks måtte eg ha teke slike sprang i tru at Kierkegaards «70.000 favner» til forveksling minner om å trø på ei fjellstø klippe.

Trykket i Vårt land 8. juni 2018 i spalten Livssyn.

Gå til innlegget

Grundtvigs ambivalente arv

Publisert rundt 1 måned siden - 834 visninger

Vi treng ikkje gi N. F. S. Grundtvig siste ordet.

Menneske først – kristen så, det var kongstanken til den danske teologen, salmediktaren og læraren N. F. S. Grundtvig. Grundtvig ramma rett nok sitatet inn i ei salme som gav ein klangbotn utover det som står att når ein ser på det som ei lausriven linje, men det er gode grunnar for å hevda at slagordet har fått langt meir gjennomslag enn godt er.

Heng uløyseleg saman. 

La det vera sagt med ein gong: Problemet er sjølvsagt ikkje at ein løftar fram det menneskelege. Det er noko ein heller bør gjera langt meir av i ei verd der det straumlinjeforma, umenneskeleg effektive og brutalt kapitalistiske altfor ofte ser ut til å få siste ordet. Problemet er at vi i Grundtvigs tradisjon så lett går med på å spela to kategoriar ut mot kvarandre som eigentleg heng uløyseleg saman. Det formar tanken vår og det forkludrar trua vår. Arven etter Grundtvig er i så måte svært ambivalent. 

For oppdelinga og todelinga av på den eine sida «det menneskelege» og på den andre sida «det kristne» kviler på ein premiss som er grunnleggande feil. Fyndordet heng i lufta som svar på eit spørsmål som er fatalt feil stilt. For kva gagnar det oss å prioritera mellom det menneskelege og det kristne? Kva kan ei slik kunstig oppdeling tena til? Ut frå kristen tenking er jo det å følgja Kristus verkeleg å vera menneske i djupaste forstand. Det fører oss jo til vår heim i Gud, ja, til vårt opphav.

Evige sanningar. 

Det misvisande ved denne oppdelinga kan for det første skapa eit inntrykk av at evige sanningar bør vika til fordel for ei «her- og nå»-haldning – også for kristne. Skal ein prioritera ein viss ide om «det menneskelege», vert det gjerne til at ein at ein assosierer dette med pragmatikk og tilpassingsiver – When in Rome, do as the romans, som det heiter. Det konkrete og materielle må opp på prioriteringslista ettersom samfunnet elles legg mest vekt på dette. 

Menneske først-tankegangen inneber vidare ei litt urealistisk oppvurdering av det «reint» menneskelege. Det er som om ein må rydda det kristne or vegen for at det menneskelege skal få armslag. Ein ser resultat av denne haldninga til dømes i læremateriell i skulen, der det lenge har vore svært viktig å tona ned kristen påverknad. Ein framstiller kanskje kristninga av Noreg som innføring av strenge påbod om kviledagen, og dermed ei avgrensing av menneskeleg fridom.

I realiteten er det jo «det kristne» som her banar veg for det høgst menneskelege behovet for kvile og rekreasjon. Men det hjelper jo heller ikkje å snu det på hovudet. Det menneskelege og det kristne står heilt enkelt ikkje i eit slikt konkurranseforhold.

Teken opp til himmelen. Menneskeleg fornuft, som dessverre så altfor fort tek form av snusfornuft, får også ei ufortent prominent plassering om ein har Grundtvig-sitatet som leiestjerne. Det har hopa seg opp mange nylege døme, til dømes frå debatten knytt til Kristi himmelfart. Om Lukas er ein aldri så påliteleg historikar, og om Bibelen aldri så mykje er vår heilage skrift, er det likevel merkeleg nok fleire teologar som har behov for å justera himmelfarten i tråd med det vi no reknar for det mest «fornuftige», nemleg at noko anna må ha skjedd med Jesus enn at han rett og slett vart «teken opp til himmelen», slik Lukas skriv. Men om ein går trua etter i saumane: har det nokon gong vore rein menneskeleg fornuft som driv oss til tru? Nei, på eitt tidspunkt må sjølv glitrande truverdig apologetikk tagna og ein står att med tørsten og svolten på Sanninga.

