Alf Kjetil Walgermo

Alder: 39
  RSS

Om Alf Kjetil

Redaktør kultur og idé

Følgere

Fantasi kan opne for trua

Publisert 23 dager siden - 892 visninger

Fabulering og fantasi har i nokon mon vore sett på som ein trussel mot den kristne trua. Tenk om han i staden er ein døropnar?

Ein del ikkje-truande har det med å karakterisere Bibelen som ei eventyrbok. I dette ligg det ofte noko nedlatande: Forteljinga om Jesus som Guds son er like truverdig som at den største bukken Bruse stanga trollet i elva. Godt påkome, men ikkje noko meir enn fri fantasi. Og iallfall ikkje noko å basere livet sitt på.

Kanskje har denne mildt ­latterleggjerande kritikken, gjerne framførd av rettruande ateistar, skapt ein aldri så liten frykt for fantasien blant ein del kristne. I ein del samanhengar blir ein så redde for å tenke vidt og ope rundt trua at ein risikerer å snevre inn heile trussystemet. Ein blir så engsteleg for utglidingar at ein sjølv kan gli over i dogmatisk nervøsitet.

Biletforbodet

Denne redselen for fantasien er ikkje eit moderne historisk fenomen. Ein kan til og med seie at han har bibelsk utspring, slik biletforbodet var ein del av Moselova. «Du skal ikkje laga deg gudebilete, inga etterlikning av noko som er oppe i himmelen eller nede på jorda eller i vatnet under jorda», står det i tekstpassasjen som gir oss dei ti boda. Men bibelsitatet var ikkje eit forbod mot fantasi, det var eit forbod mot avgudsdyrking – ein tematikk som gjennomsyrer mange av bøkene i Det gamle testamentet. Tvert om kan ein seie at fantasien er noko av det første som får bløme i verda, slik vi kan lese skapingssogene i 1. Mosebok. Kven har nokon gong hatt større fantasi enn Gud?

Guds rygg

Svein Tindberg er blant dei som kjent på balansen mellom kunstnarisk formidlingsevne og respekt for bibeltekstane. Den kjente skodespelaren er aktuell med Bibelforteljingar for barn, og har fått både ros og ris for fantasibruken i møte med bibeltekstane, som forteljinga om Noahs ark. Dette er ein viktig debatt, som neppe er over med det første. Gud har «rygg nok» til å bere at vi fortel bibelhistoriene på nye måtar, meiner Tindberg sjølv. «Når jeg sitter med Det nye testamentet i hånden sitter jeg med en bok som prøver å fortelle meg at det lengste jeg kan nå som menneske, er barnets naivitet. Det er å tro. Og hvis naivitet er målet, da er fantasi lov. Det må jo være selve nøkkelen», sa skodespelaren i eit intervju her i avisa.

Fantasifrykt

Er faktisk slik at det må til ein viss porsjon fantasi for å vere ein truande? Det antyder iallfall den danske filosofen, teologen og idéhistorikaren Dorthe Jørgensen, som no er ute med boka Hvorfor er vi så fantasiforskrækkede? Om ­Reformationen og æstetikken. I eit intervju med Kristeligt Dagblad går ho langt i å hevde at fantasien er ein føresetnad for trua på Gud. Vi er i dag for redde for fantasi til å kunne hengi oss til denne trua, meiner Jørgensen, og peiker på eit problem ho fører attende til den lutherske reformasjonen.

Den protestantiske vektlegginga av trua som noko personleg-inderleg, ei tru som tok utgangspunkt i «Skrifta åleine», gjorde også sitt til at fantasien måtte haldast i taumar. Martin Luther kritiserte gjerne dei som fabulerte litt for fritt for å vere «svermarar». Jørgensen peikar på teologane Andreas Karlstadt og Thomas Müntzer blant dei som fekk passet sitt påskrive med svermarstempel – Luther meinte dei var litt for fantasifulle i si tilnærming til Gud.

Biletdiktande

Paradoksalt nok, vil kanskje nokon tenke, hadde Luther sjølv eit positivt syn på fantasien. Når vi førstkommande tysdag markerer 500-årsjubileum for den lutherske reformasjonen, minnest vi ein reformator som kunne snakke om Gud som «poetisk-fantasifull» og om det truande hjartet som «biletdiktande» (det malar Kristus for auga våre). Dorthe Jørgensen peikar på at fantasi var ein viktig dimensjon ved trua for Luther – at fantasien reint ut er ein føresetnad for trua. Denne erkjenninga er det nok somme som vil kunne gjere seg lystige over – «var det ikkje det visste, at kristendommen er eit fantasiprodukt!» Men for Luther innebar denne fantasien produksjon av spesifikke religiøse bilete, som vekker trua hjå den enkelte.

