Mailiss Solheim

Alder: 28
  RSS

Om Mailiss

Utdanna teolog. Frilansskribent med mykje på hjartet. Språknerd, feminist, miljøvernar og veganar. Horror-entusiast og musikkelskar.

Følgere

Minna om eit hjarte som banka hardare

Publisert 23 dager siden - 323 visninger

Folk snakkar om å vere våryr. Eg er haustyr.

Det er noko med hausten. Det vert kaldare og mørkare. Ullskjerf og hanskar vert tatt fram frå gløymsla. Lufta er dirrande klår og naturen serverar si eiga, melankolske haust-regnboge. Det grøne vert gult og raudt og brunt. Panelomnen vert skrudd på. Eg er glad vi har varmekablar i badegolvet. Ute ventar (på godversdagar) ein klår stjernehimmel. Kjøkkenskåpet vert fylt opp med ulike tesmakar og leopardpleddet i sofaen er min beste ven. Folk snakkar om å vere våryr. Eg er haustyr.

Eg likar eigentleg sol, sommar og varme best. Ligge på ei strand eller brygge og hoppe uti kjølande vatn når sveitta har vorte for slitsam. Men det er likevel noko med hausten. Ingenting slår ein kveldstur under gule gatelykter, med raude kinn av kulde. Og ei kjend hand å halde i. Eg vart saman med kjærasten min på hausten, like før vinteren banka på døra. Kanskje er det difor eg vert glad når mørkeret kryp innover kvardagen. Det er minna om eit hjarte som banka hardare, og det fjollete tilværet nyforelskinga skapar. Eller kanskje eg berre liker å vere lat, kunne droppe joggeturen fordi det er kaldt, velje TV-kveld framfor å gå på konsert, og ­bestille middag via Foodora fordi eg ikkje vil verta våt på skorne mine.

Dagen vert kortare

Det er liksom ein går litt i dvale på hausten. Eg har i alle fall lettare for å klare å lade batteria når ­dagen vert kortare, og det freistar mindre å gå ut av leilegheita når eg ikkje må. ­Mørkeret har lett for å gjere meg trøyttare og tappe meg for energi. Men det har eg løyst med å ha ljospærer som kan stillast inn på energiljos. Hausten er også tida for halloween, som eg har skrive om tidlegare. Ein favoritt for alle skrekkentusiastar. Ikkje fordi born går «knask eller knep», men fordi populærkulturen har ein tendens til å mane fram legendariske skrekkfilmar og fordi Stephen King-bøker passar best i mørkeret.

Ein klår nattehimmel er også perfekt for å sjå på stjernene. Leite etter stjerne­bilete og drøyme seg bort i den store, svimlande æva utanfor vår eigen klode. Og når ein står slik og funderer på spørsmål utan svar, kan det hende ein får auge på eit stjerneskot. Det har i alle fall vore ­mogeleg den siste veka.

Støv og sand

Førre helg var det oppslag om stjerneskota som var å sjå på himmelen, då Jorda passerte gjennom halen til Halleys komet. I denne halen er det støv og sand som treff Jorda si atmosfære i nesten uhandgripeleg høg fart. I møte med lufta i atmosfæren oppstår det friksjon som skapar nett det vi kallar stjerneskot. Vi har vel alle vore born og ynskja å sjå stjerneskot for å ynskje oss noko.

Halleys komet er berre innom det indre solsystemet om lag kvart 75. år. Den vart observert allereie så tidleg som i 240 f.Kr. (om ikkje enno tidlegare). Sist gong var i 1986, og neste gong er estimert til 2061. Men vi er i rekkevidda til kometen sin hale ein gong i året, ei veke i slutten av okt­ober. Støvet, sanden og steinane i Halleys ­komet sin hale er ein meteorsverm, og det er denne som skapar stjerneskota. Denne meteorsvermen vert kalla «Orionidene». Namnet har den fått fordi punktet den ser ut til å kome frå er stjernebiletet «Orion». Orion er i gresk mytolog ein havgud, ofte omtala som son av Poseidon.

