Sofie Braut

Alder:
  RSS

Om Sofie

Følgere

Himmelsk baby, himmelsk blodhund

Publisert 21 dager siden - 494 visninger

Oftare enn vi veit, har vi godt av å bli skaka opp av eit dikt.

Den mislukka legestudenten og briljante diktaren Francis Thompson (1859-1907) var på mange vis ekstrem, og ikkje utan vidare eit føredøme for ein kvar kristen. Utan å spekulera nærare, seier det til dømes litt at han sidan 1999 har figurert på (den svært uoffisielle) lista over moglege mistenkte for dei uoppklarte udådane tilskrivne den illgjetne Jack the Ripper.

Uteliggarliv og opium

Indisia er svært lite handfaste, men Thompson var kort sagt ikkje typen med ein velorganisert og vasskjemma livsstil. Etter å ha rømt frå ei legekarriere han aldri hadde ønskt seg, levde han frå 1885 på gata der han på ulikt vis fekk prøva lukka og ulukka i eit lite gjestmildt viktoriansk London. Då sjukdom, uteliggarliv og opium var ved å knekka han fullstendig, vart han i 1888 redda av eit redaktørpar som hadde fatta interesse for tekstar Thompson hadde fått på trykk. Åra etter dette vart dei mest produktive i Francis Thompsons’ korte liv.

Høgdepunktet, diktet Hound of Heaven (1893), er eit meisterverk, ei formidabel ode på 182 dramatiske og djupt gripande liner, der temaet krinsar rundt menneskets flukt frå Gud og viktigare: Guds utrøyttelege jakt på mennesket.

Kvifor gjesta ein slik sær litteraturhistorisk labyrint no ved romjulstider? Vi har då nok av julelyrikk som betre fangar inn underet i stallen og englesongen over Betlehems aude eng? I jula kjem jo Jesus til oss som ein baby og ikkje som, med Thompsons biletrike språk, ein jagande­ blodhund. Men nett i det vi har høyrt oss søvnige på julesongane om barnet så smukt, nett i det vi har innteke den svært mettande, tradisjonsrike heim- og familie-
jula med alt sitt påkosta garnityr, treng vi å følgja med den heimlause Thompson ut på gata. Ut, i det utmattande livet som ribba han for mangt, men som ga han undringa, overtydinga og orda til å skildra det store dramaet på sjokkerande vis.

Tiltrengt dissonans

Barnet i stallen er eit bilete som vi stundom idylliserer til vi ikkje lenger forstår sprengkrafta i det. Thompsons lyriske bilete av den ­aldri kvilande Gud som stadig etterjagar skapningen sin, lik ein blodhund som aldri let seg distrahera frå å følgja eit bestemt spor, gir oss litt sårt tiltrengt dissonans i jula sine mange regelmessige refreng.

På nytt har vi fått feira og forundra oss over ein Gud som ikkje skyr noko for å koma oss nær. Dette; djupet i julebod-skapen, må det ha vore som med slik kraft greip tak i diktarsinnet til den sjuklege og på mange vis elendige Thompson. Manande strofer om den jaga syndaren, dette miserable, men like fullt makelause mennesket som rømer frå opphavet sitt, som kastar seg ut i kaskadar av livserfaringar for å få stilla den svolten som ligg under all annan svolt. Men som endar med ei erkjenning: ein finn fred når ein let seg finna. Ved enden av The Hound of Heaven formidable fluktmotiv ventar ei over-giving, mennesket som til slutt let seg overtyda av den kjærleiken som utheld alle distansar og seier: «Reis deg, grip handa mi, og kom.»

Blikk som ikkje stansar

Noko av det fremste jula lærer oss er dette: alt er ikkje som det verkar. Å bli verande ved det tilsynelatande er eit av dei store mistaka vi menneske kan gjera. Difor treng vi dikta til desse som har eit blikk som ikkje stansar ved innpakkinga.

Sjølve historia om Francis Thompson vart for meg ein variasjon over jule-evangeliet dette året: denne omflakkande uteliggjaren som gøymde slike himmelstormande strofer i sjela. Den mislukka ­studenten som skulle inspirera djupt folk som Tolkien og Chesterton.

