Sofie Braut

Alder: 0
  RSS

Om Sofie

Følgere

Debatten og dei gode gjerningane

Publisert 7 dager siden - 616 visninger

Eg skulle ønska eg kunne sagt at det som definerer kristne, er dei gode gjerningane. Problemet er at det verken er sant eller rettferdig.

DÅ EG NYLEG las ei intervju med artisten Solveig Slettahjell i Vårt Lands adventsavis, fekk eg i tillegg til ein stor porsjon begeistring, sjølvkritisk refleksjon knytt til kyrkje-debatt.

Slettahjell fortel om ein oppvekst og bakgrunn der diakoni og sjølvoppofrande innsats for andre prega heimen og oppveksten hennar. Dette har ho teke med seg som ei gåve på vegen.

Begeistra las eg vidare, og slutten av intervjuet, som munna ut i ein kraftsats mot kristen-debattantar, ga meg noko å tenka på. Som avissynsar og såkalla «kyrkjepolitikar» kjende eg meg både interessert i og råka av artistens konklusjon: «Jeg er lei av all debatten i kirka. Gå ut og gjør noe i stedet.»

Eg trur ikkje det er langt mellom folk som kjenner det som Solveig Slettahjell. Som medansvarleg for at folk går leie av teologisk diskusjon og usemje, kan eg ikkje stikka hovudet i sanden.

Ikkje droppa debatt

Eg er langt frå velsigna med Slettahjells nydelege musikalske gåve, men likevel ikkje komplett umusikalsk, så eg innbyr på ingen måte den debatt-trøytte artisten til meiningsutveksling. Men eg vert rørt og utfordra av hjartesukket hennar til prøva å seia korleis det ser ut frå utsiktspunktet mitt; eg som meiner det er verd å trøytta ut allverda for å fremja det som for meg er det viktigaste av alt.

Kvifor kan og vil eg ikkje droppa debatt og forsvar for teologisk innhald til fordel for «reint» praktisk arbeid og gode gjerningar? Det korte svaret er at ei slik prioritering vil innebera eit farvel med den spesifikt kristne trua til fordel for eit allmennreligiøst alternativ, eller, det treng faktisk ikkje vera religiøst eingong. Gode gjerningar finst mange stader.

Er det ikkje reint hovmod å seia at det som særmerker kristne, er at vi overgår alle andre i gode gjerningar? Det er jo nettopp det som kan gjera oss nokså utålelege i mange miljø: At trua blir oppfatta som ein implisitt påstand om monopol på 
godleik.

Ikkje spesifikt kristne

Rett nok skulle eg ønska eg kunne sagt at det som definerer kristne, er dei gode gjerningane. Problemet er at det verken er sant eller rettferdig. Eg kjenner mange menneske rundt meg – i nabolag, korps og idrettslag – som eg beundrar og som ofte er langt betre enn eg sjølv er når det gjeld å stilla opp, bry seg og gjera ein innsats. Om dei er kristne, veit eg ikkje alltid. Gode gjerningar har for all del si rolle i kristent liv, men det er ikkje menneska sine gode gjerningane som er sentrum i den kristne trua. Så ærlege må vi vera.

For mange av oss, som ikkje berre anar at andre langt overgår oss i gode gjerningar, men som også kan kjenna på skam og misunning knytt til alt det gode vi ikkje maktar, er det dessutan ei Guds lykke å sleppa at mine gjerningar er omdreiingspunktet. Gode gjerningar er eit gode for alle, men la oss vera einige om at dei ikkje er spesifikt kristne. Då yt vi rettferd også til andre som gjer mykje godt. I tillegg kan det passa å minna om at gjerningar ifølgje kristen tru verken har potensiale til å frelsa oss eller føra folk nærare Gud.