Tekoppen i handa

Så ved å kikke opp på hausthimmelen, med tekoppen i handa, ullsokkar i skorne og den klåre, stadig kaldare lufta i lungene, så har eg lært noko sjølv om det er haust. Jovisst, eg trengte wifi, smarttelefon og google, men eg har altså ikkje gått heilt i dvale.

Falne lauv knirkar under skorne, medan eg prøvar å legge frå meg alle spørsmåla frå verdsrommet. Eg er litt svimmel. Kanskje det er den store æva. Eller kanskje er eg berre haustyr.

Gå til innlegget

Potet, pengar og dugnad

Publisert rundt 2 måneder siden - 303 visninger

Nordmenn er i verdstoppen i frivillig arbeidsinnsats. Retting: var.

DET GÅR NEDOVER med dugnadsanden, vert det sagt. Eit fenomen som har gitt samhald og utvikling. Eit fellesskapsprosjekt som spør etter tid og innsats, i staden for pengar.

Men nå kjøper folk seg ut av dugnadsarbeid – i burettslag, idrettslag og til og med skuleklassar.

Korleis har dette gått til?

Eg har grave litt i arkiva, og fann ei sak i VG frå 1999. Der står det svart på kvitt: «Nordmenn er i verdenstoppen i frivillig arbeidsinnsats. Det norske begrepet dugnad har lange historiske røtter, og forskere anslår verdien av den årlige dugnadsinnsatsen til fem milliarder kroner.»


Kaste på båten.

Saka er skrive for 18 år sidan. Det er meir enn halve livet mitt, men kort tid for å kaste ein hundrevis av år lang tradisjon på båten.

Dette seier eg fordi Dagbladet 23. september i år trykka ei sak om næringslivstoppen som ville betale seg ut av dugnadsarbeidet i klassen til sitt eige born: «Hei, så vidt jeg skjønner fra møtet kostar turen kroner 3000 per elev», skreiv han i en e-post.

Han fortsette: «Er det mulig å bare betale inn dette på en konto? Jeg forstår at dugnadsarbeid er en nødvendighet når du bor på Søndre Nordstrand og i Groruddalen.»


Klasseskilje.

Det skal seiast at avsendaren sidan har unnskyldt seg. Det gjer ikkje skilnadene som e-posten målber mindre openbare.

All aktivitet som skjer i regi av offentleg skuleverk skal vere gratis. Det er lovfesta. Dette er eit viktig fundament for at skulegang skal vere tilgjengeleg for alle – uavhengig av økonomi.

Når foreldre byrjar å tråkke på denne grensa, er det andre foreldre og elevar som vert råka. Og kva med idretten?

Om ein sluttar med dugnadsarbeidet og heller spør om større pengesummar, står idretten i fare for å verta reservert for dei økonomisk velståande.


Burettslagsdugnaden. 

Og så har vi den tradisjonelle burettslagdugnaden. Argumenta til næringslivstoppen som ville betale seg ut av dugnadsarbeidet var (1) mangel på tid, (2) at alle hus i området kostar minst ti millionar kroner, og (3) at «7 av 10 stemte borgerlig».

Her kan vi stå i fare for å verta overtydd om at dei som har mest pengar jobbar mest, og at dei med minst pengar jobbar minst. Men slik er det som kjent ikkje.

Skal vi betale oss bort frå dugnaden i bakgarden vår, er det fort gjort at dei rikaste slepp unna, medan dei som jobbar i lågløna yrke, med lange skift og ikkje-lagleg arbeidstid, er dei som står att og måler fasaden og høgtrykkspyler felles hagemøblar.  


Potetferie vart haustferie. 

Ein gong vart haustferien kalla for «potetferie». Skulebarn og -ungdom fekk fri frå skulen for å delta i innhaustinga av sesongens poteter. I dag slepp dei yngre  å bruke ferien på slike allmennyttige føremål.

Og bevarast, eg er glad for at skuleelevar får fritid og ferie. Men samstundes er det skummelt om innsatsviljen for å oppnå eit felles gode vert drepen av vaksne – dei som heller vil betale store summar i staden for å bruke litt av tida si på fellesskapet.

