Sofie Braut

Alder:
  RSS

Om Sofie

Følgere

Tettare på livet

Publisert 16 dager siden - 620 visninger

Som kristen har eg ikkje eit abortsyn. Eg har først og fremst eit livssyn.

Ein ung KrF-politikar på nordvestslandet vart nyleg «køyrt til veggs» i ei utspørjing i valkampen. Kva meiner han om abort – slik eigentleg? I ein valkamp prega av verdispørsmål, skulle ein tru det var rom og takhøgd, både for å tenka seg litt om og for å gje eit sannferdig svar på eit viktig spørsmål. Talande i så måte er at han både får kritikk for å nøla og for å gi eit klart svar. For det gjorde faktisk Tore Storehaug, KrFs førstekandidat i Sogn og Fjordane.

Motstanden han møter er av det ­tradisjonelle slaget. Det er kanskje lettare for meiningsmotstandarar å forholda seg til teoretiske formuleringar av ­typen ­«restriktivt abortsyn» eller «opplever abort som eit relativt krevjande etisk spørsmål», enn at han rører ved realitetane.

Ulne formuleringar

Det er eit paradoks at politikarar skal kunna «ha» eit synspunkt, men få kritikk for å stava det ut i klartekst. Då har vi som samfunn ­fjerna oss langt frå idealet om fri og open ­meiningsutveksling. Dersom synspunkt og verdiperspektiv må pakkast inn i ulne formuleringar for å passera, har vi rota det offentlege ordskiftet bra til for oss.

Folk skjønar vel at alle vi som meiner som Storehaug – at abort er vanskeleg, meiner det av ein grunn. Har ein det synet at livet startar når eit barn vert unnfanga, ja, då er det jo for så vidt det same kva ein kallar det, det er jo realiteten bak orda våre som er viktig og som gjer at vi i det heile reknar abort som eit etisk dilemma.

Abort er eit ord vi har vent oss til, for mange er det ein rett, ein indikator på eit fritt og moderne samfunn. Abort er å ta liv, meiner Storehaug, og når dette utløyser ein storm av reaksjonar blant politikarar og andre, kan det vel ikkje handla om at ingen visste kor KrF-profilen stod i abortspørsmålet frå før?

Fosterreduksjon

Problemet kjem fordi han seier det. Eller kanskje fordi han er villig til å stå for det? Eller er det ordvalet som er problemet? Teoretiske omskrivingar fjernar oss fort frå det saka eigentleg handlar om; det er eit merkeleg uhyggeleg omgrep som «fosterreduksjon» eit anna eksempel på. Språket bør hjelpa oss til å skjøna meir, det skal ikkje vera ein reiskap til å maskera praksisar og fenomen vi er ukomfortable med.

Dei som reagerer med sinne og kvalme på at ein politikar uttrykkjer eit synspunkt i klartekst i staden for å pakka det meir inn, bør snarast forklara oss andre kvifor eit synspunkt er meir akseptabelt om ein kler det reelle innhaldet opp i ei viss verbal drakt. På det operative nivået bør ein for lengst ha stilt seg spørsmålet kvifor det finst mange som meiner, slik Storehaug gjer, at abort er svært problematisk. Vi ville ikkje hatt ein smertefull abortdebatt dersom ingen såg på abort som nettopp å ta eit liv.

Men som kristen har eg ikkje eit abortsyn. Eg har først og fremst eit livssyn. Eg ønskjer å verna om livet frå start til slutt. Eg drøymer om at fosteret får ­rettar. At også dei minste menneska får den mest fundamentale og sjølvsagde av alle ­menneskerettar: retten til liv.

Null relevans

Eg tykkjer framleis det er merkeleg å høyra meiningsmotstandarar kritisera folk som Storehaug for å høyra til i ei anna tid. I kva grad synet hans er «gamaldags», eller om venstresida vurderer vern av dei svakaste i samfunnet som «reaksjonært», har faktisk null ­relevans for dei etiske perspektiva i abortspørsmålet. Det er rett og slett overflatisk argumentasjon. Vi lærer stadig meir om livet i livmora og om fosteret si makelause reise frå sitt gåtefulle utspring.