Sjølv levde han i konstant kamp mot sjukdom og samanbrot. Men han må sjølv ha erfart desse «stega» som han så kraftfullt skildrar, like bak seg. Midt i det elendige, med alle sine udekte behov og uoppfylte draumar, noko som går djupare. Ei erkjenning av noko som verkeleg står på spel. Ein som seier vend om.

Gå til innlegget

Far – eit maskulint maktspråk?

Publisert rundt 2 måneder siden - 1729 visninger

Diskusjonen om Guds kjønn dreg eit klamt slør over det majestetiske lyset frå Betlehemsmarkene.

ved porten til årets advent, havnar debatten om Gud framleis skal kallast «far» i eit litt ubehageleg lys. Ideane om eit kjønnsnøytralt gudsomgrep vekkjer nemleg assosiasjonar til eit utakknemleg barn som kastar julegåva frå seg fordi det ikkje var ein nyare modell, eit anna merke, det mest moteriktige. Sjølve debatten forkludrar og forteiknar poenget som juleevangeliet legg innover oss: Herren sjølv kjem til oss og vever oss inn i si eiga slekt. Det er juleevangeliets høgdepunkt: Kristus vert vår bror!

Men spontan jubel vert fort til nøling i tilpassings-, moderniserings- og opp­dateringslabyrinten. For korleis skal vi no eigentleg tiltala og omtala Herren? Berre det å adressera han kan fort bli eit feministisk minefelt framover.

Byråkratisk korrekte vendingar

Diskusjonen om Guds kjønn dreg eit klamt slør over det majestetiske lyset frå Betlehemsmarkene. Også våromtale av Gud skal no kvernast ut i byråkratisk korrekte vendingar. Som føregangsvillige førskolelærarar forklarer til dømes Svenska kyrkan oss at vi frå no av kan (men også bør?) stilla spørsmål ved Bibelens omtale av Gud som hankjønn. Og passe pliktoppfyllande som vi er, kjenner vi fort at ja, dette bør vi sikkert vera opne og positive til. Vi moderne menneske bør vi ikkje ta noko for gitt. Poenget er jo heller ikkje at vi ikkje kan omtala Gud som far lenger. Men vi treng ikkje. Vi kan adressera han nøytralt. Eller kanskje som kvinne?

Eg anar kor velmeint dette er; vi vert nærast hylla inn i nye valmoglegheiter og alternative Gudsbilete. Men sjølv ei velmeint feilaktig vegforklaring har den ulempa at ho ikkje fører dit vi skulle. Og spørsmålet heng i lufta: Er fleire ting å velja mellom det vi verkeleg treng for tida ?

Hans eigen son

Snu det på hovudet. Frå det perspektivet der vi tilber Gud, der vi gjer det til eit livsprosjekt å venda om til den allmektige og evige – korleis kan det bli eit problem å omtala han i same vendingane som hans eigen son gjorde det mens han levde som menneske?

Ein ting er at folk kan ha sine ulike synspunkt på saka. Men korleis havnar kyrkja og liturgien der? Rundt juletreet veit vi intuitivt at det å problematisera ei gåva ikkje passar seg. Men med Guds gåve til oss; privilegiet å kalla han vår far, skal det altså vera annleis. Då skulle vi i det minste sett nokre ordentleg gode argument, men det får vi neppe. I staden får vi det vanlege og vage refrenget om at vi lever i 2017 og at vi kvinner bør inkluderast meir.

Men er det uttrykk for eit maskulint maktspråk at Gud vert omtala med hankjønn i Bibelen og at dette dermed legg føringar også for korleis vi omtalar han? Vel, det må kanskje eit mistenksamt sinn til for å sjå det slik. Nullar vi ut Gud som omtala i hankjønn, går vi over til noko som langt på veg også nøytraliserer Gud som ein personleg Gud. «Ei kraft» eller «Eit noko» er døme upersonlege gudsførestillingar som ikkje reflekterer den kristne Gud.

Å femininisera Gud

På den andre sida: Dersom vi gjer eit poeng av å femininisera Gud, skaper vi ei førestilling om at Gud faktisk skal oppfattast som kvinne/mann, mens den treeinige Gud naturleg nok er heva over dei menneskelege kjønnskategoriane. Både menn og kvinner er skapte i hans bilete og reflekterer på ulikt vis noko av hans vesen.

