Sofie Braut

Alder: 0
  RSS

Om Sofie

Følgere

Nødvendig dialogkritikk

Publisert 21 dager siden

Paulus gjekk i dialog med sitt publikum på meisterleg vis, men ikkje utan klar agenda. Det manglar dialogverksemda til Den norske kirke.

Takk til dialogmiljøet, både ved dei ulike dialogsentera i Noreg (VL 26.4.) og ved Raag Rolfsen, direktør i Areopagos (VL 27.4.) for rask respons på min dialogkritiske kommentar i VL onsdag 24. april.

I mitt opphavlege innlegg «Dialog- misjonens arvtakar?» stiller eg spørsmålet om kva som ville skjedd med evangeliet si utbreiing om dei første kristne satsa på religionsdialog i staden for misjon. Konklusjonen min om at den kristne trua ville ha forsvunne utan ei offensiv og tydeleg forkynning, står ved lag, sjølv om eg har lese svara frå både dialogmiljøa rundt i Noreg og Areopagos’ direktør, som meiner Bibelen viser at det nettopp var dialog som gjorde misjon mogleg.

Misvisande definisjon

Det er særleg interessant å lesa at Rolfsen trekkjer fram Paulus’ tale på Areopagos som eksempel på at dialog var eit viktig verktøy for dei første kristne. Paulus areopagostale er eit stjernedøme på den dyktige og dedikerte forkynnaren som bruker kjennskap til samfunnet, poesien og kulturen han forkynner inn i, for å visa kor aktuell Sanninga om den krossfeste og oppståtte Jesus Kristus er for alle, same kva bakgrunn dei har. Han kontekstualiserer evangeliet inn i samanhengen der han forkynte, slik ein kvar god forkynnar etter han har prøvd å la seg inspirera til å gjera. Tok han dermed, i tråd med moderne dialogtenking, til orde for «gjensidig forandring» gjennom møtet med dei han underviste og forkynte for i Athen?

Dersom dialog berre handlar om å relatera evangeliet til samtida og utnytta konteksten rundt seg strategisk, slik Paulus gjer i sin vidgjetne tale, verkar dialogdefinisjonen til dømes på heimesida til Kirkelig dialogsenter nokså misvisande.

Klar agenda

At Paulus ikkje hadde ein skjult agenda om å endra nokon rundt seg, synest heilt klart. Han gjorde nemleg denne agendaen heilt tydeleg. Som han seier litt ut i talen på Areopagos: «Gud har bore over med dei tidene då folk var uvitande. Men no byd han at alle menneske, kvar dei så er, skal venda om. For han har fastsett ein dag då han vil dømma verda med rettferd, og til det har han innsett ein mann (…)». Dette er flammande tale, frå ein mann som risikerer alt for evangeliet. Det verkar eit lite stykke herfrå til opninga av ein av dagens dialogdefinisjonar: «Jeg går inn i en dialog, ikke for å forandre den andre…».

Rolfsens sluttsats, «(…) Braut er redd for å forandres i møte med den som tror annerledes», tyder på at det trengst fleire dialogkritiske innfallsvinklar. Kvifor gjera seg uangripeleg ved å påstå at nokon som tenkjer annleis er redde? For denne samtalen bør det vera uinteressant å karakterisera kritikarane sine, det er langt viktigare at Areopagos og andre, som eg trur er flinke nettopp til å lytta, også lyttar til kritiske røyster. For det er verkeleg påfallande i kor lita grad dei kommenterer aktuelle problemstillingar knytt til dialogverksemda, til dømes «Prinsessa og Sjamanen» i St Petrikyrkja i Stavanger. Mange, eg sjølv inkludert, er nettopp opptekne av å drøfta slike utslag av dialogtenkinga og kva dei gjer med kyrkja.