Opnar hjartet

«Fantasien opnar hjartet», seier Jørgensen, som er professor ved avdeling for filosofi og idéhistorie på Aarhus universitet. «Han opnar hjartet for det som er større enn oss sjølve.»

I dette ligg det ei kraft som overgår forstanden. Fri fantasi kan skape trøbbel for teologien. Men fantasien kan også vere ein døropnar inn til Gud.

Gå til innlegget

Meir flukt i litteraturen

Publisert rundt 1 måned siden - 185 visninger

Den norske skjønnlitteraturen går no for alvor inn i ­flyktningtematikken. Bøkene kan komme til å påverke samfunnsdebatten.

Flyktningkrisa i Europa har dei seinare åra gjort nedslag midt blant dei tryggaste og mest velfødde nordmenn. Brått kom det menneske i hopetal over grensene. Sidan har verken den ­politiske debatten eller det samaritanske sinnelaget vore det same. Flyktningane utfordra oss både på nestekjærleik og på velferdsstat, og mens somme opna døra inn til kjøkkenet på vidt gap, fanst det andre som sette kaffien i vrangstrupen.

I dette spennet har den norske samfunnsdebatten utfalda seg dels som ein innhaldsdebatt og dels som ein retorikkdebatt. Men har vi komme nært nok innpå enkeltpersonane som finst bak tala? Har vi sett flyktningen i auga og høyrt på kva ho har å fortelje?

Trener opp empati

Fleire aktuelle sakprosautgivingar gir innsikt og ny kunnskap i flyktningproblematikken, som André Møkkelgjerds Asylkoden og folke­rettsjuristen Vigdis Vevstads Hva er en flyktning i Universitetsforlagets hva er-serie. I denne samanhengen vil eg likevel peike på den store sprengkrafta som ligg i skjønnlitteraturen, som i særleg grad trener opp empatien i oss. Norske forfattarar har for alvor fått auga opp for flyktningkrisa, som når Lars Petter Sveen no er aktuell med romanen Fem stjerner. Sveen fekk eit gjennombrot med Guds barn, der han skreiv om vondskap og lys med utgangspunkt blant anna i bibelske biroller. Denne gongen fortel han om fem ungdommar på flukt gjennom Afrika. Forfattaren byrja å skrive på romanen då media skildra flyktningane som «skylte inn mot Europa». «Eg ville sjå om eg i skjønnlitteraturen kunne finne fram til individa i denne massen som vart skildra», seier han i eit intervju med Vårt Land.

Uvurderleg verdi

Nettopp dette – å finne individet i massen – er eit av dei fremste fortrinna skjønnlitteraturen har. Når forfattaren lykkast, kan ho skape forståingar og innsikter av uvurderleg verdi. Nettopp difor er det positivt at norske forfattarar bidrar med denne typen historier, som kan auke empatien i samfunnet og dernest påverke korleis vi snakkar om andre menneske. Det burde vere å slå inn opne dører å påpeike at flyktningar er enkeltpersonar og ikkje ein flaumande og utydeleg trugsel. Men dei opne dørene har ein tendens til stadig å svinge ­attende på plass.

Sentralt

Forfattaren Jan Kjærstad uttalte til Dagbladet i fjor at flukt kan stå heilt sentralt i den norske samtidslitteraturen i åra som kjem: «Det er ikke utenkelig at migrasjon, flukt, blir et hovedtema i dette århundret, at flyktningeleiren blir det litterære stedet på samme måte som konsentrasjonsleiren var det i det 20. århundret.» Kjærstad er som regel god til å identifisere tendensar. Vi ser allereie konturane av eit aukande litterært engasjement for flyktningtematikken. Flukt var eit tema også for Håvard Syvertsens roman Et uoverskuelig mørke frå tidlegare i år, her sett gjennom tre enkeltmenneske som må flykte – frå Oslo – når katastrofen rammar. Simon Stranger har skrive fleire bøker om denne tematikken, som til dømes ungdomsromanane Barsakh og den Nordisk råd-nominerte De som ikke finnes.

Aktuelle er også Erna Osland og Randi Fuglehaug, med kvar sine barnebøker om barn på flukt. Vi meldte Papelina og Bestem deg, Tony!, bestem deg! i Vårt Land i går. Felles for dei er at dei gir vaksne hjelp til å snakke med små barn om ein vanskeleg tematikk, at somme barn i verda må flykte fordi dei ikkje har det trygt der dei eigentleg skulle bu.