Nettopp for å unngå at Guds namn skal bli ei slagmark, bør vi forankra tiltalen vår av Gud i Skrifta og i Jesu ord om kven Gud er og korleis vi skal omtala han.

Det er dessutan ein merkeleg sjølvsentrert logikk som seier at det å ha ein god far blir mindre verdifullt for meg som kvinne fordi eg ikkje sjølv er, eller kan bli far. Å få kalla Gud med det fortrulege og nære «Abba» – barnet sitt pludrande pappa-ord er ei særmerkt og vakker side ved det kristne livssynet. Ei gåve. No ved advent er tida for å ta i mot og gleda seg.

Gå til innlegget

Er Noahs Gud vår Gud?

Publisert 3 måneder siden - 8736 visninger

Stadig vekk ser eg teologar som på velmeint vis skal redda oss frå å måtta tru på Gud i Det gamle testamentet.

Som barn fann eg raskt vegen til den eventyrlege litteraturen. Lite overgjekk opplevinga då det ein dag demra for meg at eventyra eg elska henta sanninga si frå den største forteljinga av dei alle.

Michael Endes briljante Den ­uendelige historie, Maria Gripes underfundige forteljingar, C. S. Lewis' fantastiske reiser, Lewis Carrolls vittige klassikarar og ­Tormod Haugens magiske realisme var berre nokre av bøkene eg forelska meg i som liten. Der det var ei forteljing, var det ein fristad. Som for mange andre vart litteraturen som eit velsigna takvindauge i det vesle livet mitt.

Den aller største

Å bli kristen var å koma inn borti den aller største ­forteljinga, den som bind menneske til Gud og som tolkar tilveret inn i ein ­vidare, og sannare, samanheng. ­Mange meiner at sanninga har gått av moten. Men er også det å sjå etter dei store ­samanhengane ein kunst som er under avvikling for tida?

På eit enkelt nivå kan vi seia at til ­dømes Twitters krav om det kortfatta og poengterte har som biverknad at det fort vert vanedannande. Evna vår til å handtera dei lange linjene vert ­utfordra. Det skal stadig mindre til for å bli oppfatta som omstendeleg og langtekkeleg. Dersom vi kjem til å tru, slik det ­heiter i reklamen, at «det enkle er ofte det beste» kan fort det enkle bli det einaste ­alternativet. Vi orkar rett og slett ikkje dei lange svara, når dei korte er handterbare og fyndige.

Oppsmuldring

Dette er ­naturlegvis ikkje ei oppsmuldring som sosiale ­media er eineleverandør av. For ­årevis sidan, då eg var historiestudent ved ­Universitetet i Bergen, lytta eg til ­førelesingar som bryskt slo fast at tida var forbi for ­kollektive ­prosjekt og store forteljingar. For meg som kristen var dette provoserande. Kan ein liksom berre avskaffa noko av det ­djupaste i mennesket: lengten ­etter dei store ­samanhengane? Uhøyrt, ­naturlegvis, og like arrogant som å vedta at vi ikkje har estetiske behov.

Som kristne er evna til å sjå etter ­samanhengar i Bibelen og samanhengar mellom Bibelens tekstar og det livet vi lever heilt sentralt. Det personlege møtet med tekstane endrar oss, slik at det nye livet kan etablerast og utviklast.

Teologien som fag er dermed på sitt mest tragiske når det undergrev ­samanhengane mellom dei ulike delane av ­Bibelen. Det vert parodisk når ein med snusfornuft og moderne briller sjaltar ut «ein gammaltestamentleg Gud» som ein liksom ikkje lenger treng å forholda seg til, mens den nytestamentlege Jesus står att som den som under tvil kan ­aksepterast. Det er som om visse deler av den ­dominerande teologien gjer det mange gode lærarar elles prøver å unngå: nemleg å overforklara tekstar på ein måte som tappar dei for kraft og mysterium.

Forankringa og heilskapen

Ta eit ­aktuelt døme frå debatten knytt til Svein Tindbergs nye barnebibel. Når fag­teologen, i dette tilfellet Elisabeth Tveito Johnsen, skal leia oss lekfolk til den rette forståinga av historia om Noah, verkar det som om vi frå fagleg hald skal fristillast frå å måtta tru på «den guden vi treffer i fortellingen om Noah» (VL 26. 10.).

