Sofie Braut

Alder:
  RSS

Om Sofie

Følgere

Kva lengtar du etter?

Publisert 8 dager siden - 1147 visninger

Å koka tynn buljong på tverrsnittet av menneska sine beste idear, er gjort mange gonger før.

Noko av det som stadig dreg meg mot det kristne livssynet er nettopp at dette spørsmålet står så sentralt.

Iblant er eg så heldig at eg får møta ei dame som kjenner til den eldgamle kristne tradisjonen som kallast ignatiansk. Her er det nettopp dette spørsmålet som styrer samtalen vår om tru. Kor befriande! 

I andre samanhengar må du stadig fram med meir eller mindre formelle CV-ar som ramsar opp kva du har oppnådd: Kor smarte val har du teke. Kor framoverlent er du? Kor godt kursa er du?

Og så melder det seg fort ei slags skam, det er alltid er noko å falla gjennom på. Men når lengten får komma i framgrunnen, då slepp eg å lata som eg er smart eller viktig. Då få eg vera den eg er: elska, men også forløysande liten i den store samanhengen.

Marknadskrefter

Vi kan sjølvsagt tenkja oss at samfunnet vårt nettopp er svært oppteke av kvar og ein sine individuelle behov og lengslar, ettersom vi lever i ei tid som skreddarsyr alt rundt individet.

Problemet er berre at bak slike skreddarsydde tilbod står det som regel sterke marknadskrefter. Marknaden spør tilsynelatande om kva du vil ha, men spørsmålet får ikkje henga lenge i lufta, før nokon svarar for deg. Du vil sjølvsagt ha det dei tilbyr.

Når marknadskreftene stiller spørsmålet, går det ikkje lenge før dei også har planta eit svar i deg, og då er det neppe din lengt som til sjuande og sist vert tema.

Merkeleg motvilje

I eit samfunn herja av kommersielle aktørar, verkar motviljen mot marknadsføring av ulike kristne aktivitetar og tilbod, anten som ein folder i postkassa eller som ein invitasjon formidla via ein skulesekk, nokså merkeleg.

I ei tid der ungane mine vert påprakka dei råe marknadskreftene dagen lang, ustanselege påminningar om ting dei snarast må skaffa seg, alt i livet som må oppgraderast, og ikkje minst kva utsjånad som er rett, skjønar eg ikkje at invitasjonar til å snakka om tru og lengt, nettopp er den reklamen som er uakseptabel.

Trusopplæringa, til dømes, kan sjåast på som ein befriande pause frå det vanlege bermudatrianglet av kjøpe-utsjånad og konkurransekrav dei unge møter på mange andre arenaer.

Tynn buljong

Innvendinga mot denne framstillinga er den vanlege: ei underliggjande førestelling om at stadig meir nøytralitet skal gjera oss friare og lukkelegare. Vi skal i minst mogleg grad måtta tenkja over at vi også har åndelege behov.

Aksel Braanen Sterri, ateisten som berre ikkje greier å halda opp å skriva om Gud, oppsummerte i Dagbladet nyleg «ingen opplyste mennesker kan tro på Gud». Ein kunne like godt postulera at ingen opplyste menneske plasserer seg sjølv som opplyst framfor andre.

Hans visjon er «en sekulær religion», til hjelp for menneske som finn Gud gamaldags. Men å koka tynn buljong på tverrsnittet av menneska sine beste idear har blitt gjort mange gonger før.

Meir plass til spørsmålet

Å leita etter lengten, derimot, er kraftkost for det indre livet. I møte med den blinde, stiller Jesus eit spørsmål som får oss til å stussa: «Kva vil du eg skal gjera for deg?»

Det er kanskje ikkje så opplagt at lengten automatisk fører oss berre til våre personlege, såkalla opplagte og akutte behov. Difor må vi la spørsmålet henga der litt. Gi litt meir plass til det.

Kva lengtar du etter?

Gå til innlegget

Makeleg barnetru

Publisert rundt 1 måned siden - 2646 visninger

Min påstand er at den populære frasen «barnetru» dessverre ofte er ei vakker omskriving av omgrepet åndeleg latskap.