Sjølve håpet

Det gripande ved høgtida som no nærmar seg, kan vi lesa av i ei kvar middels vellukka heimesnikra julekrybbe. I stallen er nemleg alt samla om eitt midtpunkt. Eit barn, som utan skriftene berre hadde vore eit fattiglem mellom millionar andre, men som på grunn av mektige profetiar, rungande gjennom all menneskeleg turbulens, streifar oss som sjølve håpet og kløyver historia i eit før og eit etter. I lyset frå Skriftene kan vi ta i mot barnet i krybba som Guds son og verdas frelsar. Utan dei, kven er han så, guten i krubba?

Den som er skrift- og debattglad, kan fort verta skulda for å vera både farisear og betrevitar. Frykta for å hamna i ein slik kategori kan få kristne til å hiva ut identitetspapira saman med resten av bokrullane i jakta på eit meir praktisk retta trusliv, som trass alt samfunnet vårt har meir sans for.

Sant og rett

Nei, debatt er ikkje saliggjerande og tåpelege ordskifte er det litt for mange av. Diskusjon vitnar likevel om engasjement, om det behovet vi har for å setja ord på det som betyr mykje for oss. Teologisk debatt streifar spørsmål om kva som er sant og rett, dette er spørsmål som naturleg bør vekka engasjement og kjensler.

Så er vi ulikt disponert; gode gjerningar talar eitt språk, men for mange er det også slik at der debatten døyr, er det pragmatikken som pratar og likesæla som lokkar. Kanskje det også vert vanskelegare å finna haldepunkt for verkeleg å tilbe han som då han vaks ut av krybba, seier han er vegen, sanninga og livet?


Gå til innlegget

Heilt naudsynte ord

Publisert rundt 1 måned siden - 691 visninger

Det er det prosaiske og ikkje det profetiske som har rangen i Den norske kyrkje.

Eg veit ikkje kor mange gonger eg har høyrt Frans av Assisi feilaktig sitert med orda «forkynn evangeliet, om naudsynt med ord». Eit slikt feilsitat er reine gåvepakka til ei tid der mange kristne vegrar seg for å vera proklamerande og pågåande, men berre ein liten ettertanke vil hjelpe oss til å sjå kor langt frå Jesu og apostlane si lære dette fører. For kva var det eigentleg som vart problemet til dei første kristne, var det handlingane deira som gjorde at dei vart forfølgde og leid martyrdøden? Nei. Det var orda deira. Til og med den religiøse eliten innsåg at dei gjorde visse velgjerningar, det vart akseptert at dei forvalta ei kraft som fekk blinde til å sjå og lamme til å gå. Apostelgjerningane dokumenterer gjentekne desperate forsøk på å få dei til å teia med bodskapen sin. Men dei nekta, og vi les konsekvensen: «Guds ord breidde seg ut…». Det er om orda slaget står.

Den feilsiterte Frans

Den gode, feilsiterte Frans var elles sjølv ein utrøytteleg og engasjert forkynnar, og biografien hans fortel at han kunne forkynna i opptil fem landsbyar på ein dag, med ein glød og eit fotarbeid som kunne minna om dans. Klart han brukte ord.

Åra som folkevalt i Den norske kyrkja har vist meg at det er ein dragkamp mellom kyrkja som samfunnsaktør og kyrkja som profetisk røyst. Etter å ha sett mange utgåver av «På kirkebakken», Dnk sitt månadlege internskriv til tilsette og frivillige, slår det meg at det er sjølvforståinga som «handlingsretta» samfunnsaktør som for tida har overtaket. I internskrivet finn vi aksjonar og effektiviseringstiltak og høyringsbrev, påminningar om arrangement i og utanfor kyrkja sin regi, her er reglar og fristar og HMS. Det er det prosaiske og ikkje det profetiske som har rangen. Så må ein gjerne svara med at det er frå kyrkjeromma og talarstolane profetrøysta blir forkynt, ikkje frå sentralkyrkjelege skriv og nettsider. Men kultur vert som kjent bygd både ovanfrå og nedanfrå.