Ansvar

Det er tydeleg at tendensen som Kjærstad varsla i fjor vår, no er på full fart inn i den norske skjønnlitteraturen. Som Kjærstad også var inne på, tyder ikkje dette at alle forfattarar nødvendigvis er eksplisitte samfunnskommentatorar. At forfattarane med bøkene sine kan sette problem under debatt, skulle likevel vere ei slitesterk kjensgjerning.

Flyktningkrisa i Europa er for ein del nordmenn komen på armlengds avstand. Flyktningane­ blir fleire og fleire, men dei kryssar ikkje nødvendig norskegrensa lenger. Nyleg stod ei breitt lag av norske hjelpeorganisasjonar bak ein kronikk i VG der dei påpeikte nettopp dette: Det fjernar ikkje ansvaret vårt. Bøkene kan hjelpe oss å forstå.

Gå til innlegget

Huset for det frie ord

Publisert rundt 1 måned siden - 976 visninger

Ti år etter opninga er Litteraturhuset i Oslo ein hjørnestein i den opne og opplyste offentlege samtalen i Noreg. Ein smeltedigel av mangfald og kvalitet.

Det er lett å gløyme at det berre er ti år sidan Noreg fekk sitt første litteraturhus. Eg hugsar køene i opningsveka; folk stod som sild i tønne nedover trappene for å komme inn på det somme ville tenkt var arrangement for spesielt interesserte. Så populært blei huset, og så raskt, at enkelte spurte seg om suksessen kunne vare.


Ansvarleg. Men Litteraturhuset i Oslo har halde fram, rett nok ikkje utan overhengande fare. Den økonomiske situasjonen blei ikkje trygga før no i sommar, då meldinga kom om at Stiftelsen Fritt Ord kjøpte Litteraturhus-bygningen frå eigendomsselskapet Entra. Med dette oppkjøpet viste Fritt Ord seg endå ein gong som den ansvarlege aktøren dei har vore sidan oppstarten. Det var Fritt Ord som tok initiativet til Litteraturhuset i første omgang, og stiftinga har pumpa inn svært mange millionar kroner i prosjektet.
Formålet med Litteraturhuset har heile vegen vore å formidle og vekke interessa for litteratur og lesing. Dette har staben gjort på mange forskjellige måtar. Ein hovudtanke har vore å skape mangfald, både med eige program og med alle arrangementa som er i regi av eksterne aktørar.

 

Bygger ned tersklar. Slik har huset også vore ein sentral arena for debattar i skjeringsfeltet mellom religion, kultur og samfunn. Litteraturhuset har vore med å bygge ned tersklar, slik du på ein og same kveld kan delta på debatt om
bedehuset, bli oppdatert på nyare islamforsking og høyre Erlend Loe lese frå sin nyaste roman.

Dømet er tenkt, men heller ikkje så langt frå sanninga. I fjor var det heile 1.670 arrangement av ymse slag på Litteraturhuset, i gjennomsnitt over fire per dag. Spennvidda har vore stor, men ikkje så stor at tilbodet gir inntrykk av hummar og kanari. Tvert om har det nær sagt vore mogleg å dra dit på måfå, og stort sett alltid finne noko interessant.


Apokalypse nå? Ser vi på programpostane no i jubileumshausten, har Litteraturhuset i Oslo mellom anna bydd på gratisforedrag med store internasjonale namn som Svetlana Aleksijevtisj, Arundhati Roy og Siri Hustvedt. I laurdagsserien «Apokalypse nå?» har ekspertar tatt for seg tema som klimakrisa, flyktningkrisa, fordelingskrisa og ei verd prega av krig, konflikt og terror. No i sjølve jubileumshelga er franske Édouard Louis, svenske Athena Farrokhzad og norske Kristina Leganger Iversen inviterte til å snakke om kropp og politikk.
Når det gjeld
arrangement i regi av eksterne aktørar, er det om tre dagar klart for debatt om den nye trus- og livssynslova, arrangert av STL – Samarbeidsrådet for tros- og livsynssamfunn. Dagen etter samarbeider organisasjonen Menneskeverd og Oktober forlag om arrangementet «Litteratur på liv og død», ein samtale mellom Thorvald Steen og Vigdis Hjorth. Og i vår samarbeidde Oslo bispedømme og Oslo katolske bispedømme om ei rekke seminarkveldar under overskrifta «Luthers teser i vår tid?»