Liksom av eld. 

Og snart er det pinse, og inn susar heilaganden og røskar tak i den som vil. Han gjer truleg «menneske først, så kristen»-påbodet endå eit hakk meir brysamt enn ved himmelfarten. For kva skjedde eigentleg den første pinsedagen? Kom det «tunger, liksom av eld» og sette seg på folka som var samla? Tala dei på språk dei ikkje sjølv skjøna? Eller er det alt saman berre symbolske og kryptiske forteljingar som først får verdi og meining når dei vert dempa ned og fila til så fornufta vår rår betre med dei? Om det er «menneske først» vert det gjerne slik. Men vi treng altså slett ikkje gi Grundtvig siste ordet.

Trykket i Vårt land 18. mai 2018

Gå til innlegget

Brev til Biskop Kari

Publisert rundt 2 måneder siden - 1493 visninger

Eg undrast over omtalen din av Bibelen som «ei mengd manuskript, kopiar og fragment». På eitt nivå kanskje ein rett karakteristikk, men han verkar også tilslørande.

Takk for svar! Bibelen må tolkast, ja. Mange av oss alminnelege bibellesarar kjenner også godt til at det ikkje er eit 1:1 tilhøve mellom kvart eit Bibelord og eigen kvardag.

Eg undrast meir over omtalen din av 
Bibelen som «ei mengd manuskript, kopiar og fragment». På eitt nivå kanskje ein rett karakteristikk, men han verkar også tilslørande. Bibelen er alt anna enn eit kaotisk kartotek av lause blad blåsne saman av ymse historiske vindar. Det er ein djup samanheng mellom tekstane. Den som kjem til Ordet med forventning, finn gjerne at nettopp samanheng langt overgår det som måtte kjennast fragmentarisk. Kanskje du kunne sagt noko om kvifor du omtalar Bibelen slik?

Ordtrio. 

Du er oppteken av å lesa Bibelen «grundig, kritisk og varsamt», ein ordtrio eg har lyst til å kommentera nærare. For å ta det siste først, varsamt. Det kan vera eg legg noko anna i dette enn du, men for meg er ikkje Bibelen ei skjør tekstsamling som vi eigentleg må passa litt på. Faren ved å ta så varsamt i tekstane, er at vi ikkje bryner oss på dei, at dei ikkje får læra oss noko nytt og at dei ikkje får utgjera det korrektivet vi treng.

Kritisk har eg i alle fall skjønt at de teologar blir opplærde til å vera. For ein Bibellesar er det vel viktigare å koma til Bibelen med eit ope sinn enn eit kritisk blikk? I fagsamanheng elles er ein kritisk lesemåte avgjerande. Å vera kritisk til Bibelen som vi held for å vera ei heilag bok, verkar derimot noko sjølvmotseiande. Spørsmål, grubling og innvendingar har menneske alltid kome til Gud med. Men om «kritisk» handlar om at eg skal ha ein grunnleggande skepsis til Bibelens truverd, eller om vi berre kan likestilla han med andre kulturuttrykk vi har ei meining om, synest eg det er rart. Då lærer eg meir av Moses som hiv av seg skoa og Abraham som serverer sitt beste måltid når dei møter det heilage. Og ikkje minst av dei mange som bøyer seg. Den kritiske kan læra mykje av å lesa Bibelen, men kan likevel koma til å gå glipp av det aller viktigaste.

Grunna på det.

Endeleg burde grundig vel vera noko vi må kunna einast om. Særleg den som skal læra andre opp i trua må ha inngåande kjennskap til, og etterretteleg omgang med Ordet. Men mange ulærde har «dyp innsikt i Guds rikes hemmeligheter», for å sitera Einar Lundby. «Blir de verande i mitt ord, er det verkeleg mine læresveinar» seier Jesus. Som kristne graviterer vi mot Ordet, men ei intellektuell tilnærming til Bibelen verkar underordna ei meditativ haldning, eksemplifisert av Jesu mor, Maria, som «gøymer alt i hjartet sitt» for å «grunna på det».