Det er ikkje lenge sidan eg var i ein samtale om tru, der ho eg snakka med kjapt forsikra meg om at ho hadde alltid hatt si barnetru (og meir var det ikkje å seia om den saka). Moderne samtalar om tru inneheld ofte dette uttrykket, ei barnetru. Eller, aller helst, mi barnetru.

Trygg og snill er ho eit uttrykk for skjult tru og lengt etter «noko meir mellom himmel og jord». Kyrkja har kome til å omfamna denne ofte uforpliktande og udefinerbare trua som eit fint uttrykk for at folk undrar seg- og er undervegs.

Eg meiner likevel at uttrykket «mi barnetru» ofte er ein hemsko for samtalar om åndelege spørsmål i vår kultur. Mest fordi uttrykket i seg sjølv totalt privatiserer tru, og slik sett gjer tru til noko som berre finst i den einskilde, utan referanse til noko faktisk og objektivt eksisterande.

Dermed undergrev barnetru-konseptet det eksistensielt viktige ved den åndelege sida ved livet. Barnetrua vert som ein gjenstand med affeksjonsverdi, men som ikkje er så brukbar, som hestereiskapar som står att på ein gard der ein for lengst har teke i bruk traktor. Kvifor ikkje heller berre seia at ein trur, at ein har ei vaksentru, ei tru som har vakse med meg og som på si side får meg til å veksa som menneske?

Eventyr? 

Men kanskje ei barnetru, eigentleg er ei tru som ein har vakse ut av? Eller ei tru sidestilt med eventyra og liksom-universa ein heldt seg med som liten? Ligg det ein reservasjon i dette med barnetru, ei slags allmenn orsaking for at ein ikkje har teke seg bryet med å konfrontera dei store spørsmåla som livet stiller?

Overfører vi denne tankegangen til andre (langt mindre viktige) område i livet, får det fort rare utslag. Strevar du med differensial-likningar, nyttar det lite å bruka matten frå barneskulen. I ein jobbsøknad bør sjølvsagt ordforrådet overstiga ein åtteårings. Men åndelege spørsmål, derimot, dei havnar fort i sentimentalitetens glas og ramme; det er liksom ikkje noko vi skal bryna oss på.

Subjektiv

Ingen kan stilla spørsmål knytt til «mi barnetru», for den er først og fremst «mi», den er privat og subjektiv. Den har ikkje noko med kunnskap eller modning å gjera, det er eit felt av livet der vi har «rett til» å bli verande på barnestadiet.

At det er blitt så akseptert at trua ikkje er noko som treng å veksa med oss i livet, fortel oss mykje om kor sekulære vi har blitt. Det åndelege treng ikkje viast tanke- og refleksjonskraft, mange vil utan å nøla bruka langt meir tid på å gjera research når ein skal velja ny bil eller bank enn når trua skal meislast ut. Men at dei viktigaste spørsmåla i livet vert løyste når vi er mellom sju og tolv år, verkar så ubegripeleg. Difor skulle eg gjerne skjønt meir av kva det er folk meiner når dei snakkar om «si barnetru».

«Et potensial»

Nokon vil innvenda at det jo nettopp er dette Jesus kallar oss til i Bibelen. Vi skal bli Guds barn. Om det var dette som låg i vårt moderne «barnetru», trur eg ting hadde sett annleis ut. Å bli som barn i denne tydinga av ordet er langt meir inderleg, forpliktande og overgitt enn det som ligg i daglegtalens barnetru.

Barn er, som vi veit, så avhengige av foreldra, så innvovne i deira liv og lagnad, og barn elskar foreldre så hjarteskjerande høgt at dei er villige til å forsvara nærast kva det skulle vera frå den kanten. Det er sjeldan eg høyrer omgrepet barnetru brukt for å skildra ein gudsrelasjon så grenselaust omfattande.

Eg tykkjer snarare at der eg høyrer om «barnetru», er det eit uttrykk for eit slags potensial, noko som kan hentast fram ved behov og når livsbrottsjøane tilseier at du ber ei bøn.