 

Jubileumsfest. Når Litteraturhuset i Oslo fredag kveld byr inn til jubileumsfest, er det grunn til å gi ein velfortent honnør til arbeidet som er lagt ned for å skape det største og best besøkte litteraturhuset i Europa. Den kompetente gjengen som første blei leia av Aslak Sira Myhre og dei seinare åra av
 Andreas Wiese, har lukkast i å skape ein smeltedigel av mangfald og kvalitet. Ti år etter opninga er Litteraturhuset i Oslo ein hjørnestein i den opne og opplyste offentlege samtalen i Noreg.

For det er viktig å få fram at Litteraturhuset i Oslo er meir enn eit hovudstadsfenomen. Det er ein motor for heile det norske litteraturfeltet, og ein viktig arena for å kople litteratur og samfunnsdebatt. I kjølvatnet av suksessen i Oslo har det også komme litteraturhus i fleire
andre norske byar, som til dømes Fredrikstad og Bergen.

 

Vital tiåring. Det er heller ikkje berre godt vaksne som legg turen innom lokala der den kristelege Oslo lærarskole huserte i gamle
dagar. Tilbodet til barn og unge er også stort, noko som speglast av at ni av ti barnehagar, vel åtte av ti vidaregåande skular og
sju av ti barne- og ungdomsskular i hovudstaden har vore på besøk.
Litteraturhuset i Oslo er ein vital tiåring som leikar like
naturleg med folk i alle aldersgrupper. Gratulerer med dagen, og til lukke med dei ti neste!

Gå til innlegget

Kulturelt kompass

Publisert 6 måneder siden - 837 visninger

Finst det ein norsk felleskultur som bør ligge i botnen for alle som skal dannast til gagns nordmenn?

Spørsmålet om vår norske kulturarv er både lett og vanskeleg. Det er lett, fordi vi intuitivt har ei kjensle av at den norske kulturen er annleis enn til dømes den kinesiske, russiske eller saudi-arabiske. Mange vil altså vere samde om at det faktisk finst ein norsk kultur og ein norsk kulturarv.
Men straks vi byrjar å definere denne kulturarven, melder ofte vanskane seg. Det har vi sett døme på fleire gonger det siste halve året. Kulturminister Linda Hofstad Hellelands julehelsing på Facebook, der brunost og Marit Bjørgen var sentrale element å definere det stolte norske, fekk mykje tyn. Det same fekk Torbjørn Røe Isaksens utspel om å lage ein norsk kulturkanon.
Verdiintegrering

Tysdag skreiv vi her i avisa om den pågåande tyske «leiekulturdebatten». Debatten fekk fart i segla då den tyske innanriksministeren Thomas de Maizière for nokre veker sidan presenterte en ti-punktsliste med normer og verdiar som bør prege det tyske samfunnet. Spørsmålet er om tyskarane har behov for ein felles «leiekultur» som definerer dei viktigaste tyske verdiane i møte med innvandring.
Aktuell debatt

Debatten er aktuell også her i Noreg. Spørsmålet om leiekultur heng saman med spørsmålet om kulturarv og kulturkanon. Er det viktig å peike på ein norsk leiekultur – eit kulturelt kompass?
Kunnskapsminister Torbjørn Røe Isaksen er blant dei som meiner det er konstruktivt å diskutere dette, sjølv om han trur at mange får litt gale assosiasjonar av ordet leiekultur. «Det betyr ikke at man skal ha en monokultur hvor det ikke fins rom for mangfold og variasjon, men at det gir mening å snakke om en norsk kultur og noe vi har til felles,» sa Røe Isaksen til Vårt Land.
Fallgruver

Ikkje alle klarer å snakke like fornuftig om desse spørsmåla som kunnskapsministeren gjer. Eit problem ved å snakke om leiekultur, kulturkanon og kulturarv, er at debatten fort kan bli kapra av krefter som ønskjer å sette opp skiljeveggar og stengsler for det norske. Den norske kulturarven risikerer såleis å bli brukt som tryggleiksgjerde mot auka innvandring, eller som eit middel til å dele nordmenn inn i A- og B-lag. Denne faren er også til stades i debatten om leiekultur.
På den andre sida: Er faren for ekskludering av minoritetar så stor at vi bør la vere å snakke om kulturarv og ledekultur i det heile? Det kan også vere ei fallgruve. Det er ikkje gitt at ein fullkommen relativisme er det beste for eit samfunn.
Lading av ord

Det er med andre ord avgjerande på kva slags måte vi snakkar om kulturarv og ledekultur på, og kva slags ladingar vi legg i orda og omgrepa. Kong Harald har ofte lukkast godt med dette. I nyttårstalen for eit halvt år sidan sa han mellom anna dette: «Min erfaring er at ved å stå trygg i bevisstheten om egen arv, kan man lettere møte andre med et åpent sinn.»
Den norske kongen står her som ein god rollemodell: Han ønskjer å verne om si eiga evangeliske tru, slik han ville behalde truskravet i Grunnlova, men held samtidig gjestebod for ei rekke ulike religiøse grupperingar på Slottet. Og han vil vere konge for alle nordmenn, uavhengig av om dei trur på Gud, Allah eller ­Altet. Han er trygg på sin kristne kulturarv og si kristne tru, og er samtidig open og imøtekommande overfor andre.
Inkluderande