Men vent litt. Kva Gud er det så vi skal be til og tru på, Johnsen? Når den store forteljinga går frå kvarandre på midten, forsvinn forankringa og heilskapen som presenterer oss for den treeinige Gud.

Stadig vekk ser eg teologar på ­liknande velmeint og pedagogisk vis skal redda oss frå å måtta tru på Gud i Det ­gamle ­testamentet. Jesus, derimot, hentar all sin legitimitet, identitet og autoritet frå nettopp den heilt nære relasjonen til gamaltestamentets Gud. Derfor vert det ­ubegripeleg korleis fagteologen kan ­formidla eit så lite integrert Gudsbilete at «guden i fortellingen om Noah» vert ein gud med liten g som kristne fritt kan velja vekk.

Så eg framfører eit lite hjartesukk: ­denne teologien verkar så oppstykka. Det er tid for å ta vare på dei verkeleg store forteljingane.

Gå til innlegget

To syn, mindre armslag

Publisert 3 måneder siden - 1218 visninger

Vil kompromisset som fastsette to parallelle lærer på eit så viktig felt som ekteskapet kunna vera praktisk brukbart?

Endå så uroleg eg var over det teologisk forvirrande og lite underbygde vedtaket som i år ga Den norske kyrkja ei ny ekteskapslære, er det ikkje utan ei viss spenning eg møter denne tida no etterpå: Korleis blir det no?

For oss som stemte imot dette vedtaket, verka det nokså usannsynleg, men fleire av oss har valt å bli verande i Dnk. Kyrkja er jo heimen vår, ein heim vi ikkje berre forlèt slik utan vidare.

Etter sist Kyrkjemøte spurte eg om det ville bli meir enn eit spartansk venterom for oss som framleis vil halda fram den klassiske ekteskapslæra, og som i debatten har argumentert med at lære og liturgiar utan tydeleg Bibelsk forankring både er forvirrande og feil. «Ta rommet!» lydde det kontant og optimistisk frå folk oppover i systemet. Fleire av oss har tenkt at vi gir det eit forsøk. Kva er erfaringane etter nokre månadar med dobbeltspor i ekteskapslæra?

Sentralstyring

Den nye læra ser for det første ut til å ha skapt eit større behov for sentralstyring i Dnk. Der vi frå første Kyrkjemøte midt på 1980-talet hadde vedtak som fastsette soknet som grunneining i kyrkja, med vide fullmakter til å avgjera spørsmål ut frå prinsippet om at «alle kirkens ordninger må tjene og styrke det åndelige liv på lokalplanet», ser vi no, trass mange fine ord om demokrati, at det blir meir «top-down» styring for å få gjennomført vedtaket også der det er stor motstand lokalt. Den såkalla Nærbø-saka illustrerer dette godt, og det vert sagt frå toppleiinga i kyrkja at det ikkje er rom for lokale tilpassingar.

Den nye situasjonen kan vidare ha skapt større behov for kontroll, også på eit nokså detaljert og lokalt nivå. Eitt døme på det fekk vi nyleg i Ørsta, der den anerkjente MF-læraren Bjørn Helge Sandvei skulle bidra på eit seminar om «samkjønna samliv sett i lys av historia, kulturen og Bibelen». Men sjølv eit småskala-arrangement av denne typen, med ein svært kompetent bidragsytar, vart sett som ein provokasjon som utløyste pressemelding frå Åpen Folkekirke med påfølgande medietrykk.

Her problematiserer ein ikkje berre arrangementet, men ser seg også nøydd til å karakterisera Sandveis kunnskapar som «utdaterte», fordi dei ikkje passar inn med den læra fleirtalet i Kyrkjemøtet no har innført. Dette kan tolkast som om ein framover ser for seg alle arrangement skal ha ein viss debattprofil med begge syn representert. Det er vanskeleg å sjå at ei slik tilnærming skaper reelt rom for formidling av to ulike syn.

Utmeldingar

Kva med den nye teologiens evne til å mobilisera og skapa ny giv i kyrkja? Ved utgangen av september hadde rett under 13.000 meldt seg ut av Dnk i år. «Rekordåret» 2016 talde over 40.000 utmeldingar. Med eit snitt på litt over 250 innmeldingar per månad, er trenden
tydeleg. Dersom kyrkja blir meir attraktiv og open med ein meir «fleksibel» teologi, vert dette ikkje reflektert i medlemstal.