Ser dei ikkje kva for klasseskilje dette skapar?


Gå til innlegget

Det vi trur på

Publisert 3 måneder siden - 175 visninger

Kvifor lar vi oss fengsle av Game of Thrones? Kan hende treng vi flukt. Til ein fristad der alt er mogeleg.

Eg har nettopp sett siste episode av sesong 7 av Game of Thrones. Tv-serien har vorte kritisert for brutalitet og kvinneundertrykkande innhald. Men mest av alt er den overveldande populær. Kvifor vert så mange av oss engasjert av den?

Plottet er enkelt fortalt ei verd der ulike familiar kjemper om å få sitje på «Jern-trona», som styrer over heile «Westeros». Verda er full av ulike kulturar og religionar, og alliansar for å oppnå makt vert inngått.

Ein får fort eit inntrykk av kven som er «snill» og kven som er «vond» - kven som går for fair play, og kven som lar maktsjuka synes gjennom løgn, bedrag og det som verre er.

Mytologisk form

Likeins som mange andre populære bøker og filmar dei siste åra, er det fantasy i sin mest mytologiske form. Verda er framstilt heilskapleg, med ulike verdsdelar og ulike språk. Verda har ei felles fortid, og forteljingar om mystiske vesen. Som kanskje er utdøydd – eller kanskje ikkje.

Og det er her vi er, i slutten av sesong 7. Sjåaren har lenge vore allvitande, mens karakterane har levd i uvisse.

Som vesen liker vi å fordjupe oss i historier om menneske som ikkje er ekte. Og i verder som ikkje har rot i den verda vi lev i. Kvifor er det slik?

Kan hende treng vi flukt. Til ein fristad der alt er mogeleg. I dette tilfelle i fantasy-sjangeren.

Funksjonalisme

Men kan det vere noko meir? I sosialantropologien har ein ei disiplin som vert kalla funksjonalisme. Denne ser på kva for funksjon eit fenomen har i eit samfunn.

Malinowski, ein av antropologiens fedrar, brukar med anna denne disiplinen til å sjå på myter i ursamfunn. Mytane har ikkje noko funksjon i seg sjølv, men får ein funksjon i menneska sine levde liv – dei får ei meining.

Men korleis kan ein rette dette mot Game of Thrones, som ikkje utgir seg for å vere sanning eller ein del av vår bakgrunn eller våre liv? Bøkene og tv-serien vil bestå, med same innhald, uavhengig av korleis publikum tolkar, dømer og brukar denne historia. Likevel er vi eit samfunn, ein kultur, som mottar og prosesserer det vi les og ser.

Nordiske runar

Litteratur, teater og i seinare tid film, har alltid vore ein del av mennesket sitt liv. Både fiksjon og fakta. Heilt tilbake til dei eldste tekstar, til egyptiske hieroglyfar og nordiske runar.

Nokon skriv ned, nokon speler ut teater, og nokon les. Vi vidareførar det vi trur på, og vi vidareførar historier vi meiner er bra. Historiene har alltid samla menneska.

Og slik blir populærkultur ein «snakkis». I Game of Thrones sitt tilfelle har vår trong til å fordjupe oss i noko «mystisk» og fiksjon, fått svar gjennom ein godt laga tv-serie.

Vi finn fellesskap i å snakke om fortsetjinga på historia. Vi finn fellesskap i å samle oss rundt tv-skjermen når nyaste episode er sluppen.

«Thrones»-basillen

Og vi kjenner oss kanskje litt utanfor, om vi ikkje har blitt bitt av «Thrones»-basillen, og ikkje lengre har den same populærkulturelle referanseramma som vener og familie.

Game of Thrones er engasjerande fordi den famnar fleire interessefelt og er framstilt på ein sjåarvenleg måte. Og fordi den treff fleire målgrupper, vert den ein «snakkis».

Og fordi den er på «alles lepper», vert den ein samlande funksjon i vår kultur, og engasjerer enno meir.