Litt generelt sagt, opplever eg vel at bibellesing og bibelglede vert litt nedtona i Dnk. Eg undrar om «kritisk, grundig og varsamt» eigentleg handlar om at Ordet får ei underordna rolle i høve menneskeleg erfaring og fornuft, så det hadde vore fint om du kunne kommentera også dette. Det er greitt at du problematiserer omgrepa eg brukar, så lenge det er råd å koma litt vidare og seia noko om sjølve innhaldet.


Trykket i Vårt land 3. mai 2018

Gå til innlegget

Valordning eller valplass?

Publisert rundt 2 måneder siden - 328 visninger

Vi må forhalda oss til ulikskap, men vi treng ikkje bygga strukturar der desse skal sementerast og tappa ressursar frå arbeidet og strevet for å realisera den felles visjonen vår.

Professor Karl Øyvind Jordell har utfordra meg til å utdjupa synet mitt på kyrkjeval-ordninga. Hovudskiljelinene i debatten kom godt fram i behandlinga på Kyrkjemøtet, og vidare utbroderingar trengst neppe. La meg likevel kommentera eit sentralt moment som ligg meg på hjarta, men som Jordell overser i innlegga sine.

Grunnen til at eg meiner det er uheldig med utvikling av eit kyrkjepolitisk partivesen er heilt enkelt at eg ikkje trur dette gagnar kyrkja. Jordells utgangspunkt synest å vera at kyrkja alt er eit politisk system med udiskutabel maktlogikk og ditto avklara partifrontar. Men Dnk er ikkje der.

Det er eit underleg demokratisk prinsipp at heile kyrkjelandskapet skal omstrukturerast i ulike parti berre fordi nokon har starta med det. Ein ting er at vi har ulike syn og ulikt engasjement i mange saker. Men kvifor skal dette vekslast inn i fasttømra «meiningspakkar» og forpliktande program som skal binda Kyrkjemøtets folkevalte meir spesifikt enn til Bibel, vedkjenning og Den norske kyrkja sitt eige visjons- og strategidokument?

Åpen folkekirke sin leiar sa frå talarstolen på årets Kyrkjemøte at han ikkje trudde at andre ville gje frå seg heile makta til eitt parti dersom ordninga med reint listeval vart vedteken. Men svaret på ein slik kyrkjepolitisk «eittpartisituasjon» og makttenking kan like godt vera at mange fleire vert framandgjorte og demobiliserte i Dnk-samanheng.

Ja, vi har fløyar og ulikskap i kyrkja. Men skal vi rigga for ei framtid der desse motsetnadane vert det aller viktigaste? Det er i alle fall ikkje slik eg tenkjer kyrkje. I tillegg stiller eg meg spørjande til ressursbruken som må følgja i kjølvatnet av ei slik partiorganisering. Vi treng uansett å vera informasjonssøkande, vi må orientera oss om kva kandidatar står for i ulike saker som ligg oss på hjarta, men framfor alt må føresetnaden vera at arbeidet i og for Guds rike ligg oss på hjarta. Dersom kyrkja må spela på motsetnader og maktfrontar for å mobilisera til engasjement, då trur eg vi har gløymt både utgangspunktet og oppdraget vårt.

Eg opplever ikkje at nettverket eg er med i, Frimodig kirke har vore utydeleg her, slik Jordell antyder. På årsmøtet i mars fekk vi eit klart mandat om framleis å vera eit nettverk til støtte og oppmuntring, og ikkje eit kyrkjepolitisk parti. Det er utgangspunktet mitt for å vera med der, og det ber eg om å bli trudd på.

Karl Øyvind Jordell seier sjølv i eitt av innlegga sine at han «kanskje høres konspiratorisk ut». Eg konkluderer med at somt høyrest konspiratorisk ut nettopp fordi det er konspiratorisk. Sjølvsagt vil alle engasjerte kyrkjefolk arbeida for å få dyktige og kloke folk inn i styre og stell. Gud veit at vi treng godt mannskap med utfordringane vi står overfor. Vi har ei opprivande sak om lære og liturgi som ikkje går over så fort.