Understimulert

Men er det ikkje lurt å ha ein slik «trusreserve» i bakhand? Kvifor ikkje ha nokre hemmelege konti i åndsdimensjonen, dei kan sanneleg koma godt med ein dag. Kva skulle vera så gale med det? Berre dette: at vi plasserer dei store spørsmåla på bakarste benk. At vi vert sitjande i ro, der trua krev rørsle. At vi ikkje gidd komma til rette med kva som er sant, men prioriterer det som fungerer. At vi vert åndeleg understimulerte og materielt overmanna.

Min påstand er at den populære frasen «barnetru» dessverre ofte er ei vakker omskriving av omgrepet åndeleg latskap. Først og fremst har vi som kyrkje svikta om folk, utan å verta utfordra, blir gåande i si subjektive og totalt individualiserte tru. Kristen tru kviler på det vi har og trur saman som kyrkje. Det er eit anna og langt stødigare fundament enn mine omskiftelege kjensler og subjektive oppfatningar.

Gå til innlegget

På geledd?

Publisert 2 måneder siden - 995 visninger

Å «køyra sitt eige løp lokalt» er etter kvart blitt ein vel ­innarbeidd praksis i Den norske kyrkja. Sjå berre på biskopane.

Når det vert turbulens på grasrota i ein stor organisasjon som den norske kyrkja, dukkar det fort opp nokre dilemma. I kva grad skal lokalt engasjement og intern «sivil ulydighet» tolererast som eit uttrykk for ein livskraftig organisasjon med medlemmer som kjenner på eit sterkt eigarskap og ansvar for utviklinga?

Når det i det siste har vore opprør i ­nokre kyrkjelydar mot å innføra ny vigselsliturgi, har saka knytt til den nye ­liturgien teke ei ny vending. Spørsmålet om kva grad av sjølvråderett soknet har innanfor strukturen i Den norske kyrkja har fått fornya aktualitet.

Eige løp

Det er ingen tvil om at det å «køyra sitt eige løp lokalt» etter kvart er ein vel innarbeidd praksis i Den norske kyrkja (Dnk), og har til dømes blitt brukt fleire gonger for å bana vegen for den nye ekteskapslæra.

Vi ser jo faktisk også noko av det same mønsteret på bispenivå, no sist i samband med saka om sambuarskap for tilsette i vigsla stillingar. Her gjekk preses først ut med det som er kyrkja sitt syn, men ­etter berre kort tid får vi ulike versjonar frå andre biskopar. I lys av dette er det ikkje så overraskande at ikkje alle straks er på geledd etter det svært teologisk kontroversielle vedtaket frå Kyrkjemøtet tidlegare i år.

Tilslørande

Likevel kan ein tenkja seg at sporet med å prøva å fastsetja slik lokal sjølvråderett gjennom tolking av lovparagrafar både vil verta tidkrevjande, dyrt og skapa mindre motivasjon og glede blant alle som er involverte. På sikt kan det kanskje også koma til å tilsløra noko av det som verkeleg er problemet med vedtaket om «to likestilte syn» i ekteskapslæra.

For det eigentleg opprivande momentet ved etableringa av to motsette, men «likeverdige» syn i ekteskapssaka, ligg sjølvsagt ikkje i det organisatoriske. For å akseptera konsensusvedtaket må ein vera ein så hardbarka pragmatikar at ein faktisk legg vekk tanken om at alle liturgiar i Dnk skal vera forankra i bibelord. Det eine av dei to likestilte syna meiner faktisk at det andre synet inneber å gjera noko som er mot Guds skaparorden og Bibelens ord, til ein del av ei heilag handling. I dette ligg det, for den som tek seg tid til å tenkja etter, eit alvor som ein er nøydd for å respektera, uansett kva syn ein elles måtte ha.

Akkord

Det er dette alvoret som kjem til uttrykk når ein ser tendensar til opprør nokre stader på grasrota i Dnk. Folk leitar etter nye måtar å påpeika at vedtaket, slik det føreligg, inneber eit gedigent paradoks og for mange uløyste dilemma. Det er dessutan på lokalplanet folk kjenner skoen trykka i Dnk– både når lokalpressa krev at prestar står skulerett fordi dei refererer til bibelord om ekteskap mellom mann og kvinne, og når folk opplever å måtta gå på akkord med eiga overtyding – i einskapens namn.