Kunnskap om og omsorg for den som ikkje er i posisjon til å forsvara seg sjølv bør få meir rom i debatten knytt til abort. I eit samfunn der det å vera open vert løfta fram som ein viktig verdi, hadde det vore fint å sleppa å få framstilt livsviktige etiske problemstillingar gjennom tilslørande­ ­retorikk. I denne saka er det nemleg ­avgjerande å komma tettare på livet.

Gå til innlegget

Kva lengtar du etter?

Publisert 2 måneder siden - 1239 visninger

Å koka tynn buljong på tverrsnittet av menneska sine beste idear, er gjort mange gonger før.

Noko av det som stadig dreg meg mot det kristne livssynet er nettopp at dette spørsmålet står så sentralt.

Iblant er eg så heldig at eg får møta ei dame som kjenner til den eldgamle kristne tradisjonen som kallast ignatiansk. Her er det nettopp dette spørsmålet som styrer samtalen vår om tru. Kor befriande! 

I andre samanhengar må du stadig fram med meir eller mindre formelle CV-ar som ramsar opp kva du har oppnådd: Kor smarte val har du teke. Kor framoverlent er du? Kor godt kursa er du?

Og så melder det seg fort ei slags skam, det er alltid er noko å falla gjennom på. Men når lengten får komma i framgrunnen, då slepp eg å lata som eg er smart eller viktig. Då få eg vera den eg er: elska, men også forløysande liten i den store samanhengen.

Marknadskrefter

Vi kan sjølvsagt tenkja oss at samfunnet vårt nettopp er svært oppteke av kvar og ein sine individuelle behov og lengslar, ettersom vi lever i ei tid som skreddarsyr alt rundt individet.

Problemet er berre at bak slike skreddarsydde tilbod står det som regel sterke marknadskrefter. Marknaden spør tilsynelatande om kva du vil ha, men spørsmålet får ikkje henga lenge i lufta, før nokon svarar for deg. Du vil sjølvsagt ha det dei tilbyr.

Når marknadskreftene stiller spørsmålet, går det ikkje lenge før dei også har planta eit svar i deg, og då er det neppe din lengt som til sjuande og sist vert tema.

Merkeleg motvilje

I eit samfunn herja av kommersielle aktørar, verkar motviljen mot marknadsføring av ulike kristne aktivitetar og tilbod, anten som ein folder i postkassa eller som ein invitasjon formidla via ein skulesekk, nokså merkeleg.

I ei tid der ungane mine vert påprakka dei råe marknadskreftene dagen lang, ustanselege påminningar om ting dei snarast må skaffa seg, alt i livet som må oppgraderast, og ikkje minst kva utsjånad som er rett, skjønar eg ikkje at invitasjonar til å snakka om tru og lengt, nettopp er den reklamen som er uakseptabel.

Trusopplæringa, til dømes, kan sjåast på som ein befriande pause frå det vanlege bermudatrianglet av kjøpe-utsjånad og konkurransekrav dei unge møter på mange andre arenaer.

Tynn buljong

Innvendinga mot denne framstillinga er den vanlege: ei underliggjande førestelling om at stadig meir nøytralitet skal gjera oss friare og lukkelegare. Vi skal i minst mogleg grad måtta tenkja over at vi også har åndelege behov.

Aksel Braanen Sterri, ateisten som berre ikkje greier å halda opp å skriva om Gud, oppsummerte i Dagbladet nyleg «ingen opplyste mennesker kan tro på Gud». Ein kunne like godt postulera at ingen opplyste menneske plasserer seg sjølv som opplyst framfor andre.

Hans visjon er «en sekulær religion», til hjelp for menneske som finn Gud gamaldags. Men å koka tynn buljong på tverrsnittet av menneska sine beste idear har blitt gjort mange gonger før.