Utmeldingane tyder snarare på det motsette. Sjølvsagt handlar dette også om nye elektroniske utmeldingsløysingar, men det er uansett vanskeleg å lesa ut frå tala at kyrkja har fått ein større appell ved gjennombrotet for ei ny lære. Dette ser vi også i internasjonal samanheng. Tidlegare i år vart vi kjende med funna frå D. M. Haskells forskingsmateriale som over fem år har undersøkt 22 kyrkjer i Canada, og tilbakeviser teoriar om at ein såkalla opnare og meir liberal teologi skulle verka som ein faktor som fremjar kyrkjevekst. Påstandar om at den nye teologien inkluderer fleire, er dermed svært diskutabel, i beste fall kan vi seia at han kanskje
fasar inn ei gruppe og demobiliserer
andre.

Desse glimta inn i kyrkja med «rom for to syn» viser at kyrkja har blitt ein arena der evna til å gå stilt i dørene etter kvart kan bli den fremste av alle nådegåver. Færre medlemmer og stramare økonomi er også faktorar som på ulikt vis skaper mindre armslag. At kyrkja mi gjennom dei siste månadane er blitt opnare og romslegare er ikkje utan vidare ein opplagt konklusjon.

Gå til innlegget

To syn, mindre armslag

Publisert 4 måneder siden - 2102 visninger

Vil kompromisset som fastsette to parallelle lærer på eit så viktig felt som ekteskapet kunna vera praktisk brukbart?

ENDÅ SÅ UROLEG eg var over det teologisk forvirrande og lite underbygde vedtaket som i år ga Den norske kyrkja ei ny ekteskapslære, er det ikkje utan ei viss spenning eg møter denne tida no etterpå: Korleis blir det no?

For oss som stemte i mot dette vedtaket, verka det nokså usannsynleg, men fleire av oss har valt å bli verande i Dnk. Kyrkja er jo heimen vår, ein heim vi ikkje berre forlèt slik utan vidare.

Etter sist Kyrkjemøte spurte eg om det ville bli meir enn eit spartansk venterom for oss som framleis vil halda fram den klassiske ekteskapslæra, og som i debatten har argumentert med at lære og liturgiar utan tydeleg Bibelsk forankring både er forvirrande og feil. «Ta rommet!» lydde det kontant og optimistisk frå folk oppover i systemet. Fleire av oss har tenkt at vi gir det eit forsøk. Kva er erfaringane etter nokre månadar med dobbeltspor i ekteskapslæra?


Sentralstyring. Den nye læra ser for det første ut til å ha skapt eit større behov for sentralstyring i Dnk. Der vi frå første Kyrkjemøte midt på 1980-talet hadde vedtak som fastsette soknet som grunneining i kyrkja, med vide fullmakter til å avgjera spørsmål ut frå prinsippet om at «alle kirkens ordninger må tjene og styrke det åndelige liv på lokalplanet», ser vi no, trass mange fine ord om demokrati, at det blir meir «top-down» styring for å få gjennomført vedtaket også der det er stor motstand lokalt. Den såkalla Nærbø-saka illustrerer dette godt, og det vert sagt frå toppleiinga i kyrkja at det ikkje er rom for lokale tilpassingar.

Den nye situasjonen kan vidare ha skapt større behov for kontroll, også på eit nokså detaljert og lokalt nivå. Eitt døme på det fekk vi nyleg i Ørsta, der den anerkjente MF-læraren Bjørn Helge Sandvei skulle bidra på eit seminar om «samkjønna samliv sett i lys av historia, kulturen og Bibelen». Men sjølv eit småskala-arrangement av denne typen, med ein svært kompetent bidragsytar, vart sett som ein provokasjon som utløyste pressemelding frå Åpen Folkekirke med påfølgande medietrykk.

Her problematiserer ein ikkje berre arrangementet, men ser seg også nøydd til å karakterisera Sandveis kunnskapar som «utdaterte», fordi dei ikkje passar inn med den læra fleirtalet i Kyrkjemøtet no har innført. Dette kan tolkast som om ein framover ser for seg alle arrangement skal ha ein viss debattprofil med begge syn representert. Det er vanskeleg å sjå at ei slik tilnærming skaper reelt rom for formidling av to ulike syn.