Det andre kan seia betre

Ein annan innfallsvinkel til tematikken, med mindre «indremedisinsk slagside», er inntrykket eg får gjennom media. Representantar for kyrkja som uttalar seg i media, prioriterer også ofte saker der andre har spisskompetanse. Miljø- og flyktningepolitikk er naturlege døme. Likestillingsspørsmål er eit anna ferskt døme. Framståande representantar for kyrkja engasjerte seg sterkt i spørsmålet om kvinnerepresentasjon i Kristiansen og Bakkevigs nye bok «Da Gud skiftet mening».

Det fine med slikt engasjement, er det som er fint med alt engasjement. Samfunnsengasjement har ein eigenverdi, og er uttrykk for ein vigør som alle demokratar skal elska. Uheldigvis festar det seg også eit inntrykk av at kyrkja berre seier slik som andre kan seia, ja, til og med seia betre.

I september konfronterte kommunikasjonsekspertar kyrkja med at ho «ikkje trudde på sin eigen historie». For kyrkja er dette ikkje «eit problem». Det er heilt prekært og djupt eksistensielt. Kyrkja må ikkje berre tru på eiga historie, ho må også formidla denne med stor kraft inn i samfunnet Med generalisert verdisett og allment ordforråd når kyrkja om lag like langt som alle andre gode samfunnskrefter. Det kan umogeleg vera nok — når ein er kyrkje? Sjølve innhaldet i trua tilseier at kyrkja må sikta høgare og påverka djupare. Ei kyrkje må ha heilt eigenarta ord til samfunnet, og ei sjølvforståing som seier at formidlinga av dei er livsviktig. Ein ting er sikkert: det er ingen andre som kjem til å ta ordet nett i denne samanhengen.

Gå til innlegget

Midt i mellom oss

Publisert 3 måneder siden - 2007 visninger

Om ein heile tida reduserer kva tema som er sentrale innan kristen tru og liv, er det ikkje sikkert ein til slutt står att med ein kjerne som skin.

Når den konservative blir altfor smalspora i iveren etter å «ha saka si i orden med Gud» og den liberale vert så komfortabel med ideen om «dåpens nåde» at han gløymer kor altomfattande det er å vera ein Jesu disippel, då er det er tid for å ta fram ­filosofen Dallas Willard.

Willard brann for dei gode nyhenda om Guds rike som ein tilgjengeleg realitet, ikkje som ein teori om det gode livet, men som ein arena der ein faktisk får erfara at alt vert nytt.

Skal inkje gjera. 

I såkalla ­konservative miljø har brennpunktet i ­forkynninga gjerne blitt at å vera kristen berre ­handlar om å «få ordna saka si» med Gud. ­Willard refererer litt spøkefullt til denne til­nærminga som «the gospels of sin ­management». Her vert rikdomen i evangelia redusert til verktøy for å handtera det faktum at vi er syndarar. Livet vert redusert til eit problem eller ei sak som må ordnast. Eg kjenner att noko av dette frå tida mi som ung kristen – i miljøa eg gjekk, var såkalla «gjerningskristendom» den alvorlege fallgruva, og etter at song­strofa «det alt er ferdig, eg skal inkje gjera, men bare kvila i det du har sagt» hadde tona ut, var det sant å seia ikkje så lett å vita kor vegen skulle gå vidare.

Å berre kvila fram til ein før eller ­seinare sto ved gravkanten, var ikkje så lett å sjå føre seg når eg var seksten. Eg kunne få kjensla av at trua berre var ein billett til ei betre framtid, eller ei slags livsforsikring, og ikkje noko meir. Som Willard påpeikar, er dette eit altfor snevert syn på det livet Jesus kallar oss inn i som disiplar og vener av han. Som folk som får gå saman med han, læra av han og leva med han i tjukt og tynt. «Livet i kongedømet», som ­Dallas Willard aldri gjekk trøytt av å minna oss om, er så mykje meir, det involverer heile oss og påverkar alle aspekt ved tilveret på heilt fundamentalt vis.

Det sentrale. 

Den som følgjer med på diverse debattar rundt om i kyrkjelandskapet, vil truleg ha merka seg at det for tida stadig står fram folk som ivrar for å reindyrka «det sentrale» ved kristentrua. Argumentasjonen går gjerne langs linjer som at i ei tid der kyrkja verkar splitta, er det avgjerande å samlast om det som samlar, og som verkeleg er viktig.

