Alf Kjetil Walgermo

Alder: 39
  RSS

Om Alf Kjetil

Redaktør kultur og idé

Følgere

Kulturelt kompass

Publisert rundt 2 måneder siden - 795 visninger

Finst det ein norsk felleskultur som bør ligge i botnen for alle som skal dannast til gagns nordmenn?

Spørsmålet om vår norske kulturarv er både lett og vanskeleg. Det er lett, fordi vi intuitivt har ei kjensle av at den norske kulturen er annleis enn til dømes den kinesiske, russiske eller saudi-arabiske. Mange vil altså vere samde om at det faktisk finst ein norsk kultur og ein norsk kulturarv.
Men straks vi byrjar å definere denne kulturarven, melder ofte vanskane seg. Det har vi sett døme på fleire gonger det siste halve året. Kulturminister Linda Hofstad Hellelands julehelsing på Facebook, der brunost og Marit Bjørgen var sentrale element å definere det stolte norske, fekk mykje tyn. Det same fekk Torbjørn Røe Isaksens utspel om å lage ein norsk kulturkanon.
Verdiintegrering

Tysdag skreiv vi her i avisa om den pågåande tyske «leiekulturdebatten». Debatten fekk fart i segla då den tyske innanriksministeren Thomas de Maizière for nokre veker sidan presenterte en ti-punktsliste med normer og verdiar som bør prege det tyske samfunnet. Spørsmålet er om tyskarane har behov for ein felles «leiekultur» som definerer dei viktigaste tyske verdiane i møte med innvandring.
Aktuell debatt

Debatten er aktuell også her i Noreg. Spørsmålet om leiekultur heng saman med spørsmålet om kulturarv og kulturkanon. Er det viktig å peike på ein norsk leiekultur – eit kulturelt kompass?
Kunnskapsminister Torbjørn Røe Isaksen er blant dei som meiner det er konstruktivt å diskutere dette, sjølv om han trur at mange får litt gale assosiasjonar av ordet leiekultur. «Det betyr ikke at man skal ha en monokultur hvor det ikke fins rom for mangfold og variasjon, men at det gir mening å snakke om en norsk kultur og noe vi har til felles,» sa Røe Isaksen til Vårt Land.
Fallgruver

Ikkje alle klarer å snakke like fornuftig om desse spørsmåla som kunnskapsministeren gjer. Eit problem ved å snakke om leiekultur, kulturkanon og kulturarv, er at debatten fort kan bli kapra av krefter som ønskjer å sette opp skiljeveggar og stengsler for det norske. Den norske kulturarven risikerer såleis å bli brukt som tryggleiksgjerde mot auka innvandring, eller som eit middel til å dele nordmenn inn i A- og B-lag. Denne faren er også til stades i debatten om leiekultur.
På den andre sida: Er faren for ekskludering av minoritetar så stor at vi bør la vere å snakke om kulturarv og ledekultur i det heile? Det kan også vere ei fallgruve. Det er ikkje gitt at ein fullkommen relativisme er det beste for eit samfunn.
Lading av ord

Det er med andre ord avgjerande på kva slags måte vi snakkar om kulturarv og ledekultur på, og kva slags ladingar vi legg i orda og omgrepa. Kong Harald har ofte lukkast godt med dette. I nyttårstalen for eit halvt år sidan sa han mellom anna dette: «Min erfaring er at ved å stå trygg i bevisstheten om egen arv, kan man lettere møte andre med et åpent sinn.»
Den norske kongen står her som ein god rollemodell: Han ønskjer å verne om si eiga evangeliske tru, slik han ville behalde truskravet i Grunnlova, men held samtidig gjestebod for ei rekke ulike religiøse grupperingar på Slottet. Og han vil vere konge for alle nordmenn, uavhengig av om dei trur på Gud, Allah eller ­Altet. Han er trygg på sin kristne kulturarv og si kristne tru, og er samtidig open og imøtekommande overfor andre.
Inkluderande

Dersom vi klarer å ha ei slik open innstilling, bør det også vere lov til å diskutere vår norske kulturarv, og om vi treng ein norsk leiekultur. Poenget er at kulturarven og leiekulturen må vere utgangspunkt for inkludering, ikkje ekskludering. Då kan også ein norsk kulturkanon vere eit gode, ei liste over verdifulle kulturelle uttrykk.
Kultur er viktig i seg sjølv og viktig for samfunnet. Biletkunsten, bøkene, musikken er med på å danne oss som menneske. Kunsten utviklar empatien vår og gjer oss i stand til å sjå ting frå eit anna perspektiv. I eit samfunnsperspektiv er altså kulturuttrykka og kulturmøta med på å øve oss opp til å fungere i eit større fellesskap. Og nettopp fellesskapet er både middel og mål for eit samfunn av gagns menneske i Noreg. Det er i relasjonane til andre vi verkeleg kan vere til gagn.