Meir plass til spørsmålet

Å leita etter lengten, derimot, er kraftkost for det indre livet. I møte med den blinde, stiller Jesus eit spørsmål som får oss til å stussa: «Kva vil du eg skal gjera for deg?»

Det er kanskje ikkje så opplagt at lengten automatisk fører oss berre til våre personlege, såkalla opplagte og akutte behov. Difor må vi la spørsmålet henga der litt. Gi litt meir plass til det.

Kva lengtar du etter?

Gå til innlegget

Makeleg barnetru

Publisert 3 måneder siden - 2702 visninger

Min påstand er at den populære frasen «barnetru» dessverre ofte er ei vakker omskriving av omgrepet åndeleg latskap.

Det er ikkje lenge sidan eg var i ein samtale om tru, der ho eg snakka med kjapt forsikra meg om at ho hadde alltid hatt si barnetru (og meir var det ikkje å seia om den saka). Moderne samtalar om tru inneheld ofte dette uttrykket, ei barnetru. Eller, aller helst, mi barnetru.

Trygg og snill er ho eit uttrykk for skjult tru og lengt etter «noko meir mellom himmel og jord». Kyrkja har kome til å omfamna denne ofte uforpliktande og udefinerbare trua som eit fint uttrykk for at folk undrar seg- og er undervegs.

Eg meiner likevel at uttrykket «mi barnetru» ofte er ein hemsko for samtalar om åndelege spørsmål i vår kultur. Mest fordi uttrykket i seg sjølv totalt privatiserer tru, og slik sett gjer tru til noko som berre finst i den einskilde, utan referanse til noko faktisk og objektivt eksisterande.

Dermed undergrev barnetru-konseptet det eksistensielt viktige ved den åndelege sida ved livet. Barnetrua vert som ein gjenstand med affeksjonsverdi, men som ikkje er så brukbar, som hestereiskapar som står att på ein gard der ein for lengst har teke i bruk traktor. Kvifor ikkje heller berre seia at ein trur, at ein har ei vaksentru, ei tru som har vakse med meg og som på si side får meg til å veksa som menneske?

Eventyr? 

Men kanskje ei barnetru, eigentleg er ei tru som ein har vakse ut av? Eller ei tru sidestilt med eventyra og liksom-universa ein heldt seg med som liten? Ligg det ein reservasjon i dette med barnetru, ei slags allmenn orsaking for at ein ikkje har teke seg bryet med å konfrontera dei store spørsmåla som livet stiller?

Overfører vi denne tankegangen til andre (langt mindre viktige) område i livet, får det fort rare utslag. Strevar du med differensial-likningar, nyttar det lite å bruka matten frå barneskulen. I ein jobbsøknad bør sjølvsagt ordforrådet overstiga ein åtteårings. Men åndelege spørsmål, derimot, dei havnar fort i sentimentalitetens glas og ramme; det er liksom ikkje noko vi skal bryna oss på.

Subjektiv

Ingen kan stilla spørsmål knytt til «mi barnetru», for den er først og fremst «mi», den er privat og subjektiv. Den har ikkje noko med kunnskap eller modning å gjera, det er eit felt av livet der vi har «rett til» å bli verande på barnestadiet.

At det er blitt så akseptert at trua ikkje er noko som treng å veksa med oss i livet, fortel oss mykje om kor sekulære vi har blitt. Det åndelege treng ikkje viast tanke- og refleksjonskraft, mange vil utan å nøla bruka langt meir tid på å gjera research når ein skal velja ny bil eller bank enn når trua skal meislast ut. Men at dei viktigaste spørsmåla i livet vert løyste når vi er mellom sju og tolv år, verkar så ubegripeleg. Difor skulle eg gjerne skjønt meir av kva det er folk meiner når dei snakkar om «si barnetru».

«Et potensial»

Nokon vil innvenda at det jo nettopp er dette Jesus kallar oss til i Bibelen. Vi skal bli Guds barn. Om det var dette som låg i vårt moderne «barnetru», trur eg ting hadde sett annleis ut. Å bli som barn i denne tydinga av ordet er langt meir inderleg, forpliktande og overgitt enn det som ligg i daglegtalens barnetru.