Gå til innlegget

En sommer forbi

Publisert 4 måneder siden - 149 visninger

Ferieslutt kom som julekvelden på kjerringa, som ein seier. Men er det slik det skal vere?

Omgrepet «felles-
ferie» stammar frå smelteverksindustrien i mellomkrigstida, der det var mykje meir lønsamt å stenge ned heile smelte-omnen ein kort periode, enn å fordele ferien til dei tilsette utover ein lengre periode, og dermed ha omnane i gong med redusert produksjon.

Konseptet spreidde seg til fleire ­industriar, men i dag held stadig ­færre ­sommarstengd, og «fellesferie» er ikkje eit offisielt omgrep i norsk arbeidsliv - sjølv om det er ein kjend term på ­folkemunne.

Fellesferien er stort sett dei tre siste vekene i juli, og vert fastsett av Felles-forbundet og Byggenæringens Landsforening. Det er derimot fastsett ein ferie-
lov i Noreg, som seier at arbeids-
takarar har rett på 25 dagar ferie, og at ein kan krevje å få ta ut tre av desse vekene samanhengande i den såkalla hovudferieperioden frå 1. juni til 30. september.

Ventar på å verta sjekka. Sjølv har eg rukke å vore på festival i Frankrike og flytta frå Oslo til Bergen. Eg har vore ei veke attende i Oslo for å spele inn album med bandet mitt. Eg har vore ei veke på familieferie og besøkt svigers.

I skrivande stund er eg attende i lei-legheita i Bergen. Her ventar ein haug med klesvask, ei smule oppussing som står att etter flyttinga, ein e-post-innboks som ventar på å verta sjekka, og ikkje minst ny, hektisk prosjektjobb.

Ferieslutt kom som julekvelden på kjerringa, som ein seier. Men er det slik det skal vere? Er ikkje ferien meint som ein pust i bakken, ein pause i kvar-dagen?

Jo visst har eg, og alle andre med store ferieplanar, hatt ein annleis kvardag. Gjort nye, spanande ting, bada, grilla i parken under sommarsola og sove litt lengre på morgonen av og til. Men kva er vitsen med ferie, når eg er meir sliten no, enn når ferien starta?

Kva med alle borna. Eg er vaksen, og har ansvar for meg sjølv. Ansvar for eigne planar og eigen kvardag. Men kva med alle borna, som har hatt så mange opplevingar og reiser gjennom sommar-
vekene, at dei heller treng rolege dagar heime, enn å gå på skulen eller i barne-
hagen? Og kva med dei borna, som faktisk har vore heime, og gjerne kost seg stort, i ferien, men manglar dei spektakulære minna å dele?

Ikkje alle kan ta fri heile fellesferien, då hadde tannhjula som driv sam-
funnet stogga heilt opp. Ikkje alle foreldre har moglegheit til å ta ut mange veker ferie når det er skuleferie. Ikkje alle foreldre har råd til å dra til sydenland eller gjennomføre andre eksotiske ferieplanar. Kjekke feriedagar med ­vener i bakgarden kan vere vel så ­mykje verdt for born, som hektiske reiser.

Men ferien er ei tid for klasseskilje. Og sjølv om born liker sine eigne leiketøy, kan dei kjenne sorg og misunning ovanfor andre born med fleire og ­dyrare leikar. Slik er det også med feriar.

Ikkje alle har mogelegheita. Har vi kome dit, at vi er fanga i ein vond sirkel? Vi legg for mange og for store ferieplanar for at born og vaksne skal vere utkvilt til jobb- og skulestart. Vi gløymer så altfor lett at ikkje alle har den økonomiske mogelegheita til å dra langt bort i ferien.

Det er alltid lov å glede seg over eigne reiser og dele minner, men det er naudsynt å hugse på å dele desse på ein hygge-
leg, audmjuk måte. Og ikkje minst: verdsette og glede seg over andre sine ­feriehistorier – sjølv om dei er lokale og nøktern.