Framover treng vi ordningar der dei djupe såra dette har påført Dnk kan få praktiske ordningar med meir lokal fridom og rom for ulikskap i ein kompleks situasjon. Vi må forhalda oss til ulikskap, men vi treng ikkje bygga strukturar der desse skal sementerast og tappa ressursar frå arbeidet og strevet for å realisera den felles visjonen vår.

Sofie Braut, styremedlem 
i Frimodig kirke

Gå til innlegget

Ope brev til Kari Veiteberg

Publisert 2 måneder siden - 1349 visninger

Korleis vi snakkar om bibelsyn.

Eg kjenner deg ikkje så godt, men møtte deg på kyrkjemøtet i Trondheim og synest du verkar som ei bevisst og tydeleg talskvinne for svake og utsette grupper. Det er fint. Du sa frå talarstolen at du er «var» for korleis vi snakkar om og til kvarandre, og det er eit godt uttrykk og ein god eigenskap. Her høyrer eg at du ønskjer å vera ivaretakande, og det er nettopp derfor eg skriv.

På eit tidspunkt i debatten under årets Kyrkjemøte kom omgrepet «klassisk Bibelsyn» opp. Det var brukt av ein lekmann for å seia noko om eigen ståstad. Slik situasjonen har vore dei to siste Kyrkjemøta, trur eg ikkje at slikt omgrep er kontroversielt, men heller ærleg på at det er djupe teologiske skiljeliner i kyrkja, og at vi, om vi skal ha eit truverdig mangfald, gjer vel i å skjøna noko av dette, etter beste evne.

Men omgrepet «klassisk bibelsyn» var noko du tydeleg reagerte på, tok replikk, og bad vedkomande greia ut om kva som ligg i dette omgrepet. På 30 sekund, slik omfanget på ein svarreplikk er på Kyrkjemøtets talarstol. Eg må spørja deg om du meiner det er ein høveleg måte å adressera det viktige og samansette spørsmålet om bibelsyn på. Eg opplevde det i alle fall som temmeleg tabloid.

Ein ting er at vi ikkje skjønar eit uttrykk og ynskjer å få vita meir om kva som ligg i det. Vi har sikkert nok av språklege slør og opake omgrep i våre samanhengar. Etter nett dette (for meg) viktige ordskiftet, sat eg igjen med kjensla av at replikken din ikkje handla om nysgjerrigheit på kva vi som har eit klassisk bibelsyn legg i det, men om å stilla til oss til veggs. Frå talarstolen fekk du eit svært godt og kortfatta svar, nemleg at eit klassisk bibelsyn legg meir vekt på Guds ord enn på menneskeleg erfaring. Det vart hengande igjen i salen. Men samtalen om Bibelsyn bør likevel ha ei langt grundigare tilnærming.

Eg håpar at du som no er biskop i alle fall ikkje vil halda fram med å stilla deg fremst i køen for å krevja slagordprega svar på vesentlege og grunnleggande spørsmål. Gode samtalar om bibelsyn og teologi er det derimot mange som gjerne helsar hjarteleg velkomne!

Sofie Braut, lektor ved 
Tryggheim vidaregåande skule

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere

Siste kommentarer

Leif GuIIberg kommenterte på
Endens tid
8 minutter siden / 2839 visninger
Øyvind A. Jørgensen kommenterte på
Svensk jødehets
13 minutter siden / 542 visninger
Leif GuIIberg kommenterte på
Endens tid
16 minutter siden / 2839 visninger
Åge Kvangarsnes kommenterte på
Endens tid
17 minutter siden / 2839 visninger
Åge Kvangarsnes kommenterte på
Endens tid
28 minutter siden / 2839 visninger
Daniel Krussand kommenterte på
Avlatshandelen i Vennesla
28 minutter siden / 1576 visninger
Leif GuIIberg kommenterte på
Endens tid
32 minutter siden / 2839 visninger
Leif GuIIberg kommenterte på
Endens tid
37 minutter siden / 2839 visninger
Are Karlsen kommenterte på
Endens tid
42 minutter siden / 2839 visninger
Are Karlsen kommenterte på
Endens tid
rundt 1 time siden / 2839 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Endens tid
rundt 1 time siden / 2839 visninger
Åge Kvangarsnes kommenterte på
Endens tid
rundt 1 time siden / 2839 visninger
Les flere