Uklare dialogar

Det er nødvendig og nydeleg at vi møtest og snakkast djupt og godt på tvers av tru. Og om «dialog» berre betydde «samtale», hadde ingen kritisk innfallsvinkel vore nødvendig. Omgrepet dialog, slik det no er brukt i kyrkja, har derimot fått eit svært uklart preg, og eg er neppe åleine om å oppleva at Dnk med dialogarrangement av typen «Prinsessa og Sjamanen» legitimerer alle typar åndelegheit og erstattar det enkle Jesus-vitnesbyrdet med kommersialiserte arrangement som fortel publikum at ein kvar vert salig i si tru. Men kva treng ein då kyrkja til?

Gå til innlegget

Det verkar ikkje logisk, dette. At kvinner, for å verkeleg vera frie og myndiggjorte skal garanterast full råderett over eit anna menneske sitt liv.

Dei seinare dagane har gitt oss eit innblikk i bispemøtets tilnærming til spørsmålet om abort. Mange har påpeikt at det har vore stilt altfor lenge, mellom dei er Aud Valborg Tønnessen, professor ved TF som i sitt innlegg i VL (19.2.) hyllar Bispemøtets nye linje, og kallar den «historisk».

Interessant. 

Dette er interessant av to grunnar- minst. For det første slår Tønnessen fast det mange av oss såg omgåande, men som fleire i bispekollegiet prøvde å avvisa etter at uttalen kom: nemleg at han dramatisk endrar Bispemøtets (og dermed kyrkja) si haldning i abortsaka. Mange er glade for dette, men mange av oss sørgjer djupt.  Eg trur etterkvart uansett alle, også biskopane Nordhaug, Reinertsen og Midttømme i ettertid må innsjå at dokumentet formulerer eit radikalt linjeskifte i abortspørsmålet. Eg aksepterer at intensjonen kan ha vore ein annan, men det hjelper ikkje stort.

Det andre viktige momentet er der Tønnessen ikkje treffer heilt, ho påstår nemleg at uttalen til BM fører nye premiss inn i debatten. Eg er usamd. Bispemøtet tilfører med uttalen ingen nye premiss. Dei har berre overteke premissen som mange andre i debatten har. Når eg les Tønnessens respons, vert dette overtydeleg: hennar fokus er nokså einsidig på at kyrkja i for lita grad har kjempa for kvinners rettar og filtrerer dermed omsynet til fosteret gjennom kvinnesaka. Grunnen for at Tønnessen vel denne tilnærminga må vera at kvinnekampen hos henne er den mest grunnleggande premissen. Fosteret forsvinn som part i saken, og den verdien fosteret måtte ha er berre den relative og subjektive verdien ei kvinne vel å tillegga det. Men er det eigentleg menneskeverd?

Grunnleggende. 

I møte med språket og den feministiske premissen hos Tønnessen (som no også hos biskopane får forrang), kjenner eg meg som ein tiggar framfor eit formidabelt byråkrati. Eg spør etter det heilt grunnleggande, nærare bestemt vern av liv, men vert møtt med ord og uttrykk frå bortforklarande byråkratspråk. «Sammensatte levde kvinneliv» og «…det komplekse kvinnelivets betydning, de formende erfaringer og kvinnens myndighet», er eit par døme. Eitt produkt av den «kvinnefrigjøringen» som Tønnessen lovpriser, ser dessverre ut til å vera eit språk som ikkje eigentleg rommar fosteret som subjekt. Det verkar ikkje logisk, dette. At kvinner, for å verkeleg vera frie og myndiggjorte skal garanterast full råderett over eit anna menneske sitt liv.

Ikke ærlig. 