Neste sommar kjem sikkert ferieslutt til å kome brått då også. Men eg skal sørge for at eg og mine har fått ein real pust i bakken i løpet av ferien. Og eg skal gjere så godt eg kan og ikkje byggje opp under klasseskiljet ferietida faktisk kan lage.

Gå til innlegget

Løysninga – og problemet

Publisert 4 måneder siden - 416 visninger

Hadde eg klart meg utan Facebook? Ja, eg hadde nok det.

Eg har budd 9 år i Oslo. For to veker sidan byrja eg å pakke ned ni år med minner, studiar, jobb og ei grei dose ræl. For ei veke sidan flytta eg til verdas vakraste by, Bergen. Veka midt i mellom skulle vise seg å verta det perfekte bilete på i-landsproblem og det å vere avhengig av Facebook.

Flyttestresset starta dagen etter eg kom heim frå ferie. Planen hadde vore å ha flytteesker og pakkeplanen klar før eg drog på ferie. Det skjedde diverre ikkje, sidan eg brukte dei siste dagane før ferien på å vere sjuk, ligge på sofaen og spørje Facebook-verda om «bli-frisk-tips». Anten det var tilfeldig, eller om det var tipset om kvitlauk, te, søvn og paracet, så vart eg i alle fall frisk nok til å dra.

Men flytteeskene var ikkje på plass. Tinga og kleda var ikkje sortert. Og på ferien knuste eg skjermen på mobilen så heftig at touch-skjermen levde sitt eiga liv. Difor måtte dag ein etter ferie brukast på å løyse mobilproblemet. Det enda med ein rosa, ikkje-smart Nokia. Ergo ingen Facebook eller Messanger når eg er utan PC. Eit plaster på såret er at eg har mobil med spelet Snake.

Facebook er løysninga

Dagen etter var det på tide å skaffe flytteesker. Til mi store skrekk var Clas Ohlson tom. Stressa, småfortvila og irritert over dårleg planlegging, tusla eg rundt på matbutikkane på Tøyen og samla meg nokre bananesker. Men på langt nær nok til å flytte ni år med levd liv.

Kva var løysinga? Ein Facebook-status. Og veit du kva? Facebook leverte enno ein gong. 15 flytteesker stod klare til bruk hos ei venninne.

Hadde eg klart meg utan Facebook? Ja, eg hadde nok det. Men etter eit heilt vaksenliv med sosiale media, er løysingsorienteringa ei smule bedøva. Eg har faktisk skaffa meg leilegheit to gongar via Facebook. Eg har fått skrivejobbar via Facebook. Eg held kontakt med vener og inviterer til bursdag, konsert og dei fleste hendingar via Facebook. Fram til ferien hadde eg Facebook tilgjengeleg døgeret rundt. No må eg vere i nærleik av ein data for å snakke med vener på Messenger. Det har vore ei utfordring. Men etter to veker i 2005-modus, må eg innrømme at det er litt behageleg. Å ikkje vere totalt tilgjengeleg for heile verda, kvar enn eg går.

Hadde det vore sjølve mobil-problemet eg ikkje fekk fiksa, så hadde saka vore annleis. Eg er eit born av teknologirevolusjonen, og eg trur eg hadde vorte rimeleg stressa, deppa og desorientert om eg stod heilt utan mobiltelefon. Men hadde det eigentleg vore det største problemet?

Eg ville ha vore annleis enn «folk flest». Men det har aldri vore noko problem elles i livet, det å skilje seg ut. Når ein ser på historia, er det forsvinnande kort tid sidan mobiltelefonen vart allemannseige. Folk klarte å gi beskjedar og halde kontakten, sjølv om det var brev eller fasttelefonen på kjøkkenet til foreldra som var einaste kommunikasjonsmiddel.

Og apropos Facebook. Sosiale media er enno yngre enn mobilen. Korleis har min generasjon klart å verta så avhengige, på så kort tid? Kvifor er Facebook plattforma eg, og mange andre, bruker til å løyse kvardagsproblema? Har vi ikkje andre måtar å finne kjerringråd mot forkjøling, få tak i flytteesker eller skaffe ny plass å bu? Har vi vorte for spontane, no når livet aldri krev planlegging, fordi Facebook er tilgjengeleg 24-7? Og er det litt lettare å verta forsinka til avtaler, no når vi berre kan sende ei melding som kjem fram med det same vi trykker send?