Gå til innlegget

Kvinnesak på misjonsskuldrar

Publisert 2 måneder siden - 2426 visninger

Misjonsforeiningane var med på å bane vegen for feminismen i det som i dag er verdas mest likestilte land.

Misjonen har fått mykje peppar opp igjennom tiåra. Skuldingar om kulturimperialisme har vore comme il faut – altså sett som ein passande og korrekt kritikk. Påstandar om kvinne­undertrykking er heller ikkje ukjent for delar av norsk misjonsrørsle. Framleis er det berre menn som kan sitte i hovudstyret­ til Norsk Luthersk Misjonssamband (NLM). Teologisk argumen­tasjon for å utelukke kvinner frå leiarposisjonar kan vere vanskeleg å få gehør for både i møte med meir progressive kyrkjelege miljø­ og med det likestilte storsamfunnet.

Ein skal likevel vere varsam med å sable ned den norske misjonsrørsla. Tvert om kan ein seie at nettopp misjonsorganisasjonane har gått i front på fleire viktige samfunnsområde – også når det gjeld kvinnesak.

Høg status

Ved inngangen til det førre hundreåret fanst det mellom 3.000 og 4.000 kvinne­foreiningar i regi av Det Norske Misjonsselskap (NMS). Det var den desidert største kvinnerørsla i Noreg. Kvinnene var så viktige for misjonsarbeidet at dei fekk høgare status i misjonsorganisasjonane enn dei hadde i det sekulære liv.

Ikkje minst hadde det med pengestraumen å gjere. Gjennom handarbeid og påfølgjande basarar drog kvinnene inn storparten av midlane som dreiv ein misjonsorganisasjon som NMS rundt. Dei blei altså ein økonomisk maktfaktor. Og maktfaktorar er det farleg å halde utanfor dei demokratiske prosessane. Då NMS gav kvinner stemme­rett på generalforsamlinga i 1904, kunne­ dette tolkast som eit kraftfullt politisk signal. Ni år seinare fekk kvinner stemmerett ved Stortingvalet.

Blomstringstid

I år er det 175 år sidan NMS blei stifta, i 1842. Det same året blei konventikkel­plakaten oppheva, lova som hindra folk å samlast til religiøse møter utan at presten hadde godkjent det. Siste halvdel av 1800-talet blei såleis ei religiøs blomstringstid. Mange av bede­husa, som vi kvar dag trykker ­bilete frå på baksida av Vårt Land, blei reiste mot slutten av hundreåret. Og kvinnene fann saman i foreiningar, ikkje minst etter at pioneren Gustava Kiellan­d
skreiv ein inspirerande artikkel (i 1845) om kvinneforeininga ho hadde starta opp i Lyngdal. Frå 300 kvinneforeiningar i 1865 gjekk det til over det tidoble på 30 år. Til samanlikning fanst det rundt 50 «sekulære» kvinne­saksforeiningar ved hundre­årsskiftet.

I den ferske boka Trådene i samfunnsveven, som inneheld ei rekke ulike artiklar om kva ­reformasjonen har betydd for Noreg, skriv kyrkje- og misjonshistorikar Kristin Fjelde Tjelle om korleis den norske misjonsrørsla bana vegen for kvinner på mange måtar:

Gjennom ­misjonsarbeidet fekk kvinner testa ut nyskapande ­arbeidsformer, dei fekk både ­åndeleg og sekulær leiar­-
erfaring, og dei fekk øving i å opptre på ein mannsdominert offentleg arena. Misjonsengasjementet førte også til at fleire kvinner kom inn i ­yrkesarbeid som til dømes lærarar, diakonisser og sjukepleiarar.

Motstand

Fjeld Tjelle får ­tydeleg fram i artikkelen sin at kvinnekampen ikkje gjekk av seg sjølv. Fleire stader møtte misjonskvinnene alvorlege hindringar, både frå kyrkja, frå ektemennene og frå lokalsamfunnet. Somme stader kunne kvinnene bli utsett for steinkasting (!) mens dei var på veg til kvinneforeiningsmøte.