Barn er, som vi veit, så avhengige av foreldra, så innvovne i deira liv og lagnad, og barn elskar foreldre så hjarteskjerande høgt at dei er villige til å forsvara nærast kva det skulle vera frå den kanten. Det er sjeldan eg høyrer omgrepet barnetru brukt for å skildra ein gudsrelasjon så grenselaust omfattande.

Eg tykkjer snarare at der eg høyrer om «barnetru», er det eit uttrykk for eit slags potensial, noko som kan hentast fram ved behov og når livsbrottsjøane tilseier at du ber ei bøn.

Understimulert

Men er det ikkje lurt å ha ein slik «trusreserve» i bakhand? Kvifor ikkje ha nokre hemmelege konti i åndsdimensjonen, dei kan sanneleg koma godt med ein dag. Kva skulle vera så gale med det? Berre dette: at vi plasserer dei store spørsmåla på bakarste benk. At vi vert sitjande i ro, der trua krev rørsle. At vi ikkje gidd komma til rette med kva som er sant, men prioriterer det som fungerer. At vi vert åndeleg understimulerte og materielt overmanna.

Min påstand er at den populære frasen «barnetru» dessverre ofte er ei vakker omskriving av omgrepet åndeleg latskap. Først og fremst har vi som kyrkje svikta om folk, utan å verta utfordra, blir gåande i si subjektive og totalt individualiserte tru. Kristen tru kviler på det vi har og trur saman som kyrkje. Det er eit anna og langt stødigare fundament enn mine omskiftelege kjensler og subjektive oppfatningar.

Gå til innlegget

På geledd?

Publisert 4 måneder siden - 1000 visninger

Å «køyra sitt eige løp lokalt» er etter kvart blitt ein vel ­innarbeidd praksis i Den norske kyrkja. Sjå berre på biskopane.

Når det vert turbulens på grasrota i ein stor organisasjon som den norske kyrkja, dukkar det fort opp nokre dilemma. I kva grad skal lokalt engasjement og intern «sivil ulydighet» tolererast som eit uttrykk for ein livskraftig organisasjon med medlemmer som kjenner på eit sterkt eigarskap og ansvar for utviklinga?

Når det i det siste har vore opprør i ­nokre kyrkjelydar mot å innføra ny vigselsliturgi, har saka knytt til den nye ­liturgien teke ei ny vending. Spørsmålet om kva grad av sjølvråderett soknet har innanfor strukturen i Den norske kyrkja har fått fornya aktualitet.

Eige løp

Det er ingen tvil om at det å «køyra sitt eige løp lokalt» etter kvart er ein vel innarbeidd praksis i Den norske kyrkja (Dnk), og har til dømes blitt brukt fleire gonger for å bana vegen for den nye ekteskapslæra.

Vi ser jo faktisk også noko av det same mønsteret på bispenivå, no sist i samband med saka om sambuarskap for tilsette i vigsla stillingar. Her gjekk preses først ut med det som er kyrkja sitt syn, men ­etter berre kort tid får vi ulike versjonar frå andre biskopar. I lys av dette er det ikkje så overraskande at ikkje alle straks er på geledd etter det svært teologisk kontroversielle vedtaket frå Kyrkjemøtet tidlegare i år.

Tilslørande

Likevel kan ein tenkja seg at sporet med å prøva å fastsetja slik lokal sjølvråderett gjennom tolking av lovparagrafar både vil verta tidkrevjande, dyrt og skapa mindre motivasjon og glede blant alle som er involverte. På sikt kan det kanskje også koma til å tilsløra noko av det som verkeleg er problemet med vedtaket om «to likestilte syn» i ekteskapslæra.