Kva dette sentrale er, er ikkje alltid like godt å få tak i, og vert sjeldan ­definert. Oftare får vi heller døme på kva det ikkje er. Lista over tema som har falt ­utanfor «det sentrale», har etter kvart blitt ­ganske lang. For, som det har blitt sagt frå ­teologhald i det siste det siste, det handlar til dømes ikkje om jomfrufødsel som ein historisk realitet, kanskje heller ikkje om Jesus sto opp frå dei døde i fysisk forstand. Nokså nyleg debatterte lærde om Jesus faktisk «for opp til ­himmelen», og det vart i den samanhengen også ­påpeikt at ­dette ikkje er så viktig. I Den norske ­kyrkja har sagt at det i alle fall ikkje ­handlar om ­ekteskapet mellom mann og kvinne. Vi ser stadig fleire stilla spørsmål ved om vi som enkeltmenneske treng å venda om. For det handlar ikkje om at vi er ­syndarar. Spørsmålet om livets to utgangar er også av mange sett på som meir perifert.

Meir perifer.

Om ein heile tida reduserer kva tema som er sentrale innan ­kristen tru og liv, er det ikkje sikkert ein til slutt står att med ein kjerne som skin. Det kan like godt vera at heile trua vert meir ­perifer. Trua vert meir teoretisk og angår nesten ikkje livet i det heile. ­Attende står lausrivne flosklar som «kjærleik» og «nåde» – utan at vi heilt veit kva som ligg i dei.

Sjølv om Dallas Willard var filosofi­professor var han velsigna praktisk og nær i forståinga av trua. Trua på ein allmektig Gud, gjer den fremste interessa vår til nettopp å sjå samanhengane mellom alt i livet og alt det som Bibelen lærer oss om det skjulte riket som Jesus seier er «midt i mellom dykk». Vi får ikkje berre tru på dette riket – vi skal få leva i det!

Trykket i Vårt Land 7 september 2018 i spalten Livssyn.

Gå til innlegget

Å ta stilling

Publisert 4 måneder siden - 2830 visninger

Er det eigentleg så snilt å hevda at alle vert frelste uansett?

Opp gjennom historia har teologar med litt vekslande gjennomslagskraft argumentert for såkalla universalisme, at Bibelen eigentleg seier at alle menneske uansett blir frelste. Enkeltmenneskets historie saman med verdshistoria får ifølgje universalismen ein lukkeleg slutt uansett kva jordelivet har handla om. Det appellerande ved denne læra er det snille og inkluderande preget. At alle skal med er eit slagord vi kjenner både frå skule og politikk i vårt eige samfunn. Å få den same varianten frå kyrkja kan kjennast som ei trygg forsikring, også for den som ser Bibelen som ei mytesamling.

Sofistikert likesæle. 

Trass gode intensjonar endar universalismen fort opp som ei sofistikert form for likesæle. Det passar perfekt som ei religiøs ramme rundt ei individualistisk grunnhaldning, eller som kompanjong til eit liv der ein av ulike årsaker styrer unna å ta stilling til om Jesu lære er sanninga eller ikkje. Og det er ei kjensgjerning at vi vinglar og strevar med å ta gode val. Nettopp difor treng vi å utfordrast. Men universalismen er truleg ikkje meint for å sløva oss ned, han er vel heller utforma som ei allmenn trøyst og eit venleg handslag frå kristne som berre vil alle rundt seg vel. Men så var det dette med sanninga, då. I si lære ser Jesus ut til å gjenta ei grunnforteljing om at det er reelle val-alternativ for oss menneske. Anten det er den smale eller breie veg, å bygga huset på fjell eller sand, eller å ferdast i lys eller mørker; det er som menneske med vilje og evne til å ta eigne val vi blir møtt.