Endeleg stussar eg over Tønnessens påstand om at uttalen til biskopane er «ærlig». For meg verkar det nettopp ikkje ærleg når biskopane stuar vekk sitt nydelege og livsviktige bodskap «Fosteret er frå unnfangelsen et liv med verdi og krav på vern», langt uti dokumentet. For korleis kan dette utsagnet bli noko anna enn det grunnleggande, det utslagsgjevande, det som endrar alt? Det er dette livet som ropar til oss, «fra unnfangelsen», som biskopane seier. Eller seier dei det? Biskopen i Oslo seier at ho ser abortlova som «eit gode», og Nidarosbispen at «mora er fosterets beste vern». Frå fosterets synsvinkel må dette sjå annleis ut. Det å sikrast rett til liv ville jo vore deira beste vern, slik det er for resten av oss.  

Tønnessen håpar no på «fornyet samtale» etter det biskoppelege linjeskiftet. Men skrivet frå kyrkjetoppane manglar dessverre fornyande kraft og vitalitet; det er ei bleik avskrift av slikt vi har høyrt andre seia før.  

Gå til innlegget

Farvel feminisme

Publisert 3 måneder siden

At nokon tolkar ytringsbehovet knytt til abortsaka som eit varsel om at vi står på teokratiets terskel, er noko av det som gjer kvinner tause.

Heilt frå studietida har eg hatt ei uklar kjensle av at eg skuldar feminismen noko. Eg høyrer mange kvinner tilkjennegje noko av det same. Dersom ei kvinne skal kritisera feminismen må ho gjerne innleia med eit par sjølvpåførte strafferundar; forsikringar om at ho er takksam for alt vi kvinner har som vi ikkje hadde før.

Norsk feminisme ved inngangen til 2019 framstår lite vidsynt og velartikulert til dømes i sin iver etter å leggja lokk på abortsamtalen. Vi er mange kvinner som ikkje opplever oss representerte av ei rørsle som skulle femna oss alle. For korleis skal vi vera frie om det framleis er tema feminismen vil nekta oss å ta i?

Les også: Tusenvis demonstrerte mot endring av abortloven

Kvinneleg lesemåte. 

Nyleg var eg på ein lokal språkdebatt der filologen som utgjorde den kvinnelege delen av panelet kom ­innom ein feministisk lesemåte. Ho hadde lese litteraturteoretikaren Walter Benjamin, men måtte irritert konstatera at ho kjende seg ekskludert frå teksten hans. Han brukte nemleg berre hankjønnspronomen når han refererte til menneske generelt.

Visst var ho klar over at ­Benjamin skreiv i ei anna tid, men som ho sa: «Hallo! Det fanst jo kvinner då òg!». Vi i ­publikum lo av den muntre ­episoden, men eg skal ikkje nekta for at eg gremma meg litt: Finst verkeleg ein slik «kvinneleg» lesemåte? Som leitar etter seg sjølv i ein kvar tekst, parat til å kjenna seg foruretta og utestengd? Liknar vi kvinner sjølvopptekne turistar som først og fremst tek ein selfie; det viktigaste er kor vi har vore, og ikkje kva som fanst der? Eg håpar ikkje det.

Om ein slik smalspora lesemåte ikkje er representativ for feminismen, er det mykje anna som synleggjer behovet for meir nyansert kvinnesak. Først og fremst trengst ei kvinnesak med eit anna, meir innbydande inngangsparti enn den aggressive kampen for fri abort.

Forsøk på å starta ­samtalar om fosterets menneskeverd får ­minimal plass når automatiserte argument frå 70-talet vert ­aktiverte berre ein ­politikar nemner abortlov. Truverdig kvinnesak vil for mange inne­bera å faktisk forholda seg til ­fosteret, til at abort dreier seg om meir enn omsorg for ein kvinne­kropp. Uansett kor komplekst saksfeltet abort er, finst det mange som ønskjer rett til å hevda at fosteret har menneskeverd og mange som vil verna om fosteret som den mest stemmelause av alle samfunnsgrupper utan dermed å vera feministisk forrædar.

Mange kvinner ser dessutan kvinne- og mannssak som to sider av ei større sak; ein felles kamp for menneskeverdet. Dess hardare kvinner held på at retten over fosteret er ei sak der ­kvinna er einerådande, dess fjernare vert, ironisk nok, draumen mange av dei same feministane ber på om at mannen skal delta på like fot i omsorga for barn.