Sjølv den mest eminente retorikar kan ikkje formulera seg vekk frå det som riv opp og splittar. Einskap er ikkje berre eit vedtak ein får til på toppen i ein organisasjon. I politikken kallar vi gjerne grasrotopprør og lokale protestar for kaos og bråk – samstundes med ei klar forståing av at dette er ein viktig del av eit velfungerande system, dette er også ein del av den demokratiske prosessen. Sjølv om eit vedtak frå leiarhald og mellom analytikarar går for å vera samlande og genialt, er det til sjuande og sist korleis det fungerer i praksis som avgjer.

Splitting som effekt

På eit overordna nivå, melder det seg nye spørsmål som gjeld valkyrkjelydar og kva fleksibilitet som kan finnast innanfor kyrkjestrukturen.

For kort tid sidan kunne vi her i avisa lesa om den danske kyrkjeforskaren Hans Raun Iversen, som åtvara mot å danna valkyrkjelydar i Noreg. I følgje han verkar slike nyetableringar nemleg splittande. For mange, inkludert underteikna, vert slik ein analyse på grensa til komisk.

Her blandar nok den gode forskaren noko så grunnleggjande som årsak og verknad. Å leggja til rette for meir fleksible ordningar som liknar valkyrkjelydane i Danmark er ikkje det som forårsakar eventuell splitting, det vil eventuelt vera ein effekt av eit vedtak som for mange i Den norske kyrkja verkar uklart på det som er aller viktigast: nemleg kva plass Bibelen har som autoritet og premissleverandør for det vi driv med i kyrkja.

Å skapa ein fleksibel struktur i Dnk kan kanskje vera med på å gjera det mogleg for fleire å vera med vidare. Korleis dette skal sjå ut, er for tidleg å heilt ha oversikt over. Ein ting er sikker: Å praktisera prøyssardisiplin ovanfor sokna er ikkje vegen å gå for å sikra den vidare einskapen.

Gå til innlegget

Kleint å ha det bra med Gud

Publisert 3 måneder siden - 3190 visninger

Fleire indrekyrkjelege debattar, no sist runden om Jesu ­oppstode, dreier seg ofte om kor lite vi treng å tru.

Påskekrimmen opnar i ei dyster og dunkel steinkyrkje. Kamera fangar inn ein labil skapnad på kne med rosenkransen knuga i noko som skal alludera bøn, medan stearinlysa blafrar illevarslande.

Det er ikkje sikkert det er drapsmannen vi får nærbilete av i denne første scena.­ Men at denne stakkarslege figuren har noko godt i bagasjen, eller at kyrkja, bøna, lysa eller altaret eigentleg skulle vera til noko hjelp for vedkomande, er ei feilkopling dei færraste gjer. Krimklisjeen illustrerer greitt det kulturelle tørrfôret vi oftare enn vi anar vert serverte i ein kristen-skeptisk kultur.

Too much

Dette er noko som får mange utslag. Som ungdom skjøna eg tidleg at gullstandarden for ein engasjert kristen tenåring vart å finna det allmenne, og så vita med meg sjølv at det spesifikt kristne vart ivareteke innafor denne meir «gyldige» ramma. Spesifikt kristne argument og innfallsvinklar måtte vika. Det skulle nemleg så lite av eksplisitt kristentru til før det vart too much.

Hadde Hans Nielsen Hauge tenkt som meg, hadde vi gått glipp av ei av dei mest dynamiske og mangfaldige rørslene ­Noreg har sett. Å slutta å tru at det spesifikt kristne­ er eit verdifullt bidrag inn i samfunnsutviklinga, er framleis eit feilsteg.

Det er ikkje noko gale med ei allmenn tilnærming. Det var absolutt sunt for meg som ung kristen å læra meg andre innfallsvinklar, og eg er overtydd om at dette la grunnlaget for slitesterk tru.

Baksida av medaljen er likevel verd å ta ein kikk på. Den handlar om åndeleg sjenanse. Den kristne vert så frykteleg lett forlegen heller enn frimodig.

Inderleg

Å uttrykkja tru bli fort kleint. Vi er, som nemnt, oppflaska til skepsis på dette feltet. Det er rart, men ein samtale om at Gud blir borte, om tvil som erstattar tru, kan synast meir «ærleg og open» enn samtalar om at Gud verkeleg kjennest nær. Kvifor?