For det eigentleg opprivande momentet ved etableringa av to motsette, men «likeverdige» syn i ekteskapssaka, ligg sjølvsagt ikkje i det organisatoriske. For å akseptera konsensusvedtaket må ein vera ein så hardbarka pragmatikar at ein faktisk legg vekk tanken om at alle liturgiar i Dnk skal vera forankra i bibelord. Det eine av dei to likestilte syna meiner faktisk at det andre synet inneber å gjera noko som er mot Guds skaparorden og Bibelens ord, til ein del av ei heilag handling. I dette ligg det, for den som tek seg tid til å tenkja etter, eit alvor som ein er nøydd for å respektera, uansett kva syn ein elles måtte ha.

Akkord

Det er dette alvoret som kjem til uttrykk når ein ser tendensar til opprør nokre stader på grasrota i Dnk. Folk leitar etter nye måtar å påpeika at vedtaket, slik det føreligg, inneber eit gedigent paradoks og for mange uløyste dilemma. Det er dessutan på lokalplanet folk kjenner skoen trykka i Dnk– både når lokalpressa krev at prestar står skulerett fordi dei refererer til bibelord om ekteskap mellom mann og kvinne, og når folk opplever å måtta gå på akkord med eiga overtyding – i einskapens namn.

Sjølv den mest eminente retorikar kan ikkje formulera seg vekk frå det som riv opp og splittar. Einskap er ikkje berre eit vedtak ein får til på toppen i ein organisasjon. I politikken kallar vi gjerne grasrotopprør og lokale protestar for kaos og bråk – samstundes med ei klar forståing av at dette er ein viktig del av eit velfungerande system, dette er også ein del av den demokratiske prosessen. Sjølv om eit vedtak frå leiarhald og mellom analytikarar går for å vera samlande og genialt, er det til sjuande og sist korleis det fungerer i praksis som avgjer.

Splitting som effekt

På eit overordna nivå, melder det seg nye spørsmål som gjeld valkyrkjelydar og kva fleksibilitet som kan finnast innanfor kyrkjestrukturen.

For kort tid sidan kunne vi her i avisa lesa om den danske kyrkjeforskaren Hans Raun Iversen, som åtvara mot å danna valkyrkjelydar i Noreg. I følgje han verkar slike nyetableringar nemleg splittande. For mange, inkludert underteikna, vert slik ein analyse på grensa til komisk.

Her blandar nok den gode forskaren noko så grunnleggjande som årsak og verknad. Å leggja til rette for meir fleksible ordningar som liknar valkyrkjelydane i Danmark er ikkje det som forårsakar eventuell splitting, det vil eventuelt vera ein effekt av eit vedtak som for mange i Den norske kyrkja verkar uklart på det som er aller viktigast: nemleg kva plass Bibelen har som autoritet og premissleverandør for det vi driv med i kyrkja.

Å skapa ein fleksibel struktur i Dnk kan kanskje vera med på å gjera det mogleg for fleire å vera med vidare. Korleis dette skal sjå ut, er for tidleg å heilt ha oversikt over. Ein ting er sikker: Å praktisera prøyssardisiplin ovanfor sokna er ikkje vegen å gå for å sikra den vidare einskapen.

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere

Siste kommentarer

Dag Løkke kommenterte på
Til kirkesamfunn i Norge: Rettferdighetsteologi og staten Israel
6 minutter siden / 831 visninger
Rolf Larsen kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 1 time siden / 529 visninger
Rolf Larsen kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 1 time siden / 529 visninger
Knut Nygaard kommenterte på
Når 7 blir større enn 666
rundt 8 timer siden / 1379 visninger
Stefan Bonkowski kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 8 timer siden / 529 visninger
Rolf Larsen kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 9 timer siden / 529 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 9 timer siden / 529 visninger
Rolf Larsen kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 9 timer siden / 529 visninger
Steinar Skjelanger kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 9 timer siden / 529 visninger
Rolf Larsen kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 9 timer siden / 529 visninger
Stefan Bonkowski kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 9 timer siden / 529 visninger
Trond Isaksen kommenterte på
Ateistens problemer
rundt 9 timer siden / 529 visninger
Les flere