Les også: Tvillingabortar splittar folket

Menn som sekundære. 

I fjor uttalte Gabrielle Fitzgerald, ­leiar for den globale «handlingstanken» Panorama, følgjande: «Frem til USA er rede til å se på menn som noe annet enn sekundære omsorgspersoner, blir det vanskelig å oppnå utvikling.» Ho har truleg rett. Men korleis vart mannen ein sekundær ­omsorgsperson? Kan det ikkje henga saman med den underordna plassen han er tildelt mens det fundamentale spørsmålet om barnets liv vert avgjort?

Kvinnefronten i Oslo vedtok nyleg «hovud-hovudparole» for årets 8. mars: «Ikke rør abort­loven». Meininga er naturlegvis at lova ikkje må endrast. Men det er lett å lesa av fleire lag med meining her. Noko vi ikkje får røra, alt slikt vi blir nekta å ta i, minner om at ei gruppe ­lagar tabu av eit tema det er sterkt ­behov for å samtala om.

Feministisk jernhanske. 

Vi høyrer ofte at kvinner er sårbare og skjøre, men det å ­fremja ­fosterets menneskeverd, og å problematisera omgrep som «fosterreduksjon» får fram ein feministisk jernhanske som krev absolutt lojalitet. At feminismen ikkje toler ein open, etisk og ­filosofisk samtale knytt til abort, og tolkar ytringsbehovet knytt til saka som eit varsel om at vi står på teokratiets terskel, er noko av det som gjer kvinner tause, og får fleire enn meg til usentimentalt å ta farvel med feminismen.

Les også: Det store, splittende spørsmålet

Gå til innlegget

Snu behovs-pyramiden på hovudet

Publisert 4 måneder siden

Når Jesus seier «Søk først Guds rike», og deretter plasserer «alt det andre» som noko sekundært, kva meiner han då?

Amerikanaren ­Abraham Maslow var ein av 1900-talets mest ­populære psykologar. Med sin lett forståelege triangulære modell av menneske-
lege behov, har han påverka ­generasjonar til å sjå behova våre som ulike nivå som byggjer på ­kvarandre, der dei grunn­leggande (til ­dømes ­fysiologiske behov) må vera innfridde før ein avanserer i utvikling og ­møter meir avanserte behov, som ­kognitive eller ­estetiske.

Modellen har også ført ­tallause studentar inn i ein svært sekulær tankegang. Humanisten Maslow rydda nemleg mest plass til dei fysiologiske ­behova i ­modellen sin; her vert mennesket til eit ­rasjonelt dyr kjempande ­oppover mot eit stadig ­høgare eksistensnivå – med sjølv-
realisering som det absolutte toppunkt.

Akseptera gjengs tenking

Det er mange grunnar til å gje Maslow motstand, kanskje ­særleg frå kristent hald. ­Modellen kan verka vasstett og mange kristne føler uansett ofte dei berre må akseptera slik gjengs tenking, og prøva å tilpassa trua etter beste evne. Men dette er ei undervurdering av kallet om faktisk å komma med «godt nytt» – ein ny ­tankegang og ein ny visjon for liv og 
fellesskap.

I staden for å imøtegå Maslows framstilling av menneske­livet som ein stadig kamp for å ­dekka eigne behov, kan ein høyra både prestar og predikantar påstå at det ikkje nyttar å forkynna før basalbehova er dekte. Jesu svært utfordrande lære om kva som faktisk er det basale i menneske­livet, vert gjerne dempa ned.

Men Bibelen og kyrkja vitnar om at mange faktisk ofrar ­såkalla grunnleggande behov for noko som viser seg å s­tikka endå djupare. Vi står rett og slett overfor ei under­kommunisering av at mange risikerer både tryggleik og velferd – ja også sjølvrealiseringa – fordi noko er viktigare.