Utmeldingar. Kva med den nye teologiens evne til å mobilisera og skapa ny giv i kyrkja? Ved utgangen av september hadde rett under 13.000 meldt seg ut av Dnk i år. «Rekordåret» 2016 talde over 40.000 utmeldingar. Med eit snitt på litt over 250 innmeldingar per månad, er trenden tydeleg. Dersom kyrkja blir meir attraktiv og open med ein meir «fleksibel» teologi, vert dette ikkje reflektert i medlemstal.

Utmeldingane tyder snarare på det motsette. Sjølvsagt handlar dette også  om nye elektroniske utmeldingsløysingar, men det er uansett vanskeleg å lesa ut frå tala at kyrkja har fått ein større appell ved gjennombrotet for ei ny lære. Dette ser vi også i internasjonal samanheng. Tidlegare i år vart vi kjende med funna frå D. M. Haskells forskingsmateriale som over fem år har undersøkt 22 kyrkjer i Canada, og tilbakeviser teoriar om at ein såkalla opnare og meir liberal teologi skulle verka som ein faktor som fremjar kyrkjevekst. Påstandar om at den nye teologien inkluderer fleire, er dermed svært diskutabel, i beste fall kan vi seia at han kanskje fasar inn ei gruppe og demobiliserer andre.

Desse glimta inn i kyrkja med «rom for to syn» viser at kyrkja har blitt ein arena der evna til å gå stilt i dørene etter kvart kan bli den fremste av alle nådegåver. Færre medlemmer og stramare økonomi er også faktorar som på ulikt vis skaper mindre armslag. At kyrkja mi gjennom dei siste månadane er blitt opnare og romslegare er ikkje utan vidare ein opplagt konklusjon.


Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

KRF innenfor eller utenfor ?
av
Bjørn Aakre
44 minutter siden / 24 visninger
0 kommentarer
Fornuftig mobilbruk
av
Vårt Land
rundt 2 timer siden / 24 visninger
0 kommentarer
Forglem meg ei
av
Håvard Nyhus
rundt 12 timer siden / 166 visninger
0 kommentarer
DET USIKRE VALGET
av
Ruth-Wenche Hebnes Vinje
rundt 14 timer siden / 110 visninger
0 kommentarer
#metoo og RID-modellen
av
Øyvind Holmstad
rundt 14 timer siden / 85 visninger
0 kommentarer
Moralisme er ikke løsningen
av
Christian Lomsdalen
rundt 23 timer siden / 404 visninger
6 kommentarer
På ramme alvor
av
Ingrid Nyhus
1 dag siden / 1551 visninger
3 kommentarer
Les flere

Siste kommentarer

Bjørn Erik Fjerdingen kommenterte på
Den eneste vi skal frykte
7 minutter siden / 1532 visninger
Rune Holt kommenterte på
Den eneste vi skal frykte
9 minutter siden / 1532 visninger
Christian Lomsdalen kommenterte på
Moralisme er ikke løsningen
23 minutter siden / 404 visninger
Oddbjørn Johannessen kommenterte på
Kristendommen «over ævne»
36 minutter siden / 71 visninger
Bjørn Erik Fjerdingen kommenterte på
Livets to utgangar og Jesu definisjon av fortapinga.
39 minutter siden / 271 visninger
Erlend Torp kommenterte på
Moralisme er ikke løsningen
rundt 8 timer siden / 404 visninger
Marianne Solli kommenterte på
Trollkvinnen i Endor og dagens spiritisme.
rundt 8 timer siden / 484 visninger
Anne Jensen kommenterte på
Livets to utgangar og Jesu definisjon av fortapinga.
rundt 8 timer siden / 271 visninger
Anne Jensen kommenterte på
Livets to utgangar og Jesu definisjon av fortapinga.
rundt 9 timer siden / 271 visninger
Bjørn Erik Fjerdingen kommenterte på
Livets to utgangar og Jesu definisjon av fortapinga.
rundt 9 timer siden / 271 visninger
Anne Jensen kommenterte på
Livets to utgangar og Jesu definisjon av fortapinga.
rundt 10 timer siden / 271 visninger
Christian Lomsdalen kommenterte på
Moralisme er ikke løsningen
rundt 10 timer siden / 404 visninger
Les flere