Dei kan ha nokre amerikanske overtonar av rikdom og suksess, og då får vi fort fnatt (ofte med rette). Andre gonger vert det den nyfrelste varianten, med ein inderleg grunntone som ingen retteleg kan gripa utan dei som sjølve har kome frå køyret og inn i lyset.

Dermed vert det ofte til at samtalar om tru, dersom dei skal vera ærlege, primært vert problemorienterte. Å ha det bra med Gud – korleis snakkar ein om det, på ein naturleg, ikkje-klein, men likevel openhjartig måte?

Sjenanse

Denne påska ga meg to særleg fine glimt av overgitt tru. I kyrkja vår er det ein mangeårig tradisjon for påskenattsgudsteneste. Den trauste trekyrkja vår vert denne natta fylt med unge folk og ditto musikk. Nokre benkar framfor meg sto ein gut med hendene strekte opp i lovsong, midt mellom mange som sat, slik vi ofte gjer i kyrkja. Guten sitt frie uttrykk for tru rørte meg.

Det andre glimtet takkar eg C. S. Lewis for. Historia om Narnia har ei trusformidling som det stadig lyser av. Lucy er den yngste i søskenflokken som kjem til Narnia og får møta den guddommelege løva Aslan. Barnlege Lucy har både hovud og hjarte med i leiken med løva, og hennar glød lærer oss noko viktig om trua.

Skal kvardagslivet med Gud ha kraft og liv, må vi som Lucy, la oss lokka og blenda og leia av han som trua handlar om. Det sekulære samfunnet held oss på åndeleg sveltediett, og reproduserer tallause versjonar av klisjeen om den forkvakla kristne.

Meir nedslåande er det at fleire indrekyrkjelege debattar, no sist runden om Jesu oppstode, ofte dreier seg om kor lite vi treng å tru, for likevel å tru på oppstoda frå dei døde. Igjen, denne sekulære skru-stikka som alltid løyver mest plass til det såkalla rasjonelle.

Men det går an å ha djup glede i Gud utan å ta plass i eit livsfjernt glansbilete.­ For denne erfaringa treng vi eit språk og eit mot som kan utfordra den åndelege sjenansen vi ofte står til knes i.

Gå til innlegget

Parkert ideal?

Publisert 4 måneder siden - 768 visninger

Kvifor er det så viktig at prestestudentar, eller kristne generelt, er som alle andre?

Dei fleste av oss har eit ambivalent syn på samanhengen mellom liv og lære. På eine sida skal det så klart vera samanheng, det handlar om integriteten vår – om det å vera heil ved. På den andre sida melder­ det seg nokre opplagde problem når ein verkeleg meiner at til dømes kristentru skal avteikna seg i livsstilen vår. For kva rett har nokon til å seia noko om korleis ein skal leva? Dette rører jo også ved ­integriteten vår.

I desse dagar kan vi takka Bispemøtet for at dei lar det verta forfriskande tydeleg at kristen teneste inneber ein livsstil som også har nokre ytre særtrekk som er moglege å dra kjensel på. Det vart ikkje uventa protestar frå ulikt hald på at ­biskopane såpass konkret held opp ekteskapet som ideal og knyter det til tenesta i kyrkja.

Kul umogleg

Det er vanskeleg å ­gripa argumentasjonen til dei som no protesterer mot at biskopane på ein tydeleg måte seier at ekteskapet framleis skal vera ramme for samlivet til den som har ei vigsla stilling i Den norske kyrkja. Det handlar ikkje om at eg ikkje har høyrt kva denne argumentasjonen inneheld.

Igjen får vi det gamle refrenget om å parkera ideala ved inngangspartiet til det såkalla verkelege livet. Igjen vert fordommar fasttømra: Ein «kan» berre ikkje, 
i 2017, leva etter ein alternativ livsstil. Det er i mange miljø blitt kul umogleg å sjå føre seg at folk framleis seier: sidan Bibelen gir oss ekteskap som den gode ramma rundt samlivet: ei offentleg handling i det ambisiøse, livslange formatet, så vel vi det.