No er eg ekte bergensar att. Eg hadde Facebook-profil då eg flytta som 19-åring. Men eg hadde ingen smarttelefon. Det kjennast litt symbolsk, å vere i same situasjon som heimvendt no. Nittenårige Mailiss eigde ikkje eingong si eiga datamaskin – men i dag har eg fire. Så verda har gått framover, og uansett kor stort spørsmålsteikn eg stiller til kontinuerleg bruk av sosiale media, så vil eg vel alltid vere ein del av facebook-generasjonen.

Gå til innlegget

Lesetips

Ateistens bekjennelser
av
Trond Skaftnesmo
11 dager siden / 6319 visninger
295 kommentarer
Er Noahs Gud vår Gud?
av
Sofie Braut
14 dager siden / 6760 visninger
193 kommentarer
Å være snill
av
Åste Dokka
19 dager siden / 2202 visninger
2 kommentarer
Det skamfulle samfunnet
av
Erling Rimehaug
22 dager siden / 3552 visninger
5 kommentarer
Se og bli sett
av
Asbjørn Gabrielsen
29 dager siden / 474 visninger
0 kommentarer
Sjenanse og verdighet
av
Ingrid Nyhus
rundt 1 måned siden / 3533 visninger
1 kommentarer
Jeg kunne vært mirakelpredikant
av
Levi Fragell
rundt 1 måned siden / 7987 visninger
225 kommentarer
Mektig martyr
av
Åshild Mathisen
rundt 1 måned siden / 2659 visninger
5 kommentarer
Les flere

Siste innlegg

Midtøstens nye urokråke
av
Erling Rimehaug
rundt 14 timer siden / 332 visninger
2 kommentarer
Tillkomme Ditt Rike
av
Anders Ekström
rundt 15 timer siden / 52 visninger
0 kommentarer
#metoo
av
Tove S. J Magnussen
rundt 15 timer siden / 160 visninger
0 kommentarer
Spor i ørkensanda
av
Kjell A. Nyhus
rundt 18 timer siden / 215 visninger
1 kommentarer
Ledsagere som ikke lytter
av
Øyvind Håbrekke
rundt 21 timer siden / 805 visninger
6 kommentarer
av
Audun Wold
1 dag siden / 81 visninger
1 kommentarer
Evig prøvekanin
av
Solveig-Marie Oma
1 dag siden / 165 visninger
0 kommentarer
Les flere

Siste kommentarer

Kjetil Nilsen kommenterte på
Ledsagere som ikke lytter
3 minutter siden / 805 visninger
Odd Sverre Hove kommenterte på
Midtøstens nye urokråke
rundt 1 time siden / 332 visninger
Gjermund Frøland kommenterte på
Tvilsom type
rundt 1 time siden / 1358 visninger
Njål Kristiansen kommenterte på
Arroganse om oktoberbarna
rundt 1 time siden / 4402 visninger
Njål Kristiansen kommenterte på
Arroganse om oktoberbarna
rundt 1 time siden / 4402 visninger
Lukas F. Olsnes-Lea kommenterte på
Klart nei til dødsstraff
rundt 1 time siden / 237 visninger
Morten Christiansen kommenterte på
Midtøstens nye urokråke
rundt 1 time siden / 332 visninger
Audun Wold kommenterte på
Nøff said
rundt 1 time siden / 756 visninger
Morten Christiansen kommenterte på
Tvilsom type
rundt 1 time siden / 1358 visninger
Torry Unsgaard kommenterte på
Ledsagere som ikke lytter
rundt 2 timer siden / 805 visninger
Rune Holt kommenterte på
Arroganse om oktoberbarna
rundt 2 timer siden / 4402 visninger
Kjell Sørsdal kommenterte på
til krig mot frelsesbønn!
rundt 4 timer siden / 76 visninger
Les flere