Russisk pilegrim

Den ­åndelege litterære ­klassikaren En russisk pilegrims ber­etning er forteljinga om den gåtefulle ­pilegrimen som litt etter ­midten av 1850-talet vandrar kring i Russland på leit etter råd for sitt åndelege liv. Den ­fattige mannen eig berre det han står og går i, litt brød og ein bibel. Når han undervegs blir 
motteken av ein gjestmild ­klosterforstandar som vil t­raktera sin svoltne bror, gir han eit tankevekkande svar: «jeg har ikke behov for føde, men ­beder om at I vil give mig ­åndelig ­vejledning om, hvordan jeg kan frelse min sjæl.» Livsfjernt?­ ­Fortrenging av dei ­«eigentlege» behova? Eller djup innsikt i Jesu ord om å søka Guds rike først og at brød åleine ikkje gir 
liv?

Fallande dåpstal

Er det slik at også kristne har blitt så vane med å tenkja ut frå ein behovs­hierarkisk logikk at vi først ­tenkjer at vi har noko å tilby når «det andre» er på plass? Det er berre så altfor defensivt. ­Dessutan: Hadde Maslow hatt rett, og ein tilpassar ­modellen hans til å inkludera åndelege ­behov øvst i modellen, s­kulle Noreg vore eit område med vekst på det åndelege feltet. I staden ser vi at dei seinare års velstandsutvikling i staden har sekularisering som ­parallell. Vi kan til dømes lesa det av i ­dramatisk fallande dåpstal: frå 81,4 prosent av alle fødde i 
2001 til 55,3 prosent 15 år ­seinare.

Vi vert neppe opnare for tru når alle såkalla grunn­leggande ­behov er tilfreds­stilte. Vi vert ­truleg heller ikkje ­automatisk meir kreative og ­estetisk o­rienterte. Kristne treng å oppdaga sprengkrafta i den bod­skapen vi sjølve er sette til å kommunisera til eit samfunn som ikkje treng meir av det same etter over 70 år med Maslow. Dei såkalla naturlege behova våre er slett ikkje alltid gode, og r­ommar ingen garanti for at vi avanserer oppover i eit utviklings­hierarki. Behova våre kan like gjerne ­halda oss som slavar av driftene våre mens vi trur vi er frie.

Den menneskelege viljen med si evne til å ramma inn ­driftene og stilla spørsmål ved kva vi eigentleg treng er ­derimot eit adelsmerke. Og: snu ­gjerne ­gamle Maslow på hovudet 
– ved behov.

Gå til innlegget

Rom for liding

Publisert 5 måneder siden

Gir vi barna ei tru som kan romme lidinga? Eller presentere vi tru kun som tryggleik?

November og desember er månader då den verdsvide kyrkja retter merksemda mot kristne som vert forfølgde for trua si, og det er også høgsesong for arrestasjonar av kristne mange stader. I eit land som Iran, er dermed inngangen til det nye året for mange kristne prega av opprivande utslag av eit regime som prøver å halda tru under streng kontroll.

Kontrast

Dette står i skarp kontrast til jule- og nyttårstid her heime, med fred og fryd og der fleire enn typiske salmeentusiastar stemmer i på «Deilig er jorden». Den lidande kyrkja stiller kvar og ein av oss overfor nokre sjølvransakande spørsmål. Dei har forgreiningar inn i vår eigne fredelege og velorganiserte kyrkje- og bedehusbenkar og brusande barnerefreng fylt opp av alt som er kjekt og trygt. For er det no eigentleg så trygt å tru?

Ein må gjerne ta den litt teoretiske tilnærminga: ut frå kristen tenking er ein faktisk trygg gjennom alt- uansett kva som skjer. Anten vi lever eller døyr, høyrer vi Herren til, lærer Bibelen oss. Eit slikt overordna perspektiv gjer det sjølvsagt ikkje mindre presserande å ta inn over oss lagnaden til dei som lir under fangenskap og overgrep på grunn av tru.