Likevel vann dei nye strukturane fram. Før helga blei det ­nominert tre kvinner og to menn til ny Oslo-biskop, over 50 år etter at Ingrid Bjerkås blei den første kvinnelege presten i Den norske kyrkja. Ein kan godt seie at misjonsforeiningane var med på å bane veg for feminismen i det som i dag er verdas mest ­likestilte land. Kvinnelege føre­bilete på misjonsfelta har vist at kvinner ikkje står tilbake for menn når det kjem til å forkynne­ evangeliet. Namn som Marie Monsen og Annie Skau Berntsen er skrive inn med gullskrift i norsk misjonshistorie.

Endring

Difor er det eit ­para­doks at ikkje kvinner i endå ­større grad blir løfta til topps i dei lågkyrkjelege organisasjonane. Men endringar skjer også her. Det er berre tre månader sidan den første kvinnelege generalsekretæren i Normisjon, Anne Birgitta Langmoen Kvelland, hadde eit innlegg på trykk i Vårt Land med tittelen «Jeg er feminist». Det er gledeleg at dette no er mogleg å seie frå øvste hald i ein relativt konservativ lågkyrkjeleg organisasjon.

Først publisert i Vårt Lands papirutgave, 23. mai 2017.

Gå til innlegget

Freidig mot i klasserommet

Publisert 3 måneder siden - 3894 visninger

Norske KRLE-lærarar fortener all ­rosen dei kan få. Og så fortener dei at faget dei underviser i, får skyhøg ­status.

Kristendommen er sjølve utgangspunktet for det norske skuleverket. Allereie på 1100-talet blei det oppretta katedralskular her til lands, som skulle utdanne katolske prestar. Etter at Martin Luthers reformasjonstankar nådde det høge nord, blei katedralskulane gjort om til latinskular. Det viktigaste faget var latin, og dei privilegerte elevane lærte om «mensa rotunda» til det svimla for dei.
Utover på 1700-talet kom ideen om ein skule for folket, der kristendommen stod sentralt i undervisninga. Skulen skulle gi kristen oppseding fram til konfirmasjonsalderen – i tillegg til opplæring i lesing, skriving og rekning.


Prega norsk skule

1700-talet var hundreåret som husa Erik Pontoppidan, den kjente danske teologen som skulle komme til å prege norske skuleelevar i eit par hundreår frå boka Sannhet til gudfryktighet kom ut i 1737. Det var året etter at det blei innført obligatorisk konfirmasjon for alle barn i Noreg.
Der politikarane i dag diskuterer kor vidt K-en skal ha ein plass KRLE-faget, var det i lange tider heller snakk om kor vidt skulen ville ha eksistert utan ein K. Og Pontoppidans forklaring til Luthers katekisme hadde sjølve definisjonsmakta til denne K-en, overfor stadig nye elevar gjennom skiftande tider.


Blodfattig fag

Tekstar utan kristen forkynning eksisterte ikkje i den norske skulen før på 1800-talet. I dag er kravet om nøytralitet og ikkje-forkynning så absolutt at KRLE-faget risikerer å bli blodfattig.
Førstelektor i KRLE ved Universitetet i Agder, Inger Margrethe Tallaksen, sa nyleg til Vårt Land at KRLE-lærarar og lærebokforfattarar strevar med å balansere stoffet, fordi dei er redde for at formidlinga skal bli definert som forkynning. «En naturfaglærer som viser engasjement og får elevene til å løpe rundt i skogen for å utforske naturen, blir heiet frem. En KRLE-lærer som skaper et tilsvarende engasjement og interesse for religiøs aktivitet hos elevene, vil sjelden møte en tilsvarende begeistring hos alle foreldre,» sa Tallaksen.
Det er usunt dersom skuleklimaet i dag er blitt slik at engasjerte KRLE-lærarar er noko suspekt. Då er vi straks ute i ein farleg spiral der faget blir mindre spennande og elevane dess mindre interesserte. Er det noko vi veit, både frå den norske skulekvardagen og frå filmar som Dead Poet’s Society (Dagen er din), er det at ein engasjert lærar har alt å seie for motivasjonen til elevane. Dette gjeld også for KRLE-faget.