For å følgja dei som no saknar at biskopane for all del må få Den norske kyrkja med alt sitt mannskap til å gå endå meir i eitt med det tidsmessige tapetet, må vi slå inn på ein retorisk sett vinglete veg. Dei fleste eg har sett argumentera varmt for sambuarskapet seier nemleg samstundes at ekteskapet er den beste ordninga rundt samlivet. Det livslange og forpliktande ekteskapet får som regel framleis heiderleg omtale i kyrkjelege krinsar.

Dyneløfting? 

Frå dei som no protesterer mot biskopane høyrer vi litt ullent at ekteskapet er eit bra prinsipp, men … Men kva? Er det ubrukeleg, utdatert, umogleg? Flott som lære, men ikkje som liv? Det verkar vidare viktig å få fram at «prestestudentar er som alle andre».

Kvifor er det så viktig at prestestudentar, eller kristne generelt, er som alle ­andre? Denne haldninga minner jo mest av alt om barneskuleretorikkens første bod: «Alle andre får lov». Men dersom vi som kristne er forplikta på eit trusgrunnlag som tilseier at ekteskapet er ein betre plan, kva er logikken bak å framstilla den biskoppelege haldninga som straffande dyneløfting?

Kravet om å få vera som alle andre er i og for seg ei legitim kampsak – om ein vil gå den vegen. Men i staden for å resirkulera mytar om at sambuarskap er «nødvendig» for å finna ut om ein passar i lag, hadde det jo vore aldeles strålande om dei protesterande prestestudentane og for så vidt alle som heiar på ekteskapet, faktisk promoterte det, både i ord og gjerning.

Skjøre forhold

Argumenta som vert framførte til forsvar for sambuarskapet verkar dessutan utdaterte og lite underbygde. For å sitera ssb.no: «Sammenlignet med ekteskapet (…) er samboer­skapene meget skjøre». For å vera meir konkret: Sambuarar «har en bruddrisiko som ligger 3,5 ganger så høyt som for gifte». På denne bakgrunnen er det altså gode grunnar for å hevda at her er biskopane langt meir ­visjonære og samfunnsmessig­ oppdaterte enn dei studentane som nærast­ gjer seg til offer for ei ordning dei – teoretisk sett – meiner er best. Forstå det den som kan.

Å snakka sant om kor langt frå ideala liva våre kan vera, er ei ærleg og livsnær haldning eg gjerne applauderer. Ofrar vi derimot gode og byggande ideal for samliv berre for å få vera som alle andre verkar det nokså tafatt. Så vil fleire innvenda at dei jo nettopp held fram ekteskapet som eit ideal. Til det er det å seia at eit ideal fort misser verdien om det ikkje har noko positivt forpliktande ved seg. Kva skal ein då med det?

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere

Siste kommentarer

Rune Holt kommenterte på
Hvorfor kirken må forkynne hele Guds Ord
1 minutt siden / 3758 visninger
Rune Tveit kommenterte på
Den uutryddelige synden
7 minutter siden / 140 visninger
Torgeir Tønnesen kommenterte på
Den uutryddelige synden
14 minutter siden / 140 visninger
Asbjørn E. Lund kommenterte på
Intelligent Design kontra darwinisme
rundt 2 timer siden / 5760 visninger
Asbjørn E. Lund kommenterte på
Intelligent Design kontra darwinisme
rundt 2 timer siden / 5760 visninger
Carl Wilhelm Leo kommenterte på
Intelligent Design kontra darwinisme
rundt 2 timer siden / 5760 visninger
Stefan Bonkowski kommenterte på
Intelligent Design kontra darwinisme
rundt 3 timer siden / 5760 visninger
Stefan Bonkowski kommenterte på
Intelligent Design kontra darwinisme
rundt 3 timer siden / 5760 visninger
Carl Wilhelm Leo kommenterte på
Intelligent Design kontra darwinisme
rundt 4 timer siden / 5760 visninger
Geir Rune Larsen kommenterte på
Hvorfor kirken må forkynne hele Guds Ord
rundt 4 timer siden / 3758 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Intelligent Design kontra darwinisme
rundt 5 timer siden / 5760 visninger
Tore Olsen kommenterte på
Intelligent Design kontra darwinisme
rundt 5 timer siden / 5760 visninger
Les flere