Ta ein som pastor Andrew Brunson, amerikanaren som i haust slapp ut frå tyrkisk fengsel etter dryge tre år som fange på grunn av den kristne trua si. Til magasinet Stefanus oppsummerer han det første året av fangenskapet som ei knusande oppleving. Endå han hadde ei realistisk forventing om kva trua kunne koma til å kosta han, og hadde budd seg på det. Etter det første året, endra ting seg rett nok, men det er der eg tenkjer: Kjenna seg knust for trua si i eit heilt år! Og så sona meir enn to år til! Kven er rusta for slikt?

Forfølging

Det er ofte milevis mellom vår heimlege trusformidling, som gjerne handlar om tryggleik og auka livskvalitet, og realitetane for den kyrkja som veks trass forfølging og fullstendig urimelege vilkår rundt i verda.

Gjennom mange år med barn i huset har det ofte slått meg at trusformidling til barn i våre samanhengar konsekvent skal ha muntre melodiar og fine framtidsutsikter.

Dette skildrar Hans J. Sagrusten treffande i boka si RIK bibelbruk (2018), der han stiller spørsmålet om vi gjennom trusopplæringa eigentleg gir barna våre nok for ei slitesterk tru? Det er dessutan ikkje berre til barna vi formidlar slik. Mykje av den kristne kulturen vår har noko av det same preget. Utsiktene til eit betre liv kan i praksis ofte bli sett på som eit viktigare argument for trua enn det klassiske filosofiske spørsmålet: Kva er Sant?

Eksistensielt

Den eksistensielle dimensjonen hamnar dermed i bakgrunnen. Høyrer det å lida for trua berre heime under andre himmelstrok? Er det berre noko for folk i andre kulturar? I så fall kan me jo berre halda fram som før og la trua vera ein del av den allmenne livsmeistringsbølgja som for tida rullar gjennom offentleg sektor. Å lida for trua vert først ei aktuell problemstilling om det er sanning det handlar om.

Dersom trua først og fremst er svaret på spørsmålet om kva som gjev meg eit betre liv, vert derimot den forfølgde kyrkja ein verke-
byll meir enn eit vitnesbyrd. Det heilt enkelt ikkje går i hop å påstå at trua her heime berre skal gjera livet trygt og fint for meg og mine næraste samtidig med at eg tek innover meg dei knusande konsekvensane den same trua får for menneske som den nemnde Brunson.

Vi skal verken idyllisera lidinga, eller ha dårleg samvit fordi vi er fødde i eit land som aksepterer trusfridom. Men vi treng å gjera meir for å ta innover oss lidinga.

Barna våre treng innblikk også i dette krevjande terrenget, både i solidaritet med dei som lid, og som eit teikn inn i vår velstandskultur som ofte både skyr og fryktar alle former for liding.


Gå til innlegget

Mest leste siste måned

Bli i kirken, Märtha Louise!
av
Vårt Land
9 dager siden / 5067 visninger
Fra utskudd til kraft?
av
Vårt Land
20 dager siden / 4759 visninger
Slutt å gjøre kirken kul!
av
Merete Thomassen
9 dager siden / 2703 visninger
Bekreftet allerede
av
Joanna Bjerga
25 dager siden / 2322 visninger
Befri oss fra 1. mai
av
Ole Jakob Warlo
23 dager siden / 1806 visninger
Barns frihet til å velge
av
Berit Hustad Nilsen
10 dager siden / 1779 visninger
Bryllup med bismak
av
Trond Langen
4 dager siden / 1630 visninger
Hauge og Marx
av
Vårt Land
22 dager siden / 1528 visninger
Biskoper som blir realpolitikere
av
Espen Ottosen
15 dager siden / 1399 visninger
Taper-gutta
av
Vårt Land
14 dager siden / 1313 visninger

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

Les flere