Dersom vi klarer å ha ei slik open innstilling, bør det også vere lov til å diskutere vår norske kulturarv, og om vi treng ein norsk leiekultur. Poenget er at kulturarven og leiekulturen må vere utgangspunkt for inkludering, ikkje ekskludering. Då kan også ein norsk kulturkanon vere eit gode, ei liste over verdifulle kulturelle uttrykk.
Kultur er viktig i seg sjølv og viktig for samfunnet. Biletkunsten, bøkene, musikken er med på å danne oss som menneske. Kunsten utviklar empatien vår og gjer oss i stand til å sjå ting frå eit anna perspektiv. I eit samfunnsperspektiv er altså kulturuttrykka og kulturmøta med på å øve oss opp til å fungere i eit større fellesskap. Og nettopp fellesskapet er både middel og mål for eit samfunn av gagns menneske i Noreg. Det er i relasjonane til andre vi verkeleg kan vere til gagn.

Gå til innlegget

Lesetips

Ateistens bekjennelser
av
Trond Skaftnesmo
11 dager siden / 6319 visninger
295 kommentarer
Er Noahs Gud vår Gud?
av
Sofie Braut
14 dager siden / 6760 visninger
193 kommentarer
Å være snill
av
Åste Dokka
19 dager siden / 2202 visninger
2 kommentarer
Det skamfulle samfunnet
av
Erling Rimehaug
22 dager siden / 3552 visninger
5 kommentarer
Se og bli sett
av
Asbjørn Gabrielsen
29 dager siden / 474 visninger
0 kommentarer
Sjenanse og verdighet
av
Ingrid Nyhus
rundt 1 måned siden / 3533 visninger
1 kommentarer
Jeg kunne vært mirakelpredikant
av
Levi Fragell
rundt 1 måned siden / 7987 visninger
225 kommentarer
Mektig martyr
av
Åshild Mathisen
rundt 1 måned siden / 2659 visninger
5 kommentarer
Les flere

Siste innlegg

Midtøstens nye urokråke
av
Erling Rimehaug
rundt 14 timer siden / 332 visninger
2 kommentarer
Tillkomme Ditt Rike
av
Anders Ekström
rundt 15 timer siden / 52 visninger
0 kommentarer
#metoo
av
Tove S. J Magnussen
rundt 15 timer siden / 160 visninger
0 kommentarer
Spor i ørkensanda
av
Kjell A. Nyhus
rundt 18 timer siden / 215 visninger
1 kommentarer
Ledsagere som ikke lytter
av
Øyvind Håbrekke
rundt 21 timer siden / 804 visninger
6 kommentarer
av
Audun Wold
1 dag siden / 81 visninger
1 kommentarer
Evig prøvekanin
av
Solveig-Marie Oma
1 dag siden / 165 visninger
0 kommentarer
Les flere

Siste kommentarer

Kjetil Nilsen kommenterte på
Ledsagere som ikke lytter
3 minutter siden / 804 visninger
Odd Sverre Hove kommenterte på
Midtøstens nye urokråke
rundt 1 time siden / 332 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Tvilsom type
rundt 1 time siden / 1357 visninger
Njål Kristiansen kommenterte på
Arroganse om oktoberbarna
rundt 1 time siden / 4402 visninger
Njål Kristiansen kommenterte på
Arroganse om oktoberbarna
rundt 1 time siden / 4402 visninger
Lukas F. Olsnes-Lea kommenterte på
Klart nei til dødsstraff
rundt 1 time siden / 237 visninger
Morten Christiansen kommenterte på
Midtøstens nye urokråke
rundt 1 time siden / 332 visninger
Audun Wold kommenterte på
Nøff said
rundt 1 time siden / 756 visninger
Morten Christiansen kommenterte på
Tvilsom type
rundt 1 time siden / 1357 visninger
Torry Unsgaard kommenterte på
Ledsagere som ikke lytter
rundt 2 timer siden / 804 visninger
Rune Holt kommenterte på
Arroganse om oktoberbarna
rundt 2 timer siden / 4402 visninger
Kjell Sørsdal kommenterte på
til krig mot frelsesbønn!
rundt 4 timer siden / 76 visninger
Les flere