Dermed er det eit problem at universalisme ser ut til å fortrengja menneskeleg vilje. I boka «Ved en korsvei» drøftar teologen Geir Otto Holmås om nettopp viljen er den mest truga av dei menneskelege sjelsevner. Viljen, argumenterer Holmås, «er en positiv drivkraft som er helt nødvendig for sjelelig sunnhet og vekst, for å sette grenser, for å gi retning og erobre – ja, for å være et ekte menneske». Den skotske bibellæraren Oswald­ Chambers var likeins oppteken av viljen som det djupaste i oss, ein essens som set oss i ein spesiell forbindelse med Skaparen.

Som marionettar. 

Universalismen, derimot, seier at viljen vår ikkje utgjer nokon forskjell. Som marionettar vert vi viljelaust førte gjennom tilveret. Blir det då plass til den store kjærleiken som Bibelen skildrar og feirar – dersom jordelivet berre er eit passivt, meiningslaust opptrinn og viljen vår ein illusjon?

Ut frå eit kristent livssyn vert alle inviterte til å ta stilling, inviterte inn i den mest interessante og altomfattande relasjonen livet har å by på. Det finst ei dør som står vidopen, ein formidabel fest på gang, ein relasjon som rettar armane ut til alle, men som ikkje tvingar nokon. Det er sjølvsagt at det vert spurt etter viljen vår i sunne og gode mellommenneskelege relasjonar. For meg vert det på denne bakgrunn på same tid forståeleg og forunderleg at Gud spør eit lite menneske som meg kva eg vil – og tek det på alvor. Det har absolutt også noko skræmande ved seg. Men som C. S. Lewis treffande sa det, om det var berre velvære han søkte, hadde han heller drege fram ei flaske portvin enn å tydd til religion. Når spørsmålet er kva som er Sant, fører det ikkje fram berre å svara på kva eg tykkjer verkar greiast.

Ikkje-påtrengande. 

Jesus gir i evangelia mange døme på ei guddommeleg, inviterande, ikkje-påtrengande haldning. Men kva med dei som ikkje har høyrt? Som aldri fekk sjans til å ta stilling, anten dei døydde i mors liv eller levde ein stad evangeliet om Jesus ikkje hadde nådd? Frå universalist-hald høyrer ein gjerne at det også er på grunn av desse at ei universalistisk lære «må» vera sann. Til det er å seia at sjølv dei beste intensjonar kan gjera Gud liten – og altfor menneskeleg. Den kristne premissen er trass alt at Gud fann opp rettferda! Vi kan legga alt i hans hand, utan dermed å omskriva det Jesus lærer oss om at den frie viljen vår er ei gåve som forpliktar oss djupt og at vala våre om å følgja han eller forkasta hans venskap, faktisk har noko å seia.

Trykket i Vårt Land 10. juli 2018 i spalten Livssyn.

Gå til innlegget

Kan vi snakka om omvending?

Publisert 5 måneder siden - 437 visninger

Under overskrifta «Jesus lever i KFUK-KFUM» (Vårt Land 18. juli) imøtegår generalsekretær Øystein Magelssen ein artikkel eg skreiv her i avisa 13.juli. Svaret seier lite om temaet i min artikkel, men tek heller utgangspunkt i at eg har påstått at Jesus er død i organisasjonen han leier. Det har eg ikkje skrive. Det er også ein urimeleg påstand.

Springbrett for refleksjonar. 

Eg nytta sitat frå generalsekretæren som springbrett for refleksjonar kring teologi som tenderer mot å underslå viktige bibelske omgrep som syndserkjenning, omvending og etterfølging. Mi etterlysing av desse kjerneomgrepa avfeiar Magelssen enkelt som «litterære sleivspark» som «fortjener gult kort». At visse spissformuleringar skulle gjera heile teksten min til eit sleivspark kan eg ikkje sjå.

Tvert i mot tek eg opp eit tema som ligg meg på hjarta, og som eg er overraska over at eg høyrer såpass lite om frå teologar her til lands. Vi lir under åndeleg mangelsjukdom om samtaleklimaet er blitt slik at ein får gult kort berre for å ta opp eit kjernemoment i kristen tru, slik som omvending faktisk er.