Redsel

KRLE er ikkje og skal ikkje vere eit forkynnande fag. Det er og skal vere eit kunnskapsfag. Men det er synd dersom lærarar føler at dei må legge band på seg i formidlinga av kunnskapen. Tallaksen fortel at særleg lærarar med eit tydeleg livssyn kan vere redde for å engasjere seg personleg. Då blir kravet til nøytralitet hemmande. Og faren er at undervisninga kan bli faktabasert og tannlaus.
Gjengangaren i denne debatten er dei årlege sjøslaga om skulegudstenestene – er det forkynning eller ikkje å delta på ei gudsteneste i kyrkja? Dei siste vekene er det K-en som har tatt mesteparten av merksemda, men dette er mest symbolpolitikk, ikkje først og fremst ein innhaldsdebatt.


Låg status

I skuggen av debattane sit alle lærarane som kvar dag kjempar for å gi elevane av det aller beste. Det er grunn til å gi alle KRLE-lærarar all den rosen dei kan få. Og samtidig hadde dei fortent så mykje betre, for faget deira har ikkje den statusen som den viktige innhaldet skulle tilseie at det skulle ha. Eg kan ikkje slå i bordet med forskingsresultat, men instituttleiar Hans Hodne (religion, filosofi og historie) ved det nemnte Universitet i Agder er inne på det same når han seier at faget ikkje blir prioritert høgt ved tildeling av ressursar i grunnskulen. Hodne seier rett ut av mange opplever KRLE som ein salderingspost, og at faget ikkje er eit statusfag.


Verdt eit løft

KRLE må på nytt bli eit fag med høg status. På dette faget kviler heile den norske utdanningshistoria. Og på dette faget kviler dei størst tenkelege spørsmåla, meininga med livet og vår eigen eksistens. Er ikkje dette verdt å satse på, så har skulen mista noko av seg sjølv. Kanskje må vi slutte å krangle om bokstavar, men sette alt inn på å gi KRLE-faget eit nytt løft?

Gå til innlegget

Mytisk høgrehikke

Publisert 4 måneder siden - 541 visninger

Prestar og journalistar blir stadig ­kritiserte for å vere venstrevridde. No er det høgrestemmene som skal frelse verda.

Det er ei kjennsgjerning at mange journalistar og redaktørar har preferansar til venstre i politikken. Ei undersøking som blei lagt fram på Nordiske medie­dager i fjor, viste reint fleirtal for Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Raudt. Dersom det var norske journalistar og redaktørar som bestemte samansettinga av Stortinget, ville­ vi ikkje hatt den ­regjeringa vi har i dag. Om vi ser berre på dei politiske journalistane, er ­biletet eit anna. Her er det større vekt av borgarlege partipreferansar.

Aftenpostens kommentator Frank Rossavik etterlyste nyleg­ høgrestemmer blant kommentatorane i dei store ålmenn­mediene. Det gjorde han med eit nikk til Rights.no-redaktør Nina Hjerpseth-Østlie, som etter­ kvart er blitt ei tydeleg stemme langt til høgre i det norske medie­landskapet. Rossaviks analyse er at det ikkje finst ein einaste kommentator i dei store ålmennmediene som forfektar synspunkt som er typiske for Frp. Sjølv har han prøvd å rekruttere slike kommentatorstemmer, berre­ for å finne ut at dei mang­lar evna til å dra ut essensen av ei sak og presentere ho kortfatta og forståeleg for folk flest. Det er nesten så eg byrjar å lure på om Rossavik driv høgrevridd satire, som han etterlyste i NRK då han sat i Kringkastingsrådet for ei tid tilbake.

Fare for splitting

Snarare er det utslag av ei mytisk høgrehikke­ hjå den tidlegare SU-leiaren Rossavik. Først ville han etablere høgrehumor i stats­kanalen, no er det dei høgre­orienterte aviskommentatorane som skal dyrkast fram. Tanken er god nok, for det kan ligge ein kime til splitting mellom folket og mediene dersom Frp-veljarar føler at media alltid er ute etter å «ta dei». Men er det eigentlig slik at store ålmennmedier som Aftenposten og VG manglar høgre­stemmer på kommentar- og leiar­plass? Snarare har vel Aftenposten, for å ta Rossaviks eigen arbeidsplass, dei seinare åra tatt tydelegare høgrestandpunkt enn på lenge.

Dersom omgrepet høgrestemmer berre inkluderer stemmer til høgre for Høgres høgrefløy, har derimot Rossavik tilsynelatande rett i analysen sin – at desse i stor grad manglar i norske ålmennmedier. Prinsipielt sett burde dei vore inkluderte i større grad, slik Frp-venlege kommentatorar burde ha ein plass både i venstreorienterte og borgarlege aviser. Så er spørsmålet i neste omgang kor langt til høgre ein skal heie fram meiningsmangfaldet. Er det redninga for det norske ordskiftet at avisene tilset­ ­kommentatorar som er fostra opp på Breitbart.com?