Venda om? 

Magelssen les meg slik at eg ber organisasjonen hans venda om, og parerer: «denne gang er Braut selv som bør gå en annen vei.» Dette er eit merkeleg svar. Handlar spørsmålet om omvendinga sin plass i forkynning og teologi plutseleg om kven som i størst grad bør venda om?

Langt meir fruktbart er det truleg å samtala om kva det inneber at vi alle er kalla til nettopp å venda om. Då må ein først få klarlagt om omvending framleis skal vera ein dimensjon ved kristen forkynning, og korleis dette perspektivet kan kombinerast med til dømes parolar som Magelssens: ‘«Vær deg selv!» Du er god nok som du er.’

Eit rop for vår tid.

 «Vend om!» er ikkje eit kall til ein spesifikk organisasjon, det er eit rop for vår tid og alle tider, det er ei påminning til enkeltmenneske og til større miljø. Jesu forkynnargjerning tok til med denne oppfordringa, og det kan ikkje ha vore utan grunn. Vi treng å venda om. Syndserkjenning og omvending banar veg for det nye livet. Dette er eit vern mot så vel grunn religiøsitet som moralismens mange tredemøller.

Trykket i Vårt Land 27. juli 2018.

Gå til innlegget

Mest leste

Hareides nødvendige veivalg
av
Ole Paus
2 måneder siden / 77459 visninger
Et barn er født, et barn er dødt
av
Magne Raundalen
rundt 2 år siden / 43493 visninger
Etter fallet kommer hevnen
av
Berit Aalborg
10 måneder siden / 34860 visninger
Stormløpet mot Israel er i gang.
av
Roald Øye
7 måneder siden / 27827 visninger
Kanten av klippen
av
Åshild Mathisen
9 måneder siden / 22451 visninger
Et sosialt ­eksperiment
av
Bent Høie
4 måneder siden / 22155 visninger
Mens vi sover
av
Erik Lunde
10 måneder siden / 20060 visninger
Ord er handling
av
Hilde Frafjord Johnson
3 måneder siden / 19068 visninger

Lesetips

Om å se biskoper ved høylys dag
av
Karl Øyvind Jordell
rundt 8 timer siden / 254 visninger
Kirken er politisk
av
Andreas Masvie
rundt 8 timer siden / 105 visninger
Kontrastenes jul i Frankrike
av
Tom Holta Heide
rundt 8 timer siden / 74 visninger
Hatet mot miljøbevegelsen
av
Eivind Trædal
rundt 8 timer siden / 112 visninger
Når staten misbruker makt
av
Øyvind Håbrekke
2 dager siden / 175 visninger
Trangere og farligere
av
Wenche Fone
3 dager siden / 389 visninger
Hva med menighetene?
av
Dag Brekke
3 dager siden / 142 visninger
La flere unge slippe til
av
Rode Hegstad
3 dager siden / 125 visninger
Taushet og tale om jødene
av
Torleiv Austad
3 dager siden / 216 visninger
Les flere

Siste innlegg

Statsfinansiert hatblogg
av
Usman Rana
rundt 4 timer siden / 264 visninger
Menneskers rettigheter
av
Vårt Land
rundt 7 timer siden / 112 visninger
Om å se biskoper ved høylys dag
av
Karl Øyvind Jordell
rundt 8 timer siden / 254 visninger
Kirken er politisk
av
Andreas Masvie
rundt 8 timer siden / 105 visninger
Kontrastenes jul i Frankrike
av
Tom Holta Heide
rundt 8 timer siden / 74 visninger
Hatet mot miljøbevegelsen
av
Eivind Trædal
rundt 8 timer siden / 112 visninger
En hjelpeløs hånd
av
Ane Bamle Tjellaug
rundt 9 timer siden / 245 visninger
Historisk kirkemøte i Ukraina
av
Alexander Tymczuk
rundt 18 timer siden / 65 visninger
Les flere