Vriding

Carl Ivar Hagen etablerte omgrepet ARK – Arbeiderpartiets Rikskringkasting – alle­reie før Sylvi Listhaug var fødd. Lenge var det ein god spøk. Problemet er at historieforteljinga om dei venstrevridde journalistane gradvis har vridd seg til historieforteljinga om journalistane som ikkje er til å stole på. Og dette er ei historie som går heim hjå mange.

I Noreg er det no berre 32 prosent som stoler på journalistar, ifølgje ei undersøking Reuters Institute gjorde i fjor, referert i Klassekampen i januar. I USA er talet endå lågare, på 27 prosent. Då kan den amerikanske presidenten Donald Trump sleppe unna med åtaka sine på «mainstream media» og karakteristikkar som at journalistar er «blant dei mest uærlege menneska på jorda». Og han kan i staden sette sin eigen agenda med dei mange meldingane sine på Twitter.

Gjennomsyra kyrkje

Kampen mot dei «venstrevridde» er styrkande for høgreorienterte politikarar. Dette gjeld i USA så vel som i Noreg. Sylvi Listhaug har dunka laus mot både journalistar – som Svein Egil Omdal – og Den norske kyrkja. For henne er kyrkja «gjennomsyra sosialistisk», og ho får med seg ein viss prosent av folk flest på tanken. Nyleg vedtok då også Kirkerådet eigne retningslinjer for å unngå at biskopar og kyrkjeleiarar skal bli oppfatta som partipolitikarar når dei refsar samfunnet.

Den høgrepopulistiske vinden bles i USA og Europa. Dei sosialdemokratiske regjeringane står for fall. Kanskje trengst det nokre fleire høgrestemmer i norske aviser, men i endå større grad trengst det stemmer som kan analysere det store biletet. Når høgrestemmene vil frelse verda, treng vi stemmene som kan forklare det som skjer.

Først publisert i Vårt Land, 3. april, 2017.

Gå til innlegget

Lesetips

Les flere

Siste innlegg

PROFESSOR PÅ VILLSPOR?
av
Aase Marie Holmberg
rundt 8 timer siden / 90 visninger
0 kommentarer
Godt og blandet
av
Håvard Nyhus
rundt 12 timer siden / 503 visninger
1 kommentarer
kirkevalgene 2015,og 2019
av
Geir Husveg
rundt 14 timer siden / 90 visninger
0 kommentarer
Det magnetiske Noreg
av
Ann Kristin van Zijp Nilsen
rundt 15 timer siden / 228 visninger
0 kommentarer
Korsvei i vår tid
av
Tore Hynnekleiv
rundt 17 timer siden / 813 visninger
1 kommentarer
Senneset og Vårt Lands leder
av
Berit Aalborg
rundt 17 timer siden / 878 visninger
0 kommentarer
Mors kjøttkaker
av
Terje Carlsen
rundt 19 timer siden / 75 visninger
0 kommentarer
Les flere

Siste kommentarer

Per Magne Lindseth kommenterte på
Å praktisere egne formaninger
6 minutter siden / 5500 visninger
Torbjørn Greipsland kommenterte på
Øverste muslimske råd: Først templet, så moskeene
40 minutter siden / 201 visninger
Sigurd Eikaas kommenterte på
Å praktisere egne formaninger
rundt 9 timer siden / 5500 visninger
Sigurd Eikaas kommenterte på
Evolusjonslære, kreasjonisme og vitenskap
rundt 10 timer siden / 1853 visninger
Tore Olsen kommenterte på
Godt og blandet
rundt 11 timer siden / 503 visninger
Georg Bye-Pedersen kommenterte på
Polariseringens pris
rundt 11 timer siden / 808 visninger
Mona Ekenes kommenterte på
Jesus er større enn norsk politikk
rundt 12 timer siden / 680 visninger
Sigmund Voll Ådnøy kommenterte på
Å praktisere egne formaninger
rundt 12 timer siden / 5500 visninger
Dagfinn Gaarde kommenterte på
Å praktisere egne formaninger
rundt 12 timer siden / 5500 visninger
Knut Nygaard kommenterte på
Jesus er større enn norsk politikk
rundt 12 timer siden / 680 